زیادالله شهیدی، پدر موسیقی نوین تاجیکستان

دیمیتری شوستاگویچ، طالب خان شهیدی و پدرش زیادالله شهیدی
دیمیتری شوستاگویچ، طالب خان شهیدی و پدرش زیادالله شهیدی
بعد از جنگ جهانی دوم و در سال ۱۹۴۶ عده ای از عاشقان موسیقی تاجیک به قصد نحصیلات آکادمیک وارد کنسرواتوار مشهور چایکوفسکی شدند، از میان آن عده تنها یک نفر توانست فارغ التحصیل شود و آن شخص زیاد الله شهیدی بود.

وی در سال ۱۹۸۵ در شهر سمرقند ازبکستان بدنیا آمد. در هنگام تولد وی دو واقعه مهم اتفاق افتاد: جایگزینی زبان عربی به فارسی و ترکی بجای Cyrillic و استبداد فکری بر روشنفکران که بر همین اساس پدرش مقدس خان شهیدی (Mucaddaskhan Shahidi) در سال ۱۹۳۷ توسط بلشویک ها به قتل رسید.

زیاد الله توانست موسیقی مقامی تاجیک را با موسیقی سمفونیک بیامیزد، بطوریکه که همواره اصالتهای موسیقی خود را حفظ نماید.

وی یکی از چهره های شهیر و برجسته موسیقی معاصر تاجیکستان بود که توانست پلی میان موسیقی زادگاهش با موسیقی کلاسیک برپا سازد. این ایده تلفیق میان فرهنگ ها را بصورت مستند و مستدل تنها باید به یک نفر نسبت داد و آنهم فیلسوف بزرگ ایرانی ابوعلی سینا که تاثیر بسزایی در فکر و اندیشه زید الله خان داشت.

audio file قسمتی از “وطنم” ساخته زیاد الله شهیدی

بعنوان یک موزیسین آماتور اما ماهر در چند ساز محلی مانند نی و تنبور و دو تار وی دست به یک سری فعالیتهای هنری در تاشکند و سمرقند زد. وی بخاطر حوادث سیاسی آن زمان به شهر دوشنبه – تاجیکستان رفت، جایی که نطفه برجسته ترین کارهای هنری او شکل گرفت.

در سال ۱۹۴۶ و در دوران میانسالی توانست وارد کنسرواتوار چایکوفسکی بشود، جایی که بناگاه خود را در تلاقی میان موسیقی روس و قفقاز و آسیای میانه یافت. ورود او به کنسرواتوار موجب آشنایی با مکاتب هنری و موزیسین های برجسته آن زمان شد. استادان موسیقی که هر یک تاثیرات شگرفی در وی بوجود آوردند اشخاصی چون :Schostakovich, Khachaturyan, Khrennikow, Kara-Karaev و غیره.

اولین کار وی بصورت مجلسی مانند Rondo در سال ۱۹۴۸ و کنسرت برای پیانو و ویلون در سال ۱۹۴۹ شکل گرفت که این کارها بر اساس تاثر او از شناخت فرمهای جدید و موسیقی معاصر و آکادمیک آن زمان بود. اما هنر آوازی محبوبترین فرم برای وی بود.

ترجمه شعرهایی از شاعران پارسی مانند رودکی و سعدی و حافظ و انتقال مفاهیم آنها به زبان موسیقیایی معاصر و مدرن و استفاده از اشعار شاعران معاصر مانند Lohuti, Tursun-Zoda, Rahimi, Dehoti باعث شد تا وی همراه با اندیشه های خود آن اشعار را در قالب موسیقی و آنهم به شیوه ای جدید که در نوع خودش منحصر بفرد بود بیان نماید.

ماحصل این فعالیتهای هنری موجب این شد که در دهه ۵۰ و ۶۰ میلادی، همواره یکی از اعضای ثابت موسیقی رادیو های تاجیک، ازبک، ایران و افغانستان از نظر پخش موسیقی باشد. اما وی همچنان از مسائل سیاسی آن زمان نیز تاثیر میگرفت.

سمفونی Buzruk که در سال ۱۹۷۲ ساخته شد، نشانگر و ترسیم کننده دوری از تفکرات حکومت شوروی و تاثیرات آن بر موسیقی بود. ساخته دیگر وی با عنوان اپرای Gulomon /’The Slaves(در سال ۱۹۷۸) رابطی بود میان شاعر پارسی عبدالقادر بیدل و موسیقی ساخته شده بر اساس تفکرات و شیوه آهنگسازی مدرن.

audio file نمونه ای از ساخته های زیاد الله شهیدی به سبک موسیقی مقام تاجیکستان

اندیشه وی و علاقه اش به موسیقی آسیای میانه بالاخص موسیقی تاجیکستان باعث شد تا دانش خود در موسیقی کلاسیک را با موسیقی مقامی ادغام نماید و ماحصل اینکار اثری بدیع بدور از اندیشه های متعصبانه بود. فلسفه و شالوده فکری زیدالله شهیدی از موسیقی سمفونیک و مقامی یکی از جنبه های مرسوم کارهای وی بود. یکی از آثاری که این گرایش را میتوان به عینه دید اپرای Komde & Madan بود.

برخی از قسمتهای این اپرا بصورت نت در طی دهه ۶۰ الی ۷۰ میلادی در مسکو منتشر شد تا اینکه در سال ۱۹۸۲ بصورت رسمی توسط یک انتشاراتی به چاپ و نشر رسید. این اپرا برای رادیو مسکو و زیر نظر رهبر برجسته ارکستر آن زمان Ghenadi Rojdestvenski ضبط شد.

audio file قسمتی از سمفونی های زیاد الله شهیدی را بشنوید

این اپرا را میتواند از نظر بیان سمبلیک و معناگرا توصیف نمود. از آن جهت که همانند اپراهای اروپایی نقشهای اصلی در آن واضح نبودند و بیشتر حالت نشانگرا و سمبلیک را برای بیانگر بود.

زیدالله شهیدی و علاقه اش به اشعار شاعران پارسی موجب شد که شاخه ای از موسیقی باعنوان Persian Symphonic Music بوجود آورد. وی را باید از عناصر فراموش نشدنی موسیقی تاجیک دانست و یکی از مهمترین کارهایش بنیان نهادن آکادمی موسیقی حرفه ای تاجیکستان بود و باید لقب پدر موسیقی تاجیکستان را شایسته وی دانست. برای قدردانی و حفظ خاطره وی بنیاد بین المللی زیادالله شهیدی در سال ۱۹۹۲ تاسیس یافت تا محلی باشد برای معرفی هنر موسیقی تاجیک.

shahidifoundation.org

3 دیدگاه

  • david
    ارسال شده در آذر ۴, ۱۳۸۶ در ۶:۵۳ ب.ظ

    بی ادبی وگستاخی من را ببخشید ولی برای در اولویت قرار گرفتن مجبور شدم…….
    باسلام و خسته نباشید فراوان از سایت پر بارتان مدتها است که یک موضعی ذهن منو ازار میده واون مسله درباره فردی مرکوری است که ایا او همجنس باز بود یا که این حرف بی اساس است ممنون میشم اگر اطالعات واضحی به من دهید ولی کویین بزرگتر از این حرفها بود یک حرف از حضرت علی است که میگه (به نویسنده کاری نداشته باشید ببیند چه چیزی نوشته)

  • david
    ارسال شده در آذر ۶, ۱۳۸۶ در ۹:۱۴ ق.ظ

    کسی نیست جوابی بدهد (باعرض پوزش)

  • amir
    ارسال شده در آذر ۷, ۱۳۸۶ در ۱۲:۳۳ ب.ظ

    albate in maghale rabti be soale shoma nadare
    vali bara inke bi javab namunde bashid migam
    ishun hamjens gara nabudan
    balke dojensgara budan

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IV)

شکل و هیئت معماری مدرن، بیادآوردنده هیچ فرمی از گذشته و تاریخ یا خاطره ای قومی یا ملی نیست، بلکه نشان دهنده دیدگاه و تفکر «مدرن» ی است که با واقعیت گرایی در پی شناخت حقیقتِ فرم و مصالح است. جمله معروف «کمتر، بیشتر است» معرف برنامه معماری مدرن شد.

پیرگلو: برای انتخاب اجباری سنتور خوشحالم

من ۲۶ آبان هزار و سیصد و سی نه در تهران بدنیا آمده ام و موسیقی را از کتاب خانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در واقع در پارک نیاوران (گمان می کنم سال ۱۳۴۸ یا ۴۹) شروع کرده ام. در آن مقطع مربیان زیادی می آمدند و می رفتند از جمله خانم ابراهیمی، آقای راسخ ولی تنها کسی که روی من تاثیر به سزابی گذاشتند و راهم را در زندگی عوض کردند، آقای محمد رضا درویشی بوده اند و اولین قطعه ای هم که راه من را مشخص کرده است، سونات اول بتهوون، سونات پاتیتیک بوده است که آن آکورد اول راه بنده را در زندگی عوض کرده و تا امروز هم ادامه دارد.

از روزهای گذشته…

اولین جشنواره موسیقی اقوام شرق ایران برگزار می شود

اولین جشنواره موسیقی اقوام شرق ایران برگزار می شود

روح الله کلامی، اتنوموزیکولوژیست، مدیر مؤسسه فرهنگی هنری عقل سُرخ و دبیر اولین جشنواره موسیقی اقوام شرق ایران از اجرای آیین های موسیقایی استان های شرق کشور در این جشنواره خبر داد. وی گفت: این جشنواره ظرفیت ورود به جدول جشنواره های بین المللی را دارد. آیین های موسیقایی شرق ایران، ریشه در فرهنگ و تمدن دارند. این جشنواره برای نخستین بار به میزبانی استان سمنان و در شهر تاریخی سرخه برگزار می گردد. گروه های موسیقی متعددی از استان های گلستان، سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی، خراسان شمالی و سمنان در این جشنواره حضور فعال داشته و به اجرای موسیقی می پردازند.
امیرحسن ندایی به بررسی ساختار ذهنی موسیقی دانان می پردازد

امیرحسن ندایی به بررسی ساختار ذهنی موسیقی دانان می پردازد

«دکتر امیرحسن ندایی» پژوهشگر موسیقی و استاد و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس چهارشنبه ۲۲/۹/۹۶ در اکادمی موسیقی پوپیتر به سخرانی خواهد پرداخت. دکتر ندایی در این برنامه که چهارمین برنامه از سری «نشست های تخصصی و پژوهشی آکادمی موسیقی پوپیتر» است به ارائه یکی از پژوهش های خود با عنوان «بررسی ساختار ذهنی موسیقی دانان از دیدگاه عصب شناسی» خواهد پرداخت.
الکساندر اسکریابین، پیانیست و آهنگساز بزرگ روسی (I)

الکساندر اسکریابین، پیانیست و آهنگساز بزرگ روسی (I)

الکساندر اسکریابین (Alexander Nikolayevich Scriabin) در سال ۱۸۷۲ در مسکو متولد شد. در سال ۱۸۸۸ در کنسرواتوار مسکو نزد تانیف و آرنسکی به تحصیل نوازندگی پیانو و آهنگسازی مشغول گشت. او پس از فراغت از تحصیل، مدت پنج سال را به سیر و سیاحت در غرب پرداخت و در سال ۱۸۹۷ به وطن بازگشت، ازدواج کرد و به عنوان استاد پیانو در کنسرواتوار مسکو مشغول به کار شد. در سال ۱۹۰۳، اسکریابین که حامی هنر پرور بسیار سخاوتمندی یافته بود، مجددا به سیر و سیاحت پرداخت و در سال ۱۹۰۵، همسر و چهار فرزندش را ترک و زندگی با زنی را آغاز کرد که با وی در فلسفه نیچه، سوسیالیسم و عرفان، اشتراک نظر داشت و هم مسلک او محسوب می شد.
مد، نمایان و محسوس در موسیقی ایرانی (I)

مد، نمایان و محسوس در موسیقی ایرانی (I)

در سیستم آموزشی متداول موسیقی کلاسیک، مبنای آموزش بر اساس گام است؛ گامی که از هشت نت متوالی تشکیل می شود و بسامد نت هشتم دو برابر نت اول است. در این سیستم، نت هفتم در صورتی که فاصله نیم پرده با فاصله هشتم داشته باشد، گرایش به حل شدن روی درجه ی هشتم (تونیک) را دارد. همانطور که گفته شد، این میل به حل شدن زمانی شدت می یابد که فاصله ی درجه ی هفتم و هشتم نیم پرده باشد، در این صورت نت هفتم را نت محسوس تلقی می کنند. اما آیا می توان این قرارداد را مصداق عینی مفهوم «محسوس» در موسیقی ایرانی دانست؟
دشواریهای تجزیه و تحلیل موسیقی ما (I)

دشواریهای تجزیه و تحلیل موسیقی ما (I)

برای آموختن از یک آهنگساز راهی نیست جز شکافتن آثارش و موشکافانه به آنها نگریستن، هر نوع برخورد ادراکی دیگر را هم که در ذهن آوریم به‌ناچار متضمن سطحی از همین شکافتن یا به بیان فنی تجزیه و تحلیل موسیقی خواهد بود، حتا غرق در تجربه‌ی زیباشناختی. «حمید مرادیان» با چنین هدفی به سراغ بررسی آثار موسیقایی رفته و کتابی با عنوان «۱۰ قطعه ۱۰ آنالیز؛ تجزیه و تحلیل قطعاتی از آهنگسازان ملی ایران» تالیف کرده است. به دلایلی که احتمالا به پیشینه‌ی آموزشی (در دانشگاه تهران) و علاقه‌مندی‌های شخصی برمی‌گردد نویسنده از میان آنها که «سعی کرده‌اند از علوم پایه‌ی آهنگسازی، که تکنیک‌های چندصدایی را شامل می‌شوند، به شکل جدی استفاده کنند و در غالب ارکسترها با استاندارد بین‌المللی آثار خود را ارایه دهند» (ص ۷)، آن آهنگسازانی را برگزیده که «نگرشی ایرانی‌تر دارند و سعی کرده‌اند تکنیک‌های موسیقی غرب را به صورت گزینشی برای موسیقی ایرانی به کار برند و بیان و زبان شخصی، متناسب با زیباشناسی موسیقی ایران دست یابند» (ص ۸).
سرجیو چلیبیداکه، رهبر بزرگ رمانی

سرجیو چلیبیداکه، رهبر بزرگ رمانی

در نقاط روشن تاریخچه ارکستر سمفونیک رادیو اشتوتگارت آلمان، بی درنگ باید از کنسرتهای رهبری شده توسط سرجیو چلیبیداکه (Sergiu Celibidache) نام برد. این نه تنها در تاریخچه ارکستر بهترین دوران است بلکه از لحاظ خود آثار، درخشان است. سال ۱۹۸۵ اولین باری بود که سرجیو چلیبیداکه برای رهبری به ارکستر دعوت شد. او شش سال پس از آن دعوت، تیل ائولنسپیگل (Till Eulenspiegel)، اثر ریچارد اشترائوس را برای تلویزیون ضبط کرد و کنسرت آخر از مجموعه کنسرتهای طولانی یک هفته ای را که توسط سودئوتشر روندفانک (Süddeutscher Rundfunk) برنامه ریزی شده بود را رهبری کرد و رابطه وی با ارکستر محکمتر و قوی تر شد.
خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (II)

خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (II)

در مقایسه با گفتار، لازم به یاد آورى است که به هنگام گفتار هر جمله یا هر واژه یا هر هجائى داراى حدودى از ارتفاع صورت (زیر یا بمى) است. در واقع هیچ یک از بخش‏هاى یک بافت گفتار طبیعى انسان، بدون استفاده از آهنگ کلام نمى‏تواند باشد.آهنگ گفتار شامل زیر و بمى صورت بنیادین است که از تارهاى صوتى حنجره (تار آواها) ایجاد مى‏شود و این خود نوعى موسیقى محسوب مى‏شود. (۴)
بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت بیست و هفتم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و هفتم)

مقایسهِ پیوندِ عارفانه شمس و مولانا با دوستی خالقی و وزیری به معنای یکسان شمردن ابعاد و ثمراتِ آنها نیست؛ اما چگونه میتوان وجوهِ مشترک آنها را نادیده گرفت. هر دو تمام کمال، دوستی روحی و رابطه ای متعالی و آسمانی بوده و هر دو تأثیری عمیقاً عاطفی به جای گذارده اند.
امیرآهنگ: سعدی حسنی توجه من را به سبک استاد حنانه جلب کرد

امیرآهنگ: سعدی حسنی توجه من را به سبک استاد حنانه جلب کرد

بیست و چهارم مهر ماه امسال مصادف است با بیست و هشتمین سالگرد درگذشت هنرمند بی بدیل و نامدار موسیقی ایران، آهنگساز صاحب سبک، رهبر ارکستر، محقق و پژوهشگر استاد مرتضی حنانه؛ موسیقی دانی که شوربختانه در اوج پختگی و فعالیت هنری اش رخت از جهان بربست؛ اگر در چنگال بیماری سرطان گرفتار نشده بود و حیات داشت، امروز در آستانه نود و پنج سالگی اش بود و در طی این سالها قطعا میراثی بسیار گرانقدر تر از او در موسیقی کلاسیک ایران و جهان به یادگار مانده بود.
بیژن کامکار: ایران قلب یک مسیر مهم در موسیقی منطقه بوده

بیژن کامکار: ایران قلب یک مسیر مهم در موسیقی منطقه بوده

امکانش هست. اینکه کنار هم باشند یا نه را قطعی نمی دانم. امیدوارم که باشند. نمی خواهم و نمی توانم آینده را پیش بینی کنم ولی فکر می‌کنم به احتمال زیاد بطور طبیعی این اتفاق خواهد افتاد و کنار هم خواهند بود. امروز نیریز نوازنده‌ی تار قابلی شده است. سیاوش پسر پشنگ بسیار خوب سنتور می زند البته کارش بیشتر به شیوه‌ی اردوان نزدیک است. بهار دختر ارژنگ بسیار با احساس عود می‌زند. دختر و پسر خود من که سازهای ضربی می‌زنند. پسر ارسلان در سطح عالی ویولون می‌زند و در کنسرت بعدی مان کنار مادرش که آلتو خواهد زد می‌نشیند. حتی تارا دختر هشت ساله ی اردشیر هم بچه‌ی بااستعدادی‌ست و تنبک و کمانچه می‌زند و بقیه هم همینطور.