محمدرضا مقدم
سه‌تار سابقه تاریخی دارد یا در نیم قرن اخیر مورد استفاده قرار گرفته؟
دقیق نمی‌دانم ولی در عکس‌هایی که در کتاب‌های قدیمی دیدم، البته کتاب‌های بسیار قدیمی که شاید الان هر کدام آن‌ها میلیون‌ها قیمت داشته باشند، در مجالس بزم خسرو پرویز و شاهان ساسانی، باربد موسیقی‌دان بزرگ سازی به دست دارد که نظیر سه‌تار است. حالا در گذشته هم این ساز وجود داشته و یا چه زمانی برآن گذشته تا به امروز رسیده کاری است که از عهده محققین موسیقی ساخته است.
ردیف‌ها و گوشه‌های موسیقی ایرانی امروز به چه شکلی است؟ آیا همه آن‌ها با حفظ سنت‌های اصیل حفظ شده و یا از بین رفته است؟
هریک از استادان موسیقی قدیم یک جور ردیف داشتند. دستگاه‌ها را می‌دانستند ولی خود فرمی تازه به آن می‌دادند. درویش‌خان شاگرد مدرسه دارالفنون بود، نت می‌دانست. آهنگ می‌ساخت و ردیف‌های خاص خود داشت که من آنچه را از او به یاد داشتم نواخته و ضبط کردم. میرزا حسین‌قلی نت نمی‌دانست و آهنگ هم نمی‌ساخت ولی ردیف‌هایی داشت مربوط به خودش. برادرش میرزا‌عبدالله، ردیف دیگری داشت؛ حسین‌خان کمانچهکش ردیف‌های مربوط به خود و همینطور … که هر کدام طرز خاصی برای نواختن داشتند و جابجا ردیف‌ها را می‌زدند.
مثلا همین حسین‌خان کمانچهکش رامکلی داشت که در ردیف‌های ما نیست. این موسیقی‌دانان در زمان خود عنوانی داشتند، شاگردانی داشتند و ردیف‌های خاص خود که یکی دو تا سه تا نبود، البته خیلی از این‌ها از بین رفته آنچه باقی مانده یکی از حاج علی‌اکبر‌خان شهبازی است که از پدرش دارد و دیگری آقای برومند که ردیف‌هایی از میرزا عبدالله دارد که چون نوار گرفته حفظ شده است. ولی من یادم رفته چون مدت‌ها ساز نزدم و نت هم نمی‌دانستم. ولی آنچه دارم حفظ ردیف‌های درویش‌خان است که سینه به سینه است. البته حالا همه آهنگ را به نت برگردانده‌اند که کتاب‌های آن هم هست، از صبا، کلنل علی‌خان وزیری، موسی‌خان معروفی، آنچه من می‌زنم باید از راه گوش گرفت و زد.
<strong>در طول مدتی که ساز می‌زدید شاگردی هم داشتید؟</strong>
نه چون کار و زندگی من چیز دیگری بود و کمتر کسی می‌دانست که من ساز می‌زنم و با هنرمندان زمان هم محشور نبودم ولی یک سالی است که به دعوت آقای دکتر صفوت سرپرست مرکز اشاعه موسیقی ملی سازمان رادیو تلویزیون، بعد از این که یک سری نوار از من پر کردند به علاقه‌مندان و شیفتگان موسیقی درس می‌دهم. البته این‌ها هیچ کدام شاگرد نیستند، همه دوره لیسانس دانشگاه را می‌گذرانند. تک‌نواز کمانچه، سه تار، تار هستند. فقط ناخن‌ها و ردیف‌ها را از من یاد می‌گیرند.
۱ نظر