وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (IV)

“در زمان یزید ابن معاویه غنا در مکه و مدینه رواج یافت و لوازم لهو و لعب به کار رفت و مرم آشکارا شراب خوارگی کردند.” (۱) در این دوره موسیقیدانان ایرانی محترم شمرده شدند و به دربار راه پیدا کردند و موسیقی نظامی هم در جهت تشویق و ترغیب روحیه ی سربازان جایگاه ویژه ای پیدا کرد.

معاویه و یزید هر دو به موسیقی علاقه مند بودند. معاویه گروهی از موسیقیدانان را به دمشق برد و به این ترتیب موسیقی ایرانی از حجاز فراتر رفت و در سایر شهرهای اسلامی رواج یافت. آنچنان در این دوره موسیقی پیشرفت کرد که خلفا نیز به آهنگسازی و خوانندگی پرداختند. اولین خلیفه که به کار آهنگسازی پرداخت فرمانروای حجاز عمربن العزیز بود.

در این دوره سه کانون موسیقی در اعراب به وجود آمد. این کانونها در مکه، مدینه و عراق مستقر بود. یکی از موسیقیدانان این دوره نشیط فارسی بود. نشیط فارسی در یکی ازجنگهای ایران به اسارت عربها درآمده بود. شخصی به نام عبدالله بن جعفر ابی از آواز نشیط خوشش آمد و او را به زر خرید و آزاد کرد نشیط پس از آزادی به خاطر خواندن آوازهای ایرانی در بین مردم مدینه شهرت یافت نشیط با آموختن موسیقی به موسیقیدانان عرب از پیشگامان موسیقی عرب برشمرده می شود. از شاگردان او می توان به سائب خاثر، جمیله و عزهالمیلا اشاره کرد. گویند نشیط در سال ۸۰هجری پس از ۷۰ سال زندگی درگذشت.

سائب خاثر
از دیگر موسیقیدانان این دوره سائب خاثر است. او نیز یک اسیر ایرانی بود که عبدالمالک بن جعفر او را خرید و آزاد کرد. سائب پس از آزادی به شغل بازرگانی روی آورد. در کنار شغلش به فراگیری عود پرداخت. از او به عنوان اولین عود نواز در مدینه یاد می کنند. او آواز را به طور جدی نزد نشیط فارسی فراگرفت و آواز خوانی متبحر گردید. سائب در جنگی به نام یوم الحرا کشته شد.

مسلم ابن محرز
او شاگرد ابن مسجح بود که برای فراگیری موسیقی مانند استادش به ایران سفر کرد و پس از کسب علم موسیقی به مکه و مدینه بازگشت و خدمات ارزنده ای را نثار موسیقی اعراب کرد. اورا به صنایع العرب یا چنگ نواز لقب داده اند. “متاسفانه ابن محرز جذامی بود و به همین سبب نمی توانست در دربار یا مجامع عمومی ظاهر شود و هنر نمایی کند و زندگی را در راهها و شهرها می گذراند چنانچه تنها سالی سه ماه در مکه می ماند و بقیه را صرف سفر به مدینه و شهرهای دیگر می کرد. ابن محرز را در ردیف استادش ابن مسجح قرار می دهند. بدون شک شهرت ابن محرز کم نبوده است و می گویند او بهترین مرد غنایی عرب بوده است. تقاضا برای ساخت آوازهای ابن محرز بسی زیاد بوده است و از آنجا که او به علت بیماری، خویشتن را از جامعه دور نگاه می داشته است، دخترهای خواننده آوازهایش را معرفی می کردند. دو ابداع و نوآوری موسیقی را به او نسبت می دهند. نخست ابداع مقام ایقاعی رمل و دیگری آواز خواندن همراه دو دختر خواننده که آن را زوج خوانی می گفتند. زیبایی نغمه های ابن محرز در سادگی آنها بوده است و تذکره نویسان گفته اند چنین می نمود که نوای آواز او از بن قلب انسان بیرون می زد، زیرا هر کسی نیز بعدا می توانست آن را بخواند. (۲)”

پی نوشت
۱- مروج الذهب ومعادن الجوهر، تالیف ابوالحسن علی بن حسین مسعودی، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ص۷۲
۲- تاریخ موسیقی خاور زمین، ص۱۵۵ و
۱۵۶

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی دو روشِ فهم نظم های زمانی در جهان پیرامونِ ما را در تباین با هم قرا می دهد: فهم مستقیم به-واسطه ی قوه ی ادراک، و فهم غیر مستقیم به واسطه ی تجزیه و تحلیل. «ریتم» به دستگاه ادراکی ای که امکان مشاهده و دریافتِ بی دردِسرِ پدیده های ریتمیک را در اختیار افراد قرار می دهد گریز می زند، درحالیکه «ترادیسی» ابزارهای ریاضی ای را که برای کشف نظم ها و مطالعه ی الگوها مورد استفاده قرار می گیرد پیشِ روی می گذارد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

از روزهای گذشته…

ANTONIO STRADIVARIUS VIOLIN 1699 (انتخاب و سنجش)

ANTONIO STRADIVARIUS VIOLIN 1699 (انتخاب و سنجش)

با توجه به توضیحات گذشته به این نتیجه رسیدیم که باید در مسیر مطمئن تری حرکت کنیم وبا در نظر گرفتن کلیه اطلاعات موجود از استرادیواری تا سال ۱۷۰۰ میلادی و بررسی تعداد بسیار زیادی از ویلن های او که متجاوز از ۲۰۰ ویلن می شد و جمع بندی آن با اطلاعات آرشیوی، ساز مذکور (کا ستندایک) از اعتدال مطلوب تری بر خوردار بود.
سلطانی: اعتراض شاملو به موسیقی ایرانی نادرست است

سلطانی: اعتراض شاملو به موسیقی ایرانی نادرست است

فیثاغورث هم شش قرن قبل از میلاد با پنهان شدن در تاریکی و در سکوت به هنرجویانش می آموخت که ذهن جنجالی-شان را در حوزه ی تمرکز پرورش دهند. به همین دلیل آن چه که در این بین، میان مخاطب و اصوات فاصله ایجاد می کند و یا ارجاع تصویری می یابد، عدم تمرکز موسیقایی و متمرکز نشدن بر روی صوت و ترکیب است.
پدرام فریوسفی: می خواهیم با ارکسترهای غربی مقایسه شویم

پدرام فریوسفی: می خواهیم با ارکسترهای غربی مقایسه شویم

آرشه گذاری را آقای گوران با نظر شف های ارکستر انجام می دهند که بخشی با حضور ارکستر و بخشی بدون حضور آنها انجام می گیرد.
Live 8 و همکاری راجر واترز با پینک فلوید پس از ۲۴ سال

Live 8 و همکاری راجر واترز با پینک فلوید پس از ۲۴ سال

باب گلدوف، موسیقیدان راک فعال در عرصه سیاسی و اجتماعی، پس از گذشت بیست سال از کنسرت جهانی و بسیار موفق Live Aid در سال ۱۹۸۵، که برای کمک به آفریقای دچار قحطی، به اجرا در آورده بود…
نکاتی راجع به ساخت ملودی

نکاتی راجع به ساخت ملودی

تهیه و اجرای ملودی های بکر با گرفتن ایده های همزمان از موسیقی در حال اجرا، از ضروری ترین توانایی هایی است که یک نوازنده ساز – از percussion و drums گرفته تا سازهایی مانند پیانو، ترمپت و … – باید داشته باشد. همینطور باید دقت کنیم که هیچ قانون مشخصی برای تهیه ملودی های زیبا بصورت بداهه وجود ندارد و مطالبی که در اینجا آورده می شود تنها ایده هایی است که ممکن است بتواند در خلق جملات موسیقی شما را یاری دهد.
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (XI)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (XI)

مثال دیگری از رنگ‌آمیزی با فاصله‌ی هنگام دیده می‌شود؛ آن‌جا که منا اشاره‌های موجود در فرود شور را به جای آن‌که مانند معمول در همان منطقه‌ی صوتی اجرای بخش اصلی بنویسد یک هنگام زیرتر نوشته است، که البته این روش تطابق بیشتری با روش اجرای پایور دارد (توجه داشته باشید که پایور ردیف را با روایت خودش اجرا می‌کند).
سارا وائوگن (II)

سارا وائوگن (II)

تردول شخصی را استخدام کرد تا مسئول سفرها و نیازهای وائوگن باشد. رابطه وائوگن با ضبط کلومبیا تا حدی خدشه دار شد، وی از استفاده تبلیغاتی آنان راضی نبود. گروه کوچکی که برای ضبط در سال ۱۹۵۰ به همراه مایلز دیویس (Miles Davis) و بنی گرین (Benny Green) تشکیل داد، در میان دیگر گروهها بهترین بود. در سال ۱۹۵۳ تردول باعث بسته شدن قرار داد فوق العاده ای بین وائوگن و کمپانی ضبط بسیار معروف مرکوری (Mercury Records) شد.
سریر: آثار نوری چند ژانر را در بر دارد

سریر: آثار نوری چند ژانر را در بر دارد

جایگاهی که نوری داشته، ثمره شصت سال زندگی هنری او بوده و حتی بهترین شاگردانش هم ادعا نمیکنند که میتوانند امروز پا جای او بگذارند. اگر فرض کنیم این افراد حتی اجرایی کاریکاتور مانند هم از اثر من اجرا کنند، باز نفس کار و ذات آن موسیقی بالاخره جای خود را باز میکند و تاثیرش را میگذارد.
احمد جمال پیانیست جز

احمد جمال پیانیست جز

از بزرگترین پیانیست های جز که در سال ۱۹۳۰ در پیتسبورگ، پنسیلوانیا بدنیا آمد. از سن ۳ سالگی شروع به نواختن پیانو کرد و از ۷ سالگی تحصیلات رسمی خود در موسیقی را آغاز کرد.
درباره کتاب «موسیقی ایرانی» شناسی (II)

درباره کتاب «موسیقی ایرانی» شناسی (II)

وزنه اصلی در این بررسی، استوار کردن ساختار موسیقی ایرانی از «مجموعه گوشه ها و ردیف آنها» به «مجموعه مقام ها و جنسیت هایشان» است. به عبارت دیگر شناسایی علمی و سیستماتیک موسیقی از راه شناسایی سیستم های صدا ها، به جای شناسایی عامیانه با کمک آهنگ ها (گوشه ها). بنا بر این در این کتاب در پی شناسایی «دستگاه» ها و «آواز» ها و «گوشه» ها نیستم، بلکه در پی شناسایی سیستم های سازنده آنها، خواهم بود، به عبارت دیگر «مقام زابل» یا مقام «مویه» که در این نوشته شناسایی شده است، تفاوتی اساسی با «گوشه زابل» یا «گوشه مویه» دارد.