مهران نحوی
۶. ملاحظات اخلاقی
- تمام شرکتکنندگان با رضایت آگاهانه در مصاحبهها شرکت کردند.
- هویت آنها در متن مقاله محرمانه باقی مانده است.
- پژوهش در چارچوب اصول اخلاق پژوهش انسانی انجام شده است.
یافتههای پژوهش
نقش حافظه شنیداری در یادگیری ردیف: مطالعهی میدانی بر تجربهی هنرجویان تار
تحلیل محتوای مصاحبههای انجامشده با ۱۲ هنرجوی ساز تار، منجر به استخراج چهار مضمون اصلی و چند زیرمضمون مرتبط شد. این مضامین، بازتابدهندهی تجربهی ذهنی و عملی هنرجویان در مواجهه با حافظه شنیداری در فرایند یادگیری ردیف موسیقی ایرانی بودند.
مضمون اول: «ردیف را با گوشم یاد میگیرم»
زیرمضامین:
- تکرار شنیدن فایلهای صوتی یا صدای استاد، بیش از تمرین فیزیکی با ساز مؤثر است.
- اگر یک گوشه را قبلاً شنیده باشم، اجرای آن برایم آسانتر میشود.
- حافظه شنیداری قوی، فرآیند یادگیری را سریعتر و عمیقتر میسازد.
نقلقول هنرجو:
«تا وقتی یه گوشه رو چند بار نشنوم، حتی اگه نتش جلو روم باشه، نمیتونم درست بزنم. ولی اگه فقط شنیده باشمش، خودم میتونم درش بیارم.»
مضمون دوم: «حافظه شنیداری نیاز به تمرین جداگانه دارد»
زیرمضامین:
- گوش دادن فعال با گوش دادن سطحی متفاوت است.
- بازشنیدن ضبط کلاس، یکی از بهترین ابزارهای تثبیت ردیف در ذهن است.
- تمرین ذهنی با شنیدن مستمر، حافظه شنیداری را تقویت میکند.
نقلقول هنرجو:
«گاهی فقط میشینم و گوش میدم، بدون اینکه ساز بزنم. بعد میبینم که اون گوشه خودش تو ذهنم حک شده.»
مضمون سوم: «چالشهای حافظه شنیداری در یادگیری ردیف»
زیرمضامین:
- برخی هنرجویان بهطور طبیعی حافظه شنیداری ضعیفتری دارند و دچار اضطراب میشوند.
- اشتباهات شنیداری ممکن است در اجرای نادرست و تثبیت غلط یک گوشه تأثیر بگذارد.
- نبود ابزار تحلیلی (مثل نت یا تحلیل ساختاری) گاهی مانع درک درست ساختار گوشه میشود.
نقلقول هنرجو:
«یه بار یه تحریر رو اشتباه شنیده بودم، ماهها همونجوری میزدم. بعداً تازه فهمیدم که هم ساختارش غلط بوده، هم حسش.»
مضمون چهارم: «پیشرفت از طریق تقویت شنیدن»
زیرمضامین:
- حافظه شنیداری مهارتی اکتسابی است که با تمرین رشد میکند.
- هنرجویان باسابقهتر توانایی شنیداری بالاتری دارند.
- شنیدن مکرر باعث ایجاد اعتمادبهنفس در اجرای گوشهها میشود.
نقلقول هنرجو:
«اوایل فکر میکردم گوشم ضعیفه. ولی حالا میتونم یه گوشه رو فقط با شنیدن دربیارم.»
جمعبندی یافتهها:
بر اساس تحلیل مصاحبهها، حافظه شنیداری یکی از عناصر کلیدی و تعیینکننده در یادگیری ردیف موسیقی دستگاهی نزد هنرجویان تار است. شرکتکنندگان این مهارت را عامل اصلی درک، حفظ و بازتولید گوشهها معرفی کردهاند. در کنار مزایا، برخی چالشها مانند ضعف طبیعی شنیدن، تثبیت اشتباهات، و اضطراب ناشی از تکیه بر حافظه نیز گزارش شده است. این یافتهها نشان میدهند که درک بهتر نقش حافظه شنیداری میتواند به بهبود روشهای آموزش و تمرین ردیف منجر شود.
۱ نظر