صبا، رپرتوار موسیقی (II)

فرامرز پایور
فرامرز پایور
audio file به زندان : قطعه‌ای است در شوشتری که صبا برای ویولن نوشته و نشان‌دهنده فضایی است که در آن عده‌ای زندانی که دست‌هایشان با غل و زنجیر به‌هم بسته شده است، توسط ماموران به مکانی نامعلوم برده می‌شوند و در تمامی مدت، زندانیان نگران عاقبتشان هستند و این نگرانی باعث شده از ماموران سوال کنند که «ما را کجا می‌برید؟» یا «مگر ما چه کردیم؟».

این قطعه هم توسط دهلوی برای ویولن و ارکستر تنظیم و بازسازی شده و فضای اجرای قطعه نسبت به دو اثر قبل، گرایش بیشتری به موسیقی غربی دارد و سازهای مضرابی نقش چندانی در همراهی ملودی اصلی ایفا نمی‌کنند و صرفا در مواقعی که نیاز است سرضرب بعضی میزان‌ها با شدت بالایی اجرا شود از سازهای مضرابی استفاده شده است. به زندان در مجموعه آثار حسین دهلوی منتشر شده و تکنوازی ویولن آن را ارسلان کامکار به‌عهده گرفته است. البته قبل از این ضبط ، به زندان توسط رحمت الله بدیعی و شجاع الدین لشکرلو و در این اواخر بوسیله ی مازیار ظهیرالدینی ، آریا صهبایی و … اجرا شده است.

audio file سبکبال : این قطعه ساخته حسین دهلوی و تحت تاثیر صبا ساخته شده. ملودی اصلی سبکبال ظاهراً مربوط به صبا و تنظیم آن توسط حسین دهلوی صورت گرفته است. در این اثر ارکستر زهی، ملودی اصلی را اجرا می‌کند و سازهای مضرابی نقش بیشتری را نسبت به قطعه به یاد گذشته در رنگ‌آمیزی و همراهی ارکستر ایفا می‌کنند.

سبکبال قطعه‌ای است شاد و از لحاظ ریتم تداعی کننده حرکات موزون و دسته‌‌جمعی روستاییان ایرانی که با پیزیکاتوهای سازهای زهی، القای این فضا و حالت بیشتر خودنمایی می‌کند. حسین دهلوی تمامی قطعات فوق به همراه اکثر قطعات ساخته شده خود را به صورت پارتیتور منتشر کرده که در دسترس علاقه‌مندان قرار گیرد.

از دیگر شاگردان صبا که در امر بازسازی و بازنوازی آثار صبا فعالیت چشمگیری داشته، فرامرز پایور است. فرامرز پایور دوره‌دیده مکتب صبا، نوازنده و آهنگسازی است که در آثارش به وضوح می‌توان تاثیرات صبا را مشاهده کرد. نگارش و بازنویسی ردیف صبا برای سنتور، اجرای قطعات صبا به صورت تکنوازی و گروهی در قالب بازسازی و بازنوازی از جمله فعالیت‌های هنری پایور است. وی دو اثر برجسته صبا را با ارکستر نوازندگان سازهای ملی فرهنگ و هنر به صورت بازسازی شده اجرا کرده که در اثر «گروه‌نوازی» این دو اثر توسط انتشارات ماهور، منتشر شده و عبارتند از:
audio file زردملیجه : این اثر را صبا در دورانی که برای ماموریت به استان‌های شمالی کشور سفر کرده بود، تحت تاثیر آن فضای دردشتی نوشت. زردملیجه را پایور برای ارکستر تنظیم و اجرا کرده است.

مقدمه قطعه که از نظر فضا ارتباط آنچنانی با گام دشتی ندارد و بیشتر شبیه گام‌های شرقی آسیایی و به‌اصطلاح پنتاتونیک به‌وسیله سازهای مضرابی اجرا می‌شود و بعد از چند میزان ویولن ملودی اصلی را می‌نوازد. سلوی ویولن این قطعه را رحمت‌الله بدیعی، شاگرد مکتب صبا اجرا کرده است.

وی جزو معدود نوازندگانی است که ویولن به سبک صبا را به خوبی و با رعایت تمامی ظرایف و نکات تکنیکی این سبک نواخته است. زردملیجه با تنظیم پایور را می‌توان نوعی گفت‌وگوی بین ویولن و ارکستر تصور کرد که در نهایت ویولن (تداعی‌کننده آواز گنجشک زرد) در ارکستر ادغام شده و قطعه باشکوه خاصی که حاصل ذوق و خلاقیت پایور است، به یک نتیجه‌گیری ختم می‌شود. قسمت پایانی این قطعه توسط پایور با الهام از برخی ملودی‌های پراکنده صبا گردآوری و ساخته شده است.

audio file بهارمست : قطعه‌ای است ساخته صبا که پایور با تاثیر از فضا و ملودی اصلی آن «قطعه‌ای در سه‌گاه» را ساخته است. این اثر را می‌توان از جمله باصلابت‌ترین آثار ارکستری موسیقی ایران از لحاظ اجرا دانست. هماهنگی سازها، کوک، تنظیم زیبا و فنی، ارکستراسیون ایده‌آل، ترکیب ملودی اصلی با جملاتی که خود پایور اضافه کرده از نقاط قوت اجرا به‌حساب می‌آید. البته پایور در بخش مخالف سه‌گاه به‌طور نامحسوس و زیرکانه‌ای قسمتی از چهارمضراب اصفهان صبا را نیز گنجانده است که در نهایت قطعه با یک پاساژ سرعتی دو اکتاوی و با هماهنگی فوق‌العاده ارکستر تمام می‌شود.

در اواخر دهه پنجاه گروه عارف آهنگی از صبا را به نام audio file «در قفس» در مجموعه آثار چاووش اجرا کرد. تنظیم این اثر محصول مشترک حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان است. قطعه با یک مقدمه شروع شده که نی، سلوی آن را به‌عهده دارد و زمینه را برای ورود رسانه‌های مضرابی مخصوصا تار آماده می‌کند که در نهایت به ملودی اصلی قطعه ختم می‌شود. ملودی اصلی را تمام سازها به صورت مونو اجرا میکنند.

ابوالحسن صبا قطعه‌ای را نیز در سه‌گاه تصنیف کرده که به audio file «ضربی سه‌گاه» معروف است. این اثر را جلیل عندلیبی با ارکستر خود تنظیم و اجرا کرده و ملودی اصلی قطعه در این تنظیم برعهده سازهای کششی بوده و ساز‌های مضرابی پارت همراهی‌کننده و به اصطلاح هارمونیک را اجرا می‌کنند.

قطعه دیگری که در سالهای اخیر، به رهبری ایرج صهبایی به همراه ارکستر سمفونیک تهران از صبا اجرا شد، قطعه‌ای است دردشتی که تنظیم آن مربوط است به حسین ناصحی. ناصحی این قطعه را در فضایی کاملاً کلاسیک بدون استفاده از سازهای ایرانی تنظیم کرده است. در پایان این نکته را نباید فراموش کنیم که آثار استاد صبا غالبا به نحوی تصنیف شده که هم قابلیت اجرا به صورت تکنوازی را دارند و هم به صورت ارکسترال اعم از ایرانی و غربی که ناشی از غنای ملودیک قطعات صبا است.

11 دیدگاه

  • ارسال شده در فروردین ۱۴, ۱۳۸۶ در ۱۱:۰۶ ب.ظ

    ازاینکه درباره ی اساتید برجسته مطلب مینویسید بسیار خوشحالم

  • ارسال شده در فروردین ۱۵, ۱۳۸۶ در ۳:۰۴ ب.ظ

    سلام
    بسیار بسیار مفید بود
    زیبا، دلنواز
    من همیشه از مطالب مفید اینجا استفاده می کنم
    سوالی که داشتم اینه که نت قطعه “به زندان” رو کجا می تونم پیدا کنم؟

  • گفتگوی هارمونیک
    ارسال شده در فروردین ۱۵, ۱۳۸۶ در ۳:۲۰ ب.ظ

    نت این قطعه رو با تنظیم آقای دهلوی میتونید از مغازه بتهون بخرید

  • erfan
    ارسال شده در فروردین ۱۷, ۱۳۸۶ در ۱:۲۸ ب.ظ

    kheili mamnoon aghaie Anonymous.modatha bood donbale partotoore in ghate boodam.fekr nemikardam dar forooshgahe Beethoven peida beshe

  • amirhossein
    ارسال شده در فروردین ۳۰, ۱۳۸۶ در ۲:۱۱ ق.ظ

    hamchenin note in ghate der ketabe sevvom e radif violin ostad saba mojoodast(noskheye tashih shodeye ketabe sevvom tavasote ostad rahmatollahe badiee tar o tamiz tar va ba zekre edit monasebtar behtar ast va anra tosiye mykonam)

  • ارسال شده در فروردین ۳۰, ۱۳۸۶ در ۲:۲۱ ب.ظ

    البته نتی که این دوستمو گفتن مطابق با اجرایی نیست که در مقاله وجود داره. آقای دهلوی این قطعه راتغییر دادند. مخصوصا قسمت های پایانی کاملا تغییر کرده.

  • fariba-70
    ارسال شده در مهر ۲۰, ۱۳۸۷ در ۳:۳۶ ب.ظ

    kasi mitoone note ZARDEMALIJE rorahnamaii kone ke az koja mishe peyda kard.man dar iran nistam

  • ناشناس
    ارسال شده در اسفند ۵, ۱۳۸۷ در ۴:۳۹ ق.ظ

    خیلی ممنون که این آهنگ ها رو برای DL گذاشتید خیلی دنبال شون بودم مخصوصا تم شوشتری، و از اطلاعات جالب تون هم ممنون.

    – غزاله

  • نازلی
    ارسال شده در اسفند ۱۵, ۱۳۸۷ در ۱:۵۸ ب.ظ

    من از وقتی که استادم به زندان برام زده بود دنبالش می گشتم ولی پیداش نمی کردم واقعاً ممنون

  • علی
    ارسال شده در آبان ۱۶, ۱۳۸۹ در ۱۱:۱۳ ق.ظ

    بسیار بسیار ممنونم از کارهای خوبتان در نشر موسیقی سنتی. برایتان آرزوی پیروزی را دارم.

  • فرهاد
    ارسال شده در دی ۲۷, ۱۳۸۹ در ۱۰:۳۷ ق.ظ

    سلام، با تشکر و خسته نباشید، آیا امکان آپلود نت‌های این قطعات نیز هست؟
    باز هم ممنون،

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «سالنامه»

سالنامه در میان آثار فیاض، بیش از همه در مسیرِ «در گذر» است. علاوه بر مشابهت در فرایند آهنگسازی و نوعِ کنار هم نشاندنِ و برخورد با مواد و مصالح موسیقی، حضور صریحِ برخی نقش‌­مایه­‌های «در گذر»، مدگردی­‌های متنوع، استفاده از نوازندگانِ گروه در مقامِ خواننده و ساختار کلی مجموعه، این همانندی را پررنگ­‌تر می­‌کند.

آرنولد شونبرگ و آهنگسازی ددکافونیک (III)

آنچه شونبرگ دنبالش می گشت، همان بود که باخ می جست: دست یافتن به وحدت کامل در یک ترکیب موسیقی. شونبرگ احساس می کرد که این روش نوین مبتنی بر ادراک کامل و جامع فضای موسیقی است. ولی به هر حال موسیقی نوشته می شد، با تمام شیوه ها، و شونبرگ اصرار داشت شنونده و آهنگساز هر دو باید شیوه ها را فراموش کنند، و موسیقی را به عنوان موسیقی بشنوند و قضاوت کنند. گفته است: «اغلب درست نمی توانم توضیح دهم: کار من ساختن موسیقی ۱۲ صدایی است نه ساختن موسیقی ۱۲ صدایی.»

از روزهای گذشته…

نوائی: عرضه و تقاضا برای ساز فلوت منطقی نبود

نوائی: عرضه و تقاضا برای ساز فلوت منطقی نبود

کر فلوت به آنسامبلی گفته می شود که در آن سازهای خانواده فلوت مثل پیکولو، فلوت، فلوت آلتو و فلوت باس حضور داشته باشند.
موسیقی متن در یک نگاه (I)

موسیقی متن در یک نگاه (I)

موسیقی هنگامی همنشین سینما شد که فیلم‌ها (و در کل سینماتوگرافی)-به رغم آنکه، دست کم پس از تلاش آزمایشگاه‌های ادیسون در ۱۸۹۴ برای اختراع دستگاه صوتی-تصویری همزمان و ساخته شدن یکی از اولین تصاویر متحرک صدادار توسط دیکسون با آن، از لحاظ فنی می‌توانستند صدادار باشند- سکوت کرده بودند. در نتیجه در سینمای صامت بخش بزرگی از بار انتقال معنا بر دوش موسیقی قرار گرفت. شاید همین رابطه است که باعث شده آینده‌ی موسیقی فیلم نیز زیر نفوذ یافتن معنا یا معنادار کردن قرار گیرد.
مینی مالیسم، فیلیپ گلاس و کامه راتا (I)

مینی مالیسم، فیلیپ گلاس و کامه راتا (I)

اگر چه تقاضا برای موسیقی معاصر در مقایسه با دوره های قبل بسیار کم شده است، اما بسیاری از آهنگ سازان با استعداد در پنجاه سال گذشته به محبوبیت گسترده ای دست یافته اند، یکی از آن گروه ها مینی مالیست ها هستند.
ریچارد واگنر، خداوندگار اپرا (III)

ریچارد واگنر، خداوندگار اپرا (III)

همسر دوم واگنر کوزیما بعدها نوشته است: “زمانی که نسل آینده به دنبال نیرویی عظیم در این اثر ناب بگردند، ممکن است قادر باشند، اشکها و خون دلهای آهنگساز را به لبخندهایی تبدیل سازند”. در سال ۱۸۶۲ واگنر به طور رسمی از مینا جدا شد، اگرچه تا مرگ مینا در سال ۱۸۶۶ به حمایت مالی او ادامه داد. بین سالهای ۱۸۶۱ و ۱۸۶۴ واگنر سعی کرد اپرای “تریستان و ایزولده” را در وین اجرا کند.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXI)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXI)

بهترین نوع موسیقی ایرانی در رادیو، در برنامه هایی به اسم «گل ها» با انواع مختلف «رنگارنگ» و «جاویدان» و غیره پخش می شد و معرف نوعی از موسیقی «عرفانی» بود و مطابق با اوضاع زمانه، آمیخته به رنگی از یأس و بدبینی و گله و شکایت از روزگار و یار جفاکار. نوازندگان مهم سازهای ایرانی این برنامه ها: احمد عبادی، فرزند میرزا عبدالله (سه تار)، حسن کسائی (نی)، لطف الله مجد، فرهنگ شریف و جلیل شهناز (تار) بودند.
موسیقی و گردشگری (III)

موسیقی و گردشگری (III)

طبق آماری که در جراید اعلام شد ایران در سال گذشته تنها ۳۵۰ هزار گردشگر را پذیرا بوده است (که شاید در سال ۸۵ به خاطر مشکلات سیاسی کمتر هم شده باشد) این آمار نسبت به سال ۷۶ که ۶۶۰ هزار توریست به ایران آمدند کاهشی شدید داشته است. در سال ۷۶ درآمد کشور از توریست ها ۳۰۰ میلیون دلار بوده است.
باغسنگانی: کتابسازی نکردم

باغسنگانی: کتابسازی نکردم

وقتی شما نواری را از آرشیو تحویل می گیرید یک کارت به شما داده می شود تا اسامی و شماره نوارها را در آن بنوسید من با دوستانی که در آرشبو کار می کردند رفاقت خوبی داشتم و به من اجازه می دادند تا مابقی کارتها را هم ببینم. بسیاری از تهیه کنندگان برنامه های فرهنگی و هنری مراجعه کنندگان به این برنامه بوده اند. چند سال بعد متوجه یک فاجعه بزرگ شدم. متوجه شدم بخش قابل توجهی از این گنجینه در آرشیو مرکزی ناپدید شده است.
عدم اعتنا به بی اعتنایی! (I)

عدم اعتنا به بی اعتنایی! (I)

مقاله ای که پیش رو دارید در رابطه با نخستین آهنگساز بزرگ آمریکایی، “چارلز آیوز” (۱۹۵۴-۱۸۷۴) است، اما پیش از آنکه بحث اصلی آغاز گردد لازم است تا به نکات حائز اهمیتی اشاره شود:
ارکستر کامه راتا و دو کنسرتو

ارکستر کامه راتا و دو کنسرتو

امروز ارکستر کامراتا آخرین تمرین خود را برای اجرای برنامه ای سرنوشت ساز به انجام رساند. ارکستر کامراتا به رهبری و مدیریت کیوان میرهادی، یکی از ارکستر های فعال موسیقی است که با هدف اجرا و معرفی موسیقی معاصر فعالیت میکند، هرچند گاه به اجرای دیگر آثار موسیقی کلاسیک نیز میپردازد.
پروژه ساخت ویلن “کانون” (III)

پروژه ساخت ویلن “کانون” (III)

این پروژه برای بار سوم به عنوان ساز حرفه ای ساخته و تولید می گردد که نمونه اول آن در سال ۲۰۰۷ (فرانسه) و نمونه دوم آن، سال ۲۰۰۸ (ایران) ساخته شده و همچنین نمونه سوم آن در سال ۲۰۱۱ آغاز گردیده است. در تمام نمونه های ساخته شده قبلی از بهترین مواد و کیفیت ساخت بهره برده ایم اما آنچه در این نمونه بدان پرداخته ایم کیفیت بسیار نزدیک به الگوی اصلی به لحاظ VARNISH و همچنین قدمت بالای چوبهای انتخاب شده برای تمام اجزای بدنه می باشد که می توان از این مجموعه به طول عمر و کهنگی بسیار بالای صفحه رو اشاره نمود.