بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (IV) – گفتگوی هارمونیک Harmony Talk

بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (IV)

کتاب سوم: خودآموز سازدهنی: کتاب اول (دیاتونیک ۴۸ سوراخ یا ترمولو)
کتاب فوق اولین کتاب از مجموعه سه جلدی با عنوان “دوره جامع آموزش سازدهنی” می باشد که به وسیله انتشارات سرود در سال ۱۳۸۰ منتشر شده است. مولف کتاب آقای منصور پاک نژاد (متولد ۱۳۴۱ ) است که از نوازندگان و مدرسان باسابقه سازدهنی هستند .

این کتاب اولین کتابی بود که در سال های اخیر جهت آموزش سازدهنی در ایران منتشر شد و هم اکنون در بسیاری از آموزشگاه ها تدریس می شود. کتاب به همراه یک CD صوتی عرضه شده که با همکاری شرکت نوای همایون تهیه شده است. این CD با آهنگ Shadow of Your Smile با اجرای Toots Thielemans شروع می شود و حاوی اتودهای تمرینی و ۱۸ آهنگ موجود در متن کتاب است.

بهتر بود در کنار آهنگ های کتاب شماره Track مربوطه بر روی CD آموزشی نیز ذکر می شد. این قطعات با یک سازدهنی ترمولوی معمولی و بدون همراهی ساز دیگری ضبط شده اند که به هنرجو امکان شنیدن صدای خالص سازدهنی را داده است. اما آهنگ های اضافی که در دنباله CD گنجانده شده فوق العاده است!

در انتهای CD آهنگ “رقص مردگان” را با اجرای گروه Jerry Murad’s Harmonicats می شنوید که نمونه شاخصی از اجرای “گروه های سازدهنی” یا Harmonica Bands است. با اینکه امروزه گروه نوازی سازدهنی کمتر مرسوم است، در سال های ۱۹۳۰ تا ۱۹۵۰ بویژه در ایالات متحده رواج بسیار داشت. درواقع این دوره را “عصر طلایی سازدهنی” در آمریکا نامیده اند و یاد کردن از آن هم بی مناسبت نیست.

در آن دوره حداقل ۲۰۰۰ گروه سازدهنی در ایالت های مختلف تشکیل شده بود که برخی به شهرت ملی رسیده بودند. مشهورترین این گروه ها یک گروه سه نفره بود به نام The Harmonica Rascals به سرپرستی نوازنده و محقق برجسته هارمونیکا Borrah Minevitch که گروه نوازی سازدهنی را با اجرای نمایش های کمدی (اغلب به شیوه Slapstick ) درهم آمیخته بود و در طی سال های ۱۹۳۵ تا ۱۹۴۳ در یک برنامه رادیویی هفتگی نیز حضور داشت.

اما با شروع جنگ جهانی دوم و تحریم واردات کالا از آلمان (که مقر کمپانی Hohner بود) عملا از رواج گروه های سازدهنی به شدت کاسته شد. گروه های آماتور از هم پاشیدند و گروه های حرفه ای به گروه های کوچکتر (عمدتا تریو) تبدیل شدند. مهمترین گروه این دوران همین گروه سه نفره The Harmonicats بود. آهنگ Peg O’ My Heart که در سال ۱۹۴۷ توسط این گروه عرضه شد، توانست به مدت ۲۶ هفته در صدر جدول Billboard قرار بگیرد و در پایان هم به پرفروش ترین آهنگ سال بدل شود. به قسمتی از این آهنگ گوش دهید.

audio file Peg O’ My Heart

در این گروه معمولا Jerry Murrad نواختن سازدهنی کروماتیک بر عهده می گرفت، Don Les سازدهنی بیس می نواخت و Al Fiore هم با سازدهنی مخصوص آکورد همراهی می کرد. گروه Harmonicats تا سال ها بعد فعالیت می کرد و ۳۶ آلبوم نیز ضبط کرد اما “عصر طلایی” سازدهنی سپری شده بود و توفیق تاریخی آن دوران دیگر تکرار نشد.

بعد آز آهنگ مربوط به Harmonicats دو آهنگ با اجرای نویسنده کتاب می شنویم که اولی آهنگ “نوبهار آرزو” است ساخته استاد روح ا… خالقی و دومی آهنگ “رویای ناآرام” ساخته آقای پاک نژاد. هر دو آهنگ اجرای زیبایی دارند و توان نوازندگی مولف کتاب را به خوبی نشان می دهند.

کتاب برای سازدهنی ترمولو تنظیم شده است و با توضیح در مورد نحوه صحیح نگه داشتن سازدهنی و نواختن تک سوراخ ها شروع می شود. سپس به آموزش خطوط حامل، شناخت نت ها و ارزش زمانی آن ها پرداخته و تمرین های مقدماتی برای شناخت نت ها روی سازدهنی و جابجا شدن بین نت ها آورده شده است. اولین آهنگ ارائه شده آهنگ محلی “مستم مستم” است.

به نظر می رسد که تلاش نویسنده بر بومی کردن یا ایرانی کردن سازدهنی ترمولو بوده به گونه ای که از ۱۸ آهنگ موجود در کتاب ۷ عدد خارجی و ۱۱ تای آن ها ایرانی یا محلی هستند. از آهنگ های جالب ایرانی می توان به خواب های طلایی، جمعه (از آثار مرحوم فرهاد مهراد) و ژیلا اشاره کرد. آهنگ های جالب خارجی هم شامل Meadowland و Lambada است. ضمن اینکه (مومان دوم)کنسرتوی آرانخوئز (Concierto de Aranjuez) اثر جاودانه Joaquin Rodrigo برای سازدهنی تنظیم و ساده نویسی شده که هنرجویان از آن لذت خواهند برد. به بخشی از این کنسرتو با اجرای Larry Adler توجه کنید.

audio file Aranjuez

آهنگ آخر کتاب برگرفته از “چهار مضراب ماهور” (اثر استاد ابوالحسن صبا) است که حالت ریتمیک دارد و هنرجویان می توانند برای بالا بردن سرعت نوازندگی خود از آن کمک بگیرند.

تکنیک های اشاره شده در کتاب شامل نواختن تک سوراخ و جفت سوراخ (که صدای خاص سازدهنی ترمولو را تولید می کند) ، ویبره دست (یا در واقع Hand Tremolo ) ، کمک گرفتن از بینی برای تنظیم نفس و در نهایت تکنیک Bending است.

در این کتاب هم مانند کتا ب های قبلی توضیحات اندکی راجع به تکنیک ها آورده شده و نام تکنیک ها به زبان انگلیسی ذکر نشده است. از مزایای کتاب این است که نویسنده غیر از آهنگ ها، چند اتود هم برای تمرین بیشتر هنرجویان طراحی کرده است.

در ضمیمه کتاب انواع مختلف سازدهنی های ساخت شرکت آلمانی Hohner (بزرگ ترین شرکت تولید کننده سازدهنی در اروپا و آمریکا) با تصویر رنگی برای خوانندگان تشریح شده که می تواند منبع مناسبی برای آشنایی با انواع سازدهنی باشد. در پایان هم به منابع استفاده شده در تالیف کتاب اشاره شده است.

4 دیدگاه

  • حسین
    ارسال شده در مهر ۲۲, ۱۳۸۶ در ۱۲:۵۶ ب.ظ

    salam khaste nabashid.
    ye khahesh daram
    mishe email ya shomareye amir abass aboo talebi nevisandeye ketab *DONYAYE SAZ* DAHANI RA BEDID

  • ehsan
    ارسال شده در آبان ۱, ۱۳۸۶ در ۱۰:۵۹ ب.ظ

    [email protected] in adres dar ketabe khodesh umade.

  • حسین
    ارسال شده در آبان ۴, ۱۳۸۶ در ۷:۱۴ ب.ظ

    خیلی ممنون احسان جان میتونی به من یه میل بزنی کارت دارم ممنون
    [email protected]

  • سعيد
    ارسال شده در آبان ۱۴, ۱۳۸۸ در ۱۱:۰۶ ب.ظ

    فرق minor and major جیسث؟

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تار و پودِ نشانه (I)

تار و پود بیش از آن که یک آلبوم باشد یک نشانه است؛ نشانی از دشواری‌های یک راه نکوبیده و نپیموده در موسیقی کلاسیک ایرانی. با آن، حمید متبسم که پیش از این طبع خود را رویاروی بلندترین قله‌ی شعر حماسی فارسی (شاهنامه‌ی فردوسی در قطعه‌ی سیمرغ) آزموده بود، حالا به صرافت طبع‌آزمایی موسیقایی با یکی از بلندترین ستیغ‌های شعر غنائی فارسی (خسرو و شیرین نظامی) افتاده است. به این ترتیب مجموعه‌ی تار و پود بدل به نشان مسئله‌ی موسیقی ما با روایت داستانی شده است. سیمرغ را می‌توانستیم «یک تجربه‌ی منفرد» (یا نادر) بشماریم و بگذریم یا همچون یک راه تازه‌گشوده با آن برخورد کنیم و منتظر آنچه در تداوم راه پیش می‌آمد بمانیم. اما با آمدن تار و پود، هنگامی که کار از یک گذشت، به وادی مقایسه می‌رسیم و خواه‌ناخواه آنچه پیش‌تر مبهم بود آشکار می‌شود. موقعیت این مجموعه به‌عنوان دومین تلاش است که آن را نشانه می‌کند.

امامی: استقبال خوبی از برنامه ما در سوئیس شد

من علاقه زیادی به موسیقی قدیم ایران داشته ام و سعی کرده ام در حد توانم بر روی آن حوزه موسیقی کارکرده و بر روی موسیقی دوره قاجار و هم قبل از آن دوره مطالعات مختصری داشته ام و به طبع در آثارم از آن ها بهره می برده ام در این سال ها آلبوم های تولید کرده ایم با همراهی دوستانم مثل آلبوم برافشان و آلبوم چهار سو که با آهنگسازی دوست خوبم حمید شریفی بوده و همچنین آلبوم بزم ۲ با آهنگسازی دوستانم سعید کورد مافی و علی کاظمی که همه این آلبوم ها توسط انتشارات ماهور منتشر شده است و تمامی این آثار رویکردی که ما داشته ایم استفاده از امکانات بالقوه موسیقی قدیم ایران بوده است و اینکه این امکانات بالفعل کرده و امکاناتی نظیر فرم و دورها و متدهای متفاوتی که در آن موسیقی وجود داشته است و الان کمرنگ شده است و یا کمتر استفاده می شوده است. این امکانات در هر صورت به ما راهی را نشان می دهند که شاید از این طریق بتوان رنگ و بوی تازه از موسیقی ایران رو شنید، البته شاید! در هر صورت راهی است که می شود در بستر تاریخی اصالت ها را حفظ کرد و موسیقی گذشته را به این شکل منتقل کرد.

از روزهای گذشته…

شریفیان: موسیقی کلاسیک شما را به جلو هل می دهد

شریفیان: موسیقی کلاسیک شما را به جلو هل می دهد

دکتر محمدسعید شریفیان در سال ۱۳۳۳ در تهران متولد شد. پس از اتمام تحصیلات متوسطه با عزیمت به انگلستان به تحصیل موسیقی پرداخت و پس از اتمام کورس Foundation در کالج موسیقی لیدز، فوق دیپلم موسیقی را از دانشگاه هادرزفیلد و فوق دیپلم در هنرهای تجسمی را از دانشگاه لندن و دیپلم نوازندگی فلوت و دیپلم های هارمونی و کنترپوان را از کالج سلطنتی موسیقی لندن اخذ نمود. وی لیسانس و فوق لیسانس خود را در موسیقی با گرایش آهنگسازی از انستیتوی موسیقی کلچستر (دانشگاه انگلین) دریافت کرد و در ادامه، درجه دکترا در فیزیک صوت و موسیقی الکتروآکوستیک را در دانشگاه پادوای ایتالیا اخذ کرد. دکتر شریفیان در کنار فعالیت های آموزشی در کنسرواتوارهای ایتالیا و کالج های موسیقی در انگلیس، چندین سال مدیریت هنری و اجرایی گروه ها و ارکسترهای مجلسی و کر را تجربه کرده است. به علاوه، پنج سال نیز در مجموعه هنری کمونیتامونتانا و دو ارکستر فیلارمونیک ایالت توسکانی به عنوان آهنگساز مقیم فعالیت داشته است.
به بهانه انتشار کنسرت ارکستر مضرابی (I)

به بهانه انتشار کنسرت ارکستر مضرابی (I)

بالاخره پس از گذشت ۱۵ سال از اجرای ارکستر مضرابی در تالار وحدت به رهبری حسین دهلوی، دی وی دی این اثر توسط انتشارات ماهور، به انتشار رسید. اگرچه این دی وی دی نه از نظر صوت و نه تصویر در حد مطلوبی قرار دارد ولی در این کسادی بازار هنر، متاعی است، گرانبها! اولین نکته ای که پس از بالا آمدن منوی این لوح تصویری توجه بیننده را به خود جلب می کند، نامهای آشنای قطعات است، به صورتی که در اولین نگاه، متوجه می شوید که در این کنسرت قطعه جدیدی ساخته نشده بلکه همه قطعات، “تنظیم شده” برای ارکستر مضرابی هستند.
روی اوربیسن، صدایی با نفوذ (IV)

روی اوربیسن، صدایی با نفوذ (IV)

اوربیسن در شب اولین اجرا در انگلستان به عنوان اولین اجرا کننده به روی سن رفت در حالی که کاملا آرام و بی حرکت در حال اجرا بود می دانست مخالفشان، گروه بیتل ها، در پشت سن حضور دارند: جان لنون، پل مک کارتنی (Paul McCartney)، جرج هریسون (George Harrison) و رینگو استار (Ringo Starr). زمانی که حضار تقاضا کردند “ما باز روی را می خواهیم” لنون و مک کارتی با هول دادن اوربیسن به عقب مانع از حضور دوباره وی بر روی سن شدند!
سرگشته در تودرتوی زمان (III)

سرگشته در تودرتوی زمان (III)

قطعه به جزیره‌هایی از نواخته‌های سه‌تار، که خطی منسجم و پیوسته از ملودی‌های ساخته شده بر اساس موسیقی دستگاهی ایرانی را سرسختانه پی ‌می‌گیرد، تقسیم شده است که هر لحظه به خصوص در ایست‌ها به شکل پدیده‌ای ریزغربالی فرومی‌پاشد. این فروپاشی تنها از منظر ماده‌ی خطی نیست بلکه در بعد طیفی نیز روی می‌دهد. یعنی طرح ملودی نواخته شده توسط نوازنده‌ی سه‌تار مصالحی را به دنبال می‌آورد که میان یک «ایمیتاسیون کانونیک» در هم شکسته و پاره‌هایی از طیف خط مرکزی سرگردان‌اند. از سوی دیگر به نظر می‌رسد مواد جدا شده از جزیره‌ی قبلی نوعی گسترش غربال تکاملی برای بعدی فراهم می‌کند، البته با همان مقیاس خُرد.
کدینگ مدها و گامها

کدینگ مدها و گامها

مدهای نیم پرده ای و میکروتونال (ناشی از گامهای ۱۲ درجه ای نیم پرده ای یا میکروتونال اکتاوی) در یک مورد مشابهت دارند: ساختار درجات مد. گامهای ۱۲ درجه ای مختلف میکروتونال را میتوان به شیوه های مختلف طراحی نمود. این شیوه ها کاربرد الگوریتمهای مختلف ریاضی تا استفاده از هارمونیک ها در سطوح مختلف را در بر میگیرند.
خنیاگر پیانو؟ (I)

خنیاگر پیانو؟ (I)

هفت روز دریا با کارهای گذشته‌ی «هوشیار خیام» از جنبه‌هایی متفاوت است. این تفاوت نه به رسم برتر شمردن که به حساب برشمردن ویژگی‌های آثار گذشته‌ی اوست. اگر سه ویژگی اصلی قطعات پیانویی او را بهره‌گیری از امکانات پیانوی از پیش مهیا شده یا تغییریافته، کاربست بعضی تکنیک‌های مینی‌مالیستی (که این هر دو را می‌توان به پای رابطه‌ی او با مکتب نیویورک نوشت) و راه دادن اکنون موسیقی ایرانی (به پهنای سه دهه تجربیات موسیقایی) به ساختار نوازندگی پیانوی ایرانی بدانیم (۲)، آنگاه ناچاریم اذعان کنیم که اولی به کلی در این آلبوم غایب است و بر دومی هم تاکیدی نمی‌یابیم -هر چند به شکل گذرا در دل قطعات هنوز حضور دارد- و سومی هم دست‌کم به اندازه‌ی آلبومی مانند «تاتاری» ظاهر نیست. از همین روست که «هفت روز» دریا را میان آثار پیانویی هوشیار خیام متفاوت می‌بینیم.
قطعاتی برای آموزش موسیقی

قطعاتی برای آموزش موسیقی

پنج سال پیش مقاله ای نوشتم در ارتباط با این موضوع که در سایت گفتگوی هارمونیک منتشر شد. به طور خیلی خلاصه می توانم بگویم که هدف از نوشتن آن مقاله که مقاله حاضر نیز در ادامه آن است آموزش نکاتی در موسیقی از طریق قطعاتی بود که به همین منظور ساخته بودم. پس از چند سال فرصت، انگیزه دوباره ای به وجود آمد برای پی گرفتن دوباره این جریان که قرار بود به نوشتن کتابی با همین محتوا ختم شود و به نوعی این مقاله مقدمه ای بر مجموعه مقالاتی است که در نهایت –در صورت مثبت بودن شرایط- به صورت کتاب منتشر خواهند شد.
تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (I)

تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (I)

احتمالاً اختلاف نظر در روشِ استفاده از دست چپ را با این جدیتی که در بین نوازندگان ویولنسل وجود دارد، در بینِ هیچ یک از نوازندگانِ سازهای زهیِ دیگر نمی‌توان یافت. در انگشت‌گذاریِ ویولنسل، دو مکتب با اختلافِ نظرِ بنیادی وجود دارد:
خواننده ای که شناخته نشد (I)

خواننده ای که شناخته نشد (I)

جمال صفوی اهل اصفهان بوده که در تهران صدایش با کمپانی کلمبیا به ضبط رسیده است و آثار بسیار با ارزشی را از خود به یادگار گذاشته وی در زمان ضبط صفحات ۲۰ ساله بوده. در سال ۱۳۰۷ ش که ملک الشعرای بهار راهبری هنرمندان موسیقی را به عهده داشته است جمال صفوی را انتخاب کرده و آثاری از ساخته های درویش خان، نی داود و آثار خودش را به ضبط رسانده است؛ کلیه آثاری جمال صفوی در پاییز ۱۳۰۷ ش در تهران با صدابرداری فرانک آرتور فلوید برای کمپانی کلمبیا بوده است. وی اولین هنرمندی است که در اولین سری ضبط صفحات کمپانی کلمبیا می خواند همچنین جزو جوانترین خواننده های موسیقی زمان خود است که آثارش به ضبط می رسد.
فراکتال و کاربرد آن در موسیقی (III)

فراکتال و کاربرد آن در موسیقی (III)

در مقالات قبلی یک آشنایی کلی با مفهوم فراکتال پیدا کردیم و دانستیم که راز نهفته در یک موسیقی فراکتالی همان چیزی است که در ریاضیات به آن نگاشت (map) میگویند. نگاشت به این معنی است که یک ارتباط مستقیم و متناظر بین خروجی های عددی (که از معادله حاصل میشوند) و پارامترهای خاصی (که برای ساخت آهنگ بکار میروند)، ایجاد کنیم که پارامترهای ساخت آهنگ فراکتالی میتوانند شامل فرکانسها، اوزان، دینامیک و دیگر موارد در آهنگسازی باشند.