وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (IV)

“در زمان یزید ابن معاویه غنا در مکه و مدینه رواج یافت و لوازم لهو و لعب به کار رفت و مرم آشکارا شراب خوارگی کردند.” (۱) در این دوره موسیقیدانان ایرانی محترم شمرده شدند و به دربار راه پیدا کردند و موسیقی نظامی هم در جهت تشویق و ترغیب روحیه ی سربازان جایگاه ویژه ای پیدا کرد.

معاویه و یزید هر دو به موسیقی علاقه مند بودند. معاویه گروهی از موسیقیدانان را به دمشق برد و به این ترتیب موسیقی ایرانی از حجاز فراتر رفت و در سایر شهرهای اسلامی رواج یافت. آنچنان در این دوره موسیقی پیشرفت کرد که خلفا نیز به آهنگسازی و خوانندگی پرداختند. اولین خلیفه که به کار آهنگسازی پرداخت فرمانروای حجاز عمربن العزیز بود.

در این دوره سه کانون موسیقی در اعراب به وجود آمد. این کانونها در مکه، مدینه و عراق مستقر بود. یکی از موسیقیدانان این دوره نشیط فارسی بود. نشیط فارسی در یکی ازجنگهای ایران به اسارت عربها درآمده بود. شخصی به نام عبدالله بن جعفر ابی از آواز نشیط خوشش آمد و او را به زر خرید و آزاد کرد نشیط پس از آزادی به خاطر خواندن آوازهای ایرانی در بین مردم مدینه شهرت یافت نشیط با آموختن موسیقی به موسیقیدانان عرب از پیشگامان موسیقی عرب برشمرده می شود. از شاگردان او می توان به سائب خاثر، جمیله و عزهالمیلا اشاره کرد. گویند نشیط در سال ۸۰هجری پس از ۷۰ سال زندگی درگذشت.

سائب خاثر
از دیگر موسیقیدانان این دوره سائب خاثر است. او نیز یک اسیر ایرانی بود که عبدالمالک بن جعفر او را خرید و آزاد کرد. سائب پس از آزادی به شغل بازرگانی روی آورد. در کنار شغلش به فراگیری عود پرداخت. از او به عنوان اولین عود نواز در مدینه یاد می کنند. او آواز را به طور جدی نزد نشیط فارسی فراگرفت و آواز خوانی متبحر گردید. سائب در جنگی به نام یوم الحرا کشته شد.

مسلم ابن محرز
او شاگرد ابن مسجح بود که برای فراگیری موسیقی مانند استادش به ایران سفر کرد و پس از کسب علم موسیقی به مکه و مدینه بازگشت و خدمات ارزنده ای را نثار موسیقی اعراب کرد. اورا به صنایع العرب یا چنگ نواز لقب داده اند. “متاسفانه ابن محرز جذامی بود و به همین سبب نمی توانست در دربار یا مجامع عمومی ظاهر شود و هنر نمایی کند و زندگی را در راهها و شهرها می گذراند چنانچه تنها سالی سه ماه در مکه می ماند و بقیه را صرف سفر به مدینه و شهرهای دیگر می کرد. ابن محرز را در ردیف استادش ابن مسجح قرار می دهند. بدون شک شهرت ابن محرز کم نبوده است و می گویند او بهترین مرد غنایی عرب بوده است. تقاضا برای ساخت آوازهای ابن محرز بسی زیاد بوده است و از آنجا که او به علت بیماری، خویشتن را از جامعه دور نگاه می داشته است، دخترهای خواننده آوازهایش را معرفی می کردند. دو ابداع و نوآوری موسیقی را به او نسبت می دهند. نخست ابداع مقام ایقاعی رمل و دیگری آواز خواندن همراه دو دختر خواننده که آن را زوج خوانی می گفتند. زیبایی نغمه های ابن محرز در سادگی آنها بوده است و تذکره نویسان گفته اند چنین می نمود که نوای آواز او از بن قلب انسان بیرون می زد، زیرا هر کسی نیز بعدا می توانست آن را بخواند. (۲)”

پی نوشت
۱- مروج الذهب ومعادن الجوهر، تالیف ابوالحسن علی بن حسین مسعودی، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ص۷۲
۲- تاریخ موسیقی خاور زمین، ص۱۵۵ و
۱۵۶

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پنج دوره ضبط قاجاریه و نقش هنرمندان استان مرکزی (I)

قرن نوزدهم ظهـور فنـاوری جدیـد تمـدن بشـری اسـت تلگـراف، تلفـن، عکاسـی، سـینما، لامـپ الکتریـک و بسـیاری از اختراعـات دیگـر حاصـل ایـن قـرن اسـت که مهمتـرین ایـن اختراعات ضبط و پخش صوت بود که تحول بزرگی را در ماندگار بودن صدا ایجاد کرد. نخسـتین اختـراع تومـاس آلـوا ادیسـون دسـتگاه ضـبط و پخـش صـدا بـر روی ورق قلـع بـود که در سـال ۱۸۷۸ مـیلادی انجـام داد؛ چنـد سـال بعـد دسـتگاه فنـوگراف را اختـراع و تولیـد کرد. در فنـوگراف ضـبط و پخـش بـه روی اسـتوانه هـای مـومی انجـام مـی شـد که پیشـرفت خـوبی در کیفیـت صـدا بـود.

مروری بر آلبوم «عشیران»

عشیران سومین محصول ایده‌های موسیقایی زوج کردمافی-کاظمی (پس از آلبوم‌های «بداهه‌سازی» و «بزمِ دُور») در طول حدود ده سال گذشته است؛ سه اثری که در دور کردنِ «گفتمان احیا» از چندرگگی کامیاب‌تر از تجربه‌های دیگر بوده‌اند چرا که هم از اجرا و نواختن، و از عمل موسیقایی برآمده‌اند و هم وصل‌های جاندارتری به موسیقیِ دستگاهی داشته‌اند.

از روزهای گذشته…

موسیقی سفره خانه ها بررسی می شود

موسیقی سفره خانه ها بررسی می شود

موزه موسیقی در تاریخ جمعه ۱۵ مرداد ۱۳۹۵ در ساعت ۱۷ شاهد برگزاری سخنرانی امیر حسین رحمتی با موضوع: «از کافه تا سفره خانه: بررسی روند تغییرات موسیقایی در بستر سیاست فرهنگی» است. این سخنرانی بر اساس تحقیقات میدانی امیرحسین رحمتی شکل گرفته است که پیش از این بخشی از آن بر روی همین وب سایت به انتشار رسیده است.
فریبا جواهری: روحیه من به ماهور نمی خورد!

فریبا جواهری: روحیه من به ماهور نمی خورد!

متاسفانه شاگرد برجسته ای ندارم. راهی که به شاگردانم گفتم هیچکدام تا به آخر نرفته اند. به هر کس که گفتم عمل نکرد. من خودم تعلیم دیدم که دستانم سریع و چابک باشد، تعلیم دیدم که دستانم پرقدرت بنوازد یعنی اجرای عالی داشته باشم. مطلب داشتن نوازنده از اندیشه اش می آید اما پرقدرت نواختن و کارکردن با انگشتها نیاز به تعلیمات خاص دارد و مطالعه فراوان. به قول آقای دکتر صفوت که همیشه می گفت ژیمناستیک و کارهای آکروبات بازی کردن روی ساز را همه بلدند؛ اجرای پرقدرت و عالی مهم است.
بررسی جنبش احیای موسیقی دستگاهی در نیمه سده‌ حاضر (VIII)

بررسی جنبش احیای موسیقی دستگاهی در نیمه سده‌ حاضر (VIII)

برای جنبش احیای موسیقی سنتی ایران نمی‌توان دقیقا طول عمری مشخص کرد، اما اگر آغاز آنرا در نیمه‌ی دهه‌ی ۱۳۴۰ و همزمان با تاسیس گروه موسیقی دانشگاه تهران بدانیم عمر شاخه‌ی اصلی آنرا باید حدود دو تا سه دهه به حساب آوریم.
نگاهی به موسیقی رمانتیک، پیانو

نگاهی به موسیقی رمانتیک، پیانو

قرن نوزدهم قرن پیشرفت در موسیقی پیانو بود. بخصوص که پیانو از لحاظ تکنولوژی ساخت پیشرفت کرده بود و از صدایی غنی و وسعت صوتی گسترده تری برخوردار شده بود.
تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (V)

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (V)

بوستانسرایی بود که خسروپرویز غالبا در آن ساعاتی میرفت و به نشاط مشغولمی شد و با اهل رامش به صحبت می آراست. پاسخ و پرسشی ضمن ساز و آواز رد و بدل میکرد. باربد به دربان باغ رشوه داد و توانست از او کسب اجازه گیرد. روزی شاه به باغ آمده بود، باربد لباس ابریشمی سبزی به تن کرد و بربطش را نیز سبزگونه کرد و با خود برداشت و بالای درخت سروی رفت، به طوری که به علت سبزی لباس، تمیز دادنه او دشوار بود. وقتی که خسرو پرویز جام اول می را به شرف جشن نوروز بلند کرد، باربد ساز خود را به صدا درآورد و چنان آواز لطیفی خواند که آن یزدان آفرید بود، به حاضرین خوش آمد.
نگاهی به اپرای عاشورا (II)

نگاهی به اپرای عاشورا (II)

با ریتمی دو چهارم در دستگاه نوا با رنگ آمیزی شوخ طبعانه بادی چوبی ها آغاز شده و سپس صدای قهقه های پی در پی، شنونده را مطلع میکند که در دربار یزید هستیم… آری داستان از این پرده آغاز میشود…
روز باشکوه ایل بختیاری (I)

روز باشکوه ایل بختیاری (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، پیشتر در روزنامه «اعتماد» به صورت خلاصه چاپ شده است که از امروز این نوشته، در دو قسمت در «گفتگوی هارمونیک» به انتشار می رسد.
ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (VIII)

ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (VIII)

شما می توانید در تصویر ۱۷-۱ ارتعاشات رزونانس صفحات رو و زیر جدا از هم که توسط روش کلادنی به ثبت رسیده است را ملاحظه کنید. سه رزونانس به راحتی قابل ثبت می باشند و سازندگان می توانند بعنوان راهنما در کار ساخت خود از آنها استفاده نمایند. در اولین رزونانس، هر دو صفحه رو و زیر دارای خطوط نودال صلیب شکل هستند (تصویر ۱۷-۱). محل قرارگیری بیشترین ارتعاشات و آنتی نودها در لبه ها بین خطوط نودال می باشد.
اختلالات صدای خوانندگان (VII)

اختلالات صدای خوانندگان (VII)

انسان برای اینکه بتواند حرف بزند، یاد گرفته است، با تداوم مرحله ی بازدم، صداسازی کند. صحبت کردن و آواز خواندن مستلزم تداوم جریان هوا به طریقی است که تارهای صوتی را به ارتعاش درآورد. گوینده ها یا خواننده ها، هنگام تمرین روی صدایشان، غالبأ به طور آگاهانه، روی کنترل سازوکار تنفس، تمرکز می کنند. ولی این کنترل آگاهانه نباید با نیازهای فیزیولوژیکی شخص به هوا در تضاد باشد.
برگ های پاییزی

برگ های پاییزی

آهنگساز موسیقی زیبای Autumn Leaves شخصی است بنام Joseph Kosma که موسیقی متن بسیاری از فیلم های سینمایی موفق ساخته اوست.