Posts by محمدرضا مقدم
گفتگو مجله تماشا با سعید هرمزی (۴)
Published on ۱۸ مهر ۱۴۰۵
دقیق نمی‌دانم ولی در عکس‌هایی که در کتاب‌های قدیمی دیدم، البته کتاب‌های بسیار قدیمی که شاید الان هر کدام آن‌ها میلیون‌ها قیمت داشته باشند، در مجالس بزم خسرو پرویز و شاهان ساسانی، باربد موسیقی‌دان بزرگ سازی به دست دارد که نظیر سه‌تار است. حالا در گذشته هم این ساز وجود داشته و یا چه زمانی برآن گذشته تا به امروز رسیده کاری است که از عهده محققین موسیقی ساخته است.
گفتگو مجله تماشا با سعید هرمزی (۳)
Published on ۱۴ مهر ۱۴۰۵
آن وقت‌ها سال‌ها و سال‌های پیش- بیش از ۶۰ سال پیش- کمتر خانواده‌ای رضا می‌داد که فرزندش ساز به دست گیرد و اگر شوق موسیقی داشت پنهان از محله، استادی ممتاز برایش به خانه می‌آمد تا قوم و خویش باخبر نشود و به مطربی متهم‌اش نکند!
میثمی: مکتب منتظمیه به تدریج منسوخ شد
Published on ۳۰ آبان ۱۴۰۴
پس از عبدالعزیز و فرزندش محمود که رساله مقاصد الادوار را تألیف کرد، دیگر شاهد ادامه مکتب منتظمیه در عثمانی نیستیم و این مکتب عملاً نفس‌های آخر خود را کشید. جریان جدیدی در عثمانی شکل گرفت که تحت تأثیر اُسرای ایرانی بود، این روش به تدریج از روش و شیوه مکتب منتظمیه فاصله گرفت. این تغییر را می‌توان در رساله‌نویسی عثمانی و ظهور گفتمان‌ها و چهارچوب نظری جدید مشاهده کرد.
میثمی: مبنای ادوار ایقاعی در رساله بر زمان‌های کمّی استوار است
Published on ۲۱ آبان ۱۴۰۴
مبنای ادوار ایقاعی در رساله بر زمان‌های کمّی استوار است؛ بدین معنا که تمایز میان «زمان کوتاه» و «زمان کشیده» اساس شکل‌گیری این ادوار را تشکیل می‌دادند. چنین رویکردی با ساختار عروضی شعر فارسی و عربی مشابهت داشته است؛ چراکه در هر دو نظام، واحدهای ارزش زمانی نقش محوری ایفا می‌کردند. در بخش نظری رساله، پنج نوع زمان با نشانه‌های الف (چنگ)، ب (سیاه)، ج (سیاه نقطه‌دار)، د (سفید) و ھ (سفید+چنگ) تعریف می‌شدند.
میثمی: عبدالعزیز کوک‌های متنوعی پیشنهاد کرده است
Published on ۱۰ آبان ۱۴۰۴
این دورها هم در همان سنت ایقاعی ساخته شده‌اند. برای مثال، فرض کنید یک ایقاع «ثقیل اول» با اتانین «تَنَن° تَنَن° تَنَنَن° تَن° تَنَنَن°» داریم. این ترکیب می‌تواند تغییر کند، مثلاً به ترکیبات دیگری تبدیل شود: « تَن° تَنَن° تَنَن° تَنَنَن° تَنَنَن°». اما این‌که این تغییر تا چه حد مقبول واقع شود و تا چه حد سنت آن را بپذیرد، بحثی جداگانه است. طبیعی است که افراد سرشناسی مثل عبدالعزیز، که در آن دوران بسیار مورد احترام بودند، دست به ابتکاراتی می‌زدند، جامعه و پیروان آن‌ها تا حد زیادی این نوآوریها را می‌پذیرفتند. با این حال، ارتباط دقیق این ایقاعات با بسترهای فرهنگی و اجتماعی آن زمان هنوز برای ما کاملاً روشن نیست. مثلاً عبدالقادر مراغی از ادواری نام می‌برد که تعداد ضرباتشان زیاد است و توضیح می‌دهد که چرا چنین ساخته شده‌اند.
میثمی: شکل انسجام یافتۀ نظام موسیقی دستگاهی در ایران به دوران قاجار برمی‌گردد
Published on ۲۲ مهر ۱۴۰۴
تصانیفی که از عبدالعزیز در رساله‌های مختلف باقی مانده، شامل این دو نغمه نمی‌شوند، هرچند نویسنده در رساله‌اش به این دو اشاره کرده است. من و آقای عبادی این آثار را در نسخ مختلف مجموعه تصانیف که غالباً گردآورندۀ آن‌ها مشخص نیستند و مربوط به پیش از صفوی و دورۀ صفوی است گردآوری کرده‌ایم؛ این تصانیف به عبدالعزیز نسبت داده شده‌اند. از آنجائی‌که وی فرزند مراغی و سرشناس‌ترین چهرۀ دربار عثمانی در زمان خودش بود، می‌توان پنداشت که این تصانیف متعلق به وی است.
میثمی: هم سیستم مُدال و هم سیستم ریتم و متر در طی زمان تغییر می‌کنند
Published on ۱۴ مهر ۱۴۰۴
رساله «نقاوه‌الادوار و تصانیف» تألیف عبدالعزیز بن عبدالقادر مراغی، از منابع مهم در تداوم سنت موسیقی مکتب منتظمیه در دوره عثمانی به شمار می‌آید. این اثر نه‌تنها ادامه‌دهنده دیدگاه‌های نظری عبدالقادر مراغی است، بلکه با نوآوری‌هایی در حوزه مُد، نظام ایقاعی و اصطلاح‌پردازی، افق‌های تازه‌ای پیش روی موسیقی‌پژوهان گشوده است. این کتاب به تازگی توسط سید حسین میثمی عضو هیئت علمی دانشگاه هنر ایران و مصطفی عبادی، تصحیح و توسط انتشارات دایره المعارف بزرگ اسلامی منتشر شده است. در گفت‌وگویی که پیش‌رو دارید، سید حسین میثمی، با تبیین مبانی تصحیح این رساله و بررسی ساختار آن، به پرسش‌هایی درباره جایگاه مفاهیمی چون ادوار نغمگی و ایقاعی، نوآوری‌های عبدالعزیز و نسبت این رساله با تحولات موسیقی ایران و عثمانی پاسخ می‌دهد.
کتاب «عمله‌جات طرب خاصه» منتشر شد
Published on ۱۷ مرداد ۱۴۰۴
کتاب «عمله‌جات طرب خاصه؛ خوانشی از دو نقاشی عصر ناصری با موضوع موسیقی اثر صنیع‌الملک و کمال‌الملک» نوشته‌ی ایلناز رهبر منتشر شد. این اثر در ۲۰۸ صفحه توسط انتشارات پارت در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است. دوران ناصری، دوره‌ای مهم در تاریخ هنر ایران است که نقاشی، موسیقی و عکاسی به‌عنوان هنرهایی کلیدی همواره مورد توجه دربار و شخص شاه قرار داشتند.
کتاب «پای صحبت استاد فرامرز پایور» منتشر شد
Published on ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۴
کتاب «پای صحبت استاد فرامرز پایور» دربرگیرنده مصاحبه‌های مطبوعاتی و رادیویی فرامرز پایور چهره ماندگار موسیقی ایران است که به همت رامتین نظری‌جو گردآوری و تدوین و توسط انتشارات ماهور منتشر شده است. این مجموعه دربرگیرنده مصاحبه‌های مطبوعاتی و رادیویی استاد فرامرز پایور است که جز مواردی معدود، باقی مصاحبه‌ها منتشر شده در این کتاب […]
شیرکوهی: غرب را خدا می‌پنداریم
Published on ۱۵ بهمن ۱۴۰۳
به نظرم جامعه موسیقی ما یک مشکل دیگر هم دارد. عموما به هر چیزی که متعلق به کشور و حتی قومی‌ات خودمان باشد بی‌توجه‌ایم. اگر یک ایرانی هرچقدر هم سواد داشته باشد و موسیقی کلاسیک را خوب بشناسد در مقایسه با شخصی که در فلان دانشگاه خارج درس خوانده و حتی اگر سواد و معلومات چندانی هم نداشته باشد، مورد توجه قرار نمی‌گیرد. متاسفانه این یک موضوع تاریخی است. چون غرب را خدا می‌پنداریم و هرچیزی که خودمان داریم بی‌اهمیت است.
