زیادالله شهیدی، پدر موسیقی نوین تاجیکستان

دیمیتری شوستاگویچ، طالب خان شهیدی و پدرش زیادالله شهیدی
دیمیتری شوستاگویچ، طالب خان شهیدی و پدرش زیادالله شهیدی
بعد از جنگ جهانی دوم و در سال ۱۹۴۶ عده ای از عاشقان موسیقی تاجیک به قصد نحصیلات آکادمیک وارد کنسرواتوار مشهور چایکوفسکی شدند، از میان آن عده تنها یک نفر توانست فارغ التحصیل شود و آن شخص زیاد الله شهیدی بود.

وی در سال ۱۹۸۵ در شهر سمرقند ازبکستان بدنیا آمد. در هنگام تولد وی دو واقعه مهم اتفاق افتاد: جایگزینی زبان عربی به فارسی و ترکی بجای Cyrillic و استبداد فکری بر روشنفکران که بر همین اساس پدرش مقدس خان شهیدی (Mucaddaskhan Shahidi) در سال ۱۹۳۷ توسط بلشویک ها به قتل رسید.

زیاد الله توانست موسیقی مقامی تاجیک را با موسیقی سمفونیک بیامیزد، بطوریکه که همواره اصالتهای موسیقی خود را حفظ نماید.

وی یکی از چهره های شهیر و برجسته موسیقی معاصر تاجیکستان بود که توانست پلی میان موسیقی زادگاهش با موسیقی کلاسیک برپا سازد. این ایده تلفیق میان فرهنگ ها را بصورت مستند و مستدل تنها باید به یک نفر نسبت داد و آنهم فیلسوف بزرگ ایرانی ابوعلی سینا که تاثیر بسزایی در فکر و اندیشه زید الله خان داشت.

audio file قسمتی از “وطنم” ساخته زیاد الله شهیدی

بعنوان یک موزیسین آماتور اما ماهر در چند ساز محلی مانند نی و تنبور و دو تار وی دست به یک سری فعالیتهای هنری در تاشکند و سمرقند زد. وی بخاطر حوادث سیاسی آن زمان به شهر دوشنبه – تاجیکستان رفت، جایی که نطفه برجسته ترین کارهای هنری او شکل گرفت.

در سال ۱۹۴۶ و در دوران میانسالی توانست وارد کنسرواتوار چایکوفسکی بشود، جایی که بناگاه خود را در تلاقی میان موسیقی روس و قفقاز و آسیای میانه یافت. ورود او به کنسرواتوار موجب آشنایی با مکاتب هنری و موزیسین های برجسته آن زمان شد. استادان موسیقی که هر یک تاثیرات شگرفی در وی بوجود آوردند اشخاصی چون :Schostakovich, Khachaturyan, Khrennikow, Kara-Karaev و غیره.

اولین کار وی بصورت مجلسی مانند Rondo در سال ۱۹۴۸ و کنسرت برای پیانو و ویلون در سال ۱۹۴۹ شکل گرفت که این کارها بر اساس تاثر او از شناخت فرمهای جدید و موسیقی معاصر و آکادمیک آن زمان بود. اما هنر آوازی محبوبترین فرم برای وی بود.

ترجمه شعرهایی از شاعران پارسی مانند رودکی و سعدی و حافظ و انتقال مفاهیم آنها به زبان موسیقیایی معاصر و مدرن و استفاده از اشعار شاعران معاصر مانند Lohuti, Tursun-Zoda, Rahimi, Dehoti باعث شد تا وی همراه با اندیشه های خود آن اشعار را در قالب موسیقی و آنهم به شیوه ای جدید که در نوع خودش منحصر بفرد بود بیان نماید.

ماحصل این فعالیتهای هنری موجب این شد که در دهه ۵۰ و ۶۰ میلادی، همواره یکی از اعضای ثابت موسیقی رادیو های تاجیک، ازبک، ایران و افغانستان از نظر پخش موسیقی باشد. اما وی همچنان از مسائل سیاسی آن زمان نیز تاثیر میگرفت.

سمفونی Buzruk که در سال ۱۹۷۲ ساخته شد، نشانگر و ترسیم کننده دوری از تفکرات حکومت شوروی و تاثیرات آن بر موسیقی بود. ساخته دیگر وی با عنوان اپرای Gulomon /’The Slaves(در سال ۱۹۷۸) رابطی بود میان شاعر پارسی عبدالقادر بیدل و موسیقی ساخته شده بر اساس تفکرات و شیوه آهنگسازی مدرن.

audio file نمونه ای از ساخته های زیاد الله شهیدی به سبک موسیقی مقام تاجیکستان

اندیشه وی و علاقه اش به موسیقی آسیای میانه بالاخص موسیقی تاجیکستان باعث شد تا دانش خود در موسیقی کلاسیک را با موسیقی مقامی ادغام نماید و ماحصل اینکار اثری بدیع بدور از اندیشه های متعصبانه بود. فلسفه و شالوده فکری زیدالله شهیدی از موسیقی سمفونیک و مقامی یکی از جنبه های مرسوم کارهای وی بود. یکی از آثاری که این گرایش را میتوان به عینه دید اپرای Komde & Madan بود.

برخی از قسمتهای این اپرا بصورت نت در طی دهه ۶۰ الی ۷۰ میلادی در مسکو منتشر شد تا اینکه در سال ۱۹۸۲ بصورت رسمی توسط یک انتشاراتی به چاپ و نشر رسید. این اپرا برای رادیو مسکو و زیر نظر رهبر برجسته ارکستر آن زمان Ghenadi Rojdestvenski ضبط شد.

audio file قسمتی از سمفونی های زیاد الله شهیدی را بشنوید

این اپرا را میتواند از نظر بیان سمبلیک و معناگرا توصیف نمود. از آن جهت که همانند اپراهای اروپایی نقشهای اصلی در آن واضح نبودند و بیشتر حالت نشانگرا و سمبلیک را برای بیانگر بود.

زیدالله شهیدی و علاقه اش به اشعار شاعران پارسی موجب شد که شاخه ای از موسیقی باعنوان Persian Symphonic Music بوجود آورد. وی را باید از عناصر فراموش نشدنی موسیقی تاجیک دانست و یکی از مهمترین کارهایش بنیان نهادن آکادمی موسیقی حرفه ای تاجیکستان بود و باید لقب پدر موسیقی تاجیکستان را شایسته وی دانست. برای قدردانی و حفظ خاطره وی بنیاد بین المللی زیادالله شهیدی در سال ۱۹۹۲ تاسیس یافت تا محلی باشد برای معرفی هنر موسیقی تاجیک.

shahidifoundation.org

3 دیدگاه

  • david
    ارسال شده در آذر ۴, ۱۳۸۶ در ۶:۵۳ ب.ظ

    بی ادبی وگستاخی من را ببخشید ولی برای در اولویت قرار گرفتن مجبور شدم…….
    باسلام و خسته نباشید فراوان از سایت پر بارتان مدتها است که یک موضعی ذهن منو ازار میده واون مسله درباره فردی مرکوری است که ایا او همجنس باز بود یا که این حرف بی اساس است ممنون میشم اگر اطالعات واضحی به من دهید ولی کویین بزرگتر از این حرفها بود یک حرف از حضرت علی است که میگه (به نویسنده کاری نداشته باشید ببیند چه چیزی نوشته)

  • david
    ارسال شده در آذر ۶, ۱۳۸۶ در ۹:۱۴ ق.ظ

    کسی نیست جوابی بدهد (باعرض پوزش)

  • amir
    ارسال شده در آذر ۷, ۱۳۸۶ در ۱۲:۳۳ ب.ظ

    albate in maghale rabti be soale shoma nadare
    vali bara inke bi javab namunde bashid migam
    ishun hamjens gara nabudan
    balke dojensgara budan

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (XI)

همانطور که قبلا تاکید کردم، آهنگساز باید آزاد باشد که به هر نوع زبان موسیقایی و به هر نوع استیل که می خواهد آهنگسازی کند. آشنایی با موسیقی ایران افق دید آهنگساز را باز می‌کند صرف نظر از هر استیلی و هر زبان موسیقایی که آهنگساز بخواهد در آن کار کند.

محمدرضا امیرقاسمی «شبی برای پیانوی ایرانی» را به روی صحنه می برد

کنسرت گروه موسیقی برف با عنوان «شبی برای پیانوی ایرانی» در تاریخ جمعه ۱۰ اسفند ساعت ۲۰ در سالن خلیج فارس فرهنگسرای نیاوران روی صحنه خواهد رفت. سرپرست و تکنواز پیانوی گروه برف محمدرضا امیرقاسمی و خواننده این کنسرت علی امیرقاسمی و اجرای تمبک با سحاب تربتی می باشد. در این برنامه علاوه بر اجرای آثار اساتید بزرگ پیانوی ایرانی نظیر جواد معروفی و مرتضی محجوبی، از چند نوازنده پیانوی دوره قاجار مانند اساتید محمود مفخم (مفخم الممالک) و مشیرهمایون شهردار هم قطعاتی اجرا خواهد شد. اجرای آثاری کمیاب و خاص از پیانو نوازیِ دوره ی قاجار و عصر مشروطه اولین بار است که در یک کنسرت اتفاق می افتد.

از روزهای گذشته…

ریتم در موسیقی جز – قسمت چهارم

ریتم در موسیقی جز – قسمت چهارم

در بحث جمله بندی موسیقی Jazz پس از Articulation به دینامیک اجرا می رسیم. هر چند دینامیک اجرا می تواند خود به نوعی از نکات فرعی Articulation به حساب آید اما به دلیل اهمیت بطور جداگانه به آن می پردازیم. بطور ساده دینامیک اجرا به این معنی است که نوازنده کدام یک از نتها یا قسمتهای ملودی را با صدار بلند و یا ضربه اجرا کند و کدام قسمت ها را با آرامش و با صدای کم اجرا کند.
ژوزف کسما

ژوزف کسما

به جرات می توان گفت که یکی از زیباترین قطعات استاندارد در Jazz قطعه “Autumn Leaves” ساخته “Joseph Kosma” می باشد و عجیب است که یک آهنگساز مجارستانی بتواند قطعه ای را بنویسد که سالهای سال همه علاقمندان به موسیقی (Jazz و ساریر شاخه ها) از شنیدن آن لذت ببرند. این قطعه بارها و بارها توسط افراد مختلف بصورت وکال یا سازی اجرا شده و هنوز هم هر نوازنده Jazz ای این قطعه را اجرا می کند.
پنج ترانه اول سال نو میلادی

پنج ترانه اول سال نو میلادی

در این هفته با توجه به شروع سال جدید میلادی و عید کریسمس، بازار ترانه های مناسب با این حال و هوا داغ است و تقریبا تمام خوانندگان مطرح جدید و قدیمی به اجرای سرودها یا ترانه هایی با موضوع کریسمس دست زده اند.
«رویای شیرین»

«رویای شیرین»

با سازی که دارید با تمپویی حدود ۱۲۰ همین دوتا میزانی را که در این نوشته آمده است را تکرار کنید. جالب است نه؟ نتیجه زیبایی بدست می آید.
آرتور توسکانینی، نابغه رهبری (III)

آرتور توسکانینی، نابغه رهبری (III)

توسکانینی برای داشتن ریتمی سخت و خشن مورد انتقاد بوده و او را به نوعی دشمن آوازهای ایتالیایی و غارتگر هنرغزلخوانی در خوانندگی می دانستند! از دیگر انتقادات به وی، عدم توجه کافی توسکانینی به آثار مدرن، یعنی آهنگسازان قرن بیستم، بوده است. در اواسط سالهای فعالیتش، به دلیل کیفیت ضبطهای خود به ویژه آنهایی که در استودیوی NBC 8-H ضبط شده بود، مورد انتقاد قرار گرفت مبنی بر آنکه: “این استودیو تنها مناسب پخشهای تلویزیونی و رادیویی است نه یک سالن کنسرت”. آکوستیک خشک آنجا ارتعاش کمی داشت در حالی که بسیار مناسب پخش بود اما برای ضبط کنسرتهای سمفونیک و اپرا مناسب نبود.
موسیقی و ایدئولوژی (II)

موسیقی و ایدئولوژی (II)

نوع تاثیر از موسیقی براساس وضعیت روحی و روانی افراد را می توان معلول شرایط محیطی و اجتماعی و نیز عوامل فرهنگی دانست. با این وجود میتوان صور ظاهری و نمودهای عینی موسیقی را بیان کرد، زیرا موسیقی با وجود اینکه از عینیت فیزیکی برخوردار نیست، اما مانند بسیاری از مفاهیم و موضوعات اعتباری و ذهنی قابل درک میباشد.
خانم ها، ساکت لطفا! (II)

خانم ها، ساکت لطفا! (II)

شاید به علت جوان بودن هنرمندان، ترس از آن بود که نتوانند به خوبی از پس اضطراب صحنه برآمده و قطعه ای را جداگانه بنوازند. البته این علت چندان هم به جا نیست، چون جوان ترین نوازنده این گروه یعنی مرجان راوندی (نوازنده عود- متولد ۱۳۶۸) هم سابقه اجرایی بسیاری دارد و حتی در دانشگاه علمی-کاربردی تدریس می کند
قضیه از این قرار است (II)

قضیه از این قرار است (II)

نوازندگان همراه ما از کشور ارمنستان قصد بازگشت داشتند و ما به ناچار می بایست حاصل تمریناتمان را به اجرا می گذاشتیم. به تالار وحدت رضایت دادیم و باید خواننده ای را در لحظات پایانی جایگزین می کردیم. چندین نفر پیشنهاد شدند. علیرضا قربانی را انتخاب کردیم، اما شرایط حضور ما در تالار وحدت به گفته ی یکی از مدیران وقت تالار در صورتی فراهم می شد که اولاً با شخصی به نام قربانی همکاری نکنیم (به دلیل مشکلاتی که آن زمان تالار با قربانی پیدا کرده بود) و بعد این که از خواننده ای به نام عقیلی استفاده کنیم.
وزن عروضی و وزن هجایی در موسیقی (V)

وزن عروضی و وزن هجایی در موسیقی (V)

در این بخش ، سعی شده است مدل وزن خوانی یادیاری دیگری ارائه گردد. این مدل دارای خصوصیاتی متفاوت است ، گرچه شباهت هایی با سیستم ارشد طهماسبی نشان می دهد :
ریچارد اشتراوس (IV)

ریچارد اشتراوس (IV)

ریچارد اشترائوس ضبطهای فراوانی را از آثارش انجام داده، همانند اجرای موسیقی از آهنگساز آلمانی – اتریشی هارولد شوئنبرگ (Harold C. Schonberg). با آنکه اشترائوس رهبر بسیار توانایی بود اما دقت فراوانی را برای ضبطهایش به خرج نمی داد. در سال ۱۹۲۹ اپراهای تیل النسپیشل و دون خوان را به همراه ارکستر اپرای برلین اجرا کرد که به عنوان یکی از بهترین آثار اولیه ضبط از نوع الکتریکی شناخته شده، اگرچه اصل آن بر روی دیسکت ۷۸ rpm ضبط شده بود، صدای عالی نیز داشت و برای آن دوره و نوازندگان و اجرا کنندگان بسیار فوق العاده و هیجان انگیز بود، (علی رغم اشتباه فاحش یکی از سولیستها در اجرای بسیار معروفی ازتیل النسپیشل!)