محمدرضا مقدم

حتی سندی دال بر مساعی صبا و مرتضی عبدالرسولی برای دایرکردن کلاس سنتور برای حبیب سماعی آورده‌ام که نشانگر علاقۀ صبا برای تداوم شیوۀ سنتورنوازی حبیب سماعی است. همچنین نام و شرح حالی از راویان گوشه‌های جدید ردیف که صبا به ردیف افزوده (صدری، شهابی)، خوشنویسان، گراورسازان و عکاسان این کتاب‌ها درج کرده‌ام.

قطعاً هر اثر منتشرشده‌ای عده‌ای موافق و مخالف دارد. اتفاقاً به پیشنهاد یکی از دوستان برای این کتاب در اواخر اردیبهشت ۱۴۰۳ جلسۀ نقد و بررسی‌ و پرسش و پاسخ با حضور عده‌ای از دوستان اهل فن و مخاطبان سنتورنواز داریم و البته انتقاد سازنده مفید فایده خواهد بود. نقدهای متعصبانه هم نشانگر اهمیت موضوع در اذهان اجتماع است و هم اینکه کتاب آنقدر مهم بوده که به آن واکنش نشان دهند!

در سنتور، مشخص‌کردن نت تکیه از روی علامت آن نیازمند محاسبۀ ذهنی نوازنده است؛ نت قبلی و بعدی را باید ببیند تا بنا بر زیرایی آنها نت تکیه را مشخص کند. این مشکل وقتی تکیه‌ها پیاپی می‌شوند (مثلاً در تحریرها) بیشتر می‌شود.

تغییرات اعمال‌شده نیز حاصل سال‌ها مشاهدۀ دشواری‌های تدریس ردیف صبا و داشتن تجربه در آوانگاری و ویرایش ردیف‌های گوناگون توسط اینجانب بوده است و غرض از این ویرایش ساده‌سازی آموزش آن بوده نه دشوارکردنش!

از دیگر مشکلات نگارش ردیف صبا نحوۀ دسته‌بندی چنگ‌ها و دولاچنگ‌هاست. در مواردی این دسته‌بندی‌ها صحیح نیست و هنرجو را در درک فیگورها و طرز اجرای صحیحشان دچار مشکل می‌کند. اکنون دسته‌بندی نت‌های چنگ و دولاچنگ را در سراسر این ردیف مورد ویرایش قرار داده‌ام.

یکی دیگر از دشواری‌های آموزش ردیف سنتور استاد صبا تطابق اشعار با نت‌ها بود. این اشکال بنیادین، معلول پسند شخص ابوالحسن صبا است که برخلاف استادش، علی‌نقی وزیری که بر نگارش هجاها به تفکیک زیر نت‌ها تأکید داشت، نگارش فارسی اشعار را به‌صورت مصرع مصرع می‌پسندید. دشواری تطابق اشعار با نت‌ها موجب می‌شد خیلی از هنرجویان سنتور این ردیف را بدون خواندن شعر بنوازند و تطابق شعر و ملودی در مواردی حتی برای برخی مدرسان هم مشخص نبود.

بله تعداد کتاب های دف چاپ شده بسیارزیاد است. اما سوال مهمی که مطرح است این است که هر یک از این کتاب ها چه مقدار دانش و قدرت نوازندگی هنرجویان را افزایش می دهند. متاسفانه امروزه شاهد کتاب هایی هستیم که در ابتدایی ترین مفاهیم ریتم و معرفی عناصر مشکل دارند. اما چون دارای لوح فشرده هستند بسیاری از علاقمندان به آن ها رجوع می کنند و بسیاری از معلم هایی که هنوز به سطح مناسبی از تدریس نرسیده اند نیز از روی آن ها درس می دهند. هیچ کتابی به معنای جامع، کامل نیست و پایان مسیر آموزش نیست.