بیست سال تحول موسیقی در ایران (I)

کامبیز روشن روان
کامبیز روشن روان
درآمد: پس از انتشار دو مقاله با عنوان حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹، با توجه به استقبال دوستان و نیز فقدان مراجع مقبول آکادمیک و قابل استناد، بر آن شدم تا این موضوع را بیشتر مورد توجه قرار داده و به صورت مجموعه مقالات مستقلی از سایر نویسندگان و صاحب نظران منتشر نمایم. از این رو، هنرمند گرامی، جناب آقای دکتر کامبیز روشن روان که خود آثار موسیقایی بسیاری را در دوره مورد بحث آفریده و پژوهش های بسیاری را پیرامون مسأله ی رشد و گسترش موسیقی در ایران به انجام رسانده است، دعوت ما را اجابت نموده و مقاله ی حاضر را به زبان انگلیسی و با عنوان (Twenty Years of Developments in Persian Music) که برای نخستین بار در کنفرانس IEEE ارائه گردید، برای ترجمه در اختیار راقم این سطور قرار دادند. با تشکر از ایشان، مقاله ی حاضر را در چندین بخش تقدیم خواهم نمود. کیوان یحیی

پیش از وقوع انقلاب ۱۹۷۹، موسیقی در جامعه ی ایران از شکوه و جلال وی‍ژه ای در گستره ای وسیع شامل موسیقی کلاسیک، موسیقی ایرانی، موسیقی پاپ، موسیقی کودکان، موسیقی جهانی و موسیقی فولکلور و… برخوردار بود و تمام این گرایشات موسیقایی نیز با کیفیت مقبول و پسندیده ای ارائه می گردید. مخاطبان، به آسانی می توانستند موسیقی دلخواه خود را از برنامه ها و ضبط های رادیویی پیگیری نموده و یا از عرضه کنندگان پرشمار موسیقی و فروشگاه ها تهیه نمایند.

همچنین، اجراهای موسیقی توسط آنسامبل ها و گروه های کوچک و بزرگ از کشورهای اروپایی و ایالات متحده از رویدادهای معمول آن زمان به شمار می رفت.

در فستیوال های داخلی موسیقی، از جمله در جشن هنر شیراز، فستیوال توس و فستیوال فرهنگ و هنر، ارکسترهای مجلسی مانند ارکستر مجلسی رادیو و تلویزیون، ارکستر گلها، ارکستر فارابی، ارکستر صبا و… [و ارکسترهای سمفونیک] ارکستر سمفونیک تهران، ارکستر اپرای تهران، ارکستر ژونس موزیکال (که بیشتر آن ها از چهره های جهانی موسیقی در ساختار خود بهره مند بودند)، اجراهای متعددی را ترتیب می دادند.

طرفداران موسیقی پاپ، پیش از انقلاب می توانستند در کنسرت های متعددی حضور داشته باشند و آنسامبل ها و گروه های ایرانی نیز از آزادی قابل توجهی برای اجراهای موسیقایی در حضور مخاطبان خود بر خوردار بودند. شمار بسیاری از برنامه های رادیو که در مورد موسیقی تهیه می شدند و با طیف متنوعی از برنامه های آموزشی و روشنگرانه نیز همراه بودند، رضایت خاطر شنوندگان خود را در آن زمان فراهم می آوردند.

audio file بشنوید سرود “زحمتکشان” را به آهنگسازی کامبیز روشن روان و همکاری فریدون ناصری بر مبنای تم روسی، با اجرای ارکستر سمفونیک و کر تهران

از این رو، می توان چنین اظهار داشت که ایران پیش از انقلاب، مرکز بزرگی برای حضور موسیقی کلاسیک و اجراهای موسیقی مدرن جهانی بود و موزیسین های ایرانی از اقبال تماس و آشنایی نزدیک با آخرین دستاوردها و پیشرفت های صنعت موسیقی برخوردار بودند.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، تسرّی جریان ایدئولوژی اسلامی را در تمام زمینه های موجود، برانگیخت. همچنین مشابه سایر انقلاب ها یا گذار های عظیم سیاسی، سال های آغازین انقلاب اسلامی در ایران نیز گواهی است بر بی سازمانی (disorganization) و آشفتگی موجود در نهاد های دولتی. نابسامانی ها سیاسی روزهای ابتدایی انقلاب، برای مدتی کوتاه، از دستاوردها و پیشرفت های صنعت موسیقی جلوگیری نمود. در دوره آغازین انقلاب، بسیاری از موزیسین ها و هنرمندان ایرانی به سبب شایع شدن احساس ناتوانی در باب انجام فعالیت های هنری، کشور خود را به مقصد سایر کشورهای خارجی ترک گفتند. دست اندرکاران موسیقی پاپ نیز به سبب وجود پاره ای از حساسیت ها، به سرعت فرار را بر قرار ترجیح دادند.

این مسأله اساساٌ به این واقیت باز می گشت که بسیاری از سران روحانی و انقلابیون، موسیقی را به منزله ی نماد رژیم سلطنتی ساقط شده پیشین، می پنداشتند و از این رو در پی جداسازی موسیقی از فرهنگ جامعه بودند.

audio file بشنوید سرود “قسم” را به آهنگسازی محمد شمس، صدای رشید وطندوست با اجرای ارکستر سمفونیک و کر تهران

همزمان با سکوت و رکود موسیقی پاپ، سایر ژانر های موسیقایی نیز به معضل توقف هرچند موقتی در عرصه ی تولید، گرفتار آمدند. به تدریج، همراه با تثبیت موقیت سیاسی کشور و انتصاب های مناصب و مقامات دولتی درون نهادها و ارگان ها و نیز تولید برنامه های صدا و سیما، بخش های کوچکی از موسیقی کلاسیک، غالباً در لابلای برنامه ها تولیدی به روی آنتن می رفت. در کنار این پخش های محدود، سرودهای انقلابی (revolutionary anthem) نیز مورد تولید قرار می گرفت. در این میان، مسأله پخش و تولید موسیقی در جامعه ی ایران نیز سیری صعودی هر چند آرام و تدریجی به خود گرفت.

تجاوز و هجوم عراق به خاک ایران و آغاز جنگ هشت ساله، تولیدات سرودهای انقلابی و حماسی۱ را به گونه فزاینده ای افزایش داد و در کوتاه زمانی تأثیر خود را بر سایر گونه های موجود موسیقی شامل تولیدات و اجراهای موسیقی سمفونیک، موسیقی فولکلور و حتی موسیقی کودک، به جای نهاد.

تأثیر موسیقی جنگ بر کلیه بخش ها و انجمن های موسیقی در آن سال ها کاملاً احساس می شد. موسیقی جنگ، در مدارس، دانشگاه ها و در برنامه های صدا و سیما (شامل برنامه های کودک)، تولید و پخش می شد و این تأثیر را در موسیقی مذهبی که در آن دوران ارئه می گردید نیز می توان مشاهده نمود.

۱٫موسیقی حماسی ‍، گونه ی نوینی در موسیقی ایرانی بود که از اشعار و نغمه های حماسی و انقلابی بهره می گرفت.

2 دیدگاه

  • mohamad
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۴, ۱۳۸۷ در ۱۱:۱۷ ق.ظ

    salam. ostade man gofte 1 yahghigh benevisam ba mozooye > ta 3 shanbe in tahghigh ro mikham khahesh mikonam komakam konid1

  • ارسال شده در مهر ۲۱, ۱۳۸۸ در ۱۰:۴۸ ب.ظ

    salam aly bod mamnon

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

دژآهنگ: از تدریس اشمل بسیار بهره بردم

از طرفی سونوریته ای که در صداسازی‌های هارمونیکا انجام می شود به شدت قابلیت شخصی‌سازی دارد. مثلا شما می‌توانید از تغییر پوزیشن فک پائین و زبان، جنس صداهای مختلفی را ایجاد کنید که چنین چیزی با آکاردئون قابل انجام نیست.

مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (IV)

ارتباط ملودیکی بین دو صدا هر چه قدر هم آرام نواخته شود همزمانی با یکدیگر پیدا می کنند و می توانند هارمونی به وجود آورند. هنگامی که سه صدا مانند دو-می-سل به صورت پیوسته و به دنیال هم خوانده شوند تصور یک آکورد را در ذهن به وجود می آورند و تمرین خوبی برای درک آکورد می باشد. فواصل هارمونیک (چهارم و پنجم) نیز در حین خواندن آکورد آن ها، شناسایی و توجه می شود. فواصل سوم و ششم را نیز در خواندن آکوردهایشان می توان درک کرد. فواصل دوم و هفتم دارای ماهیت پیوندی هستند که توسط فواصل هارمونیک قدرت و شدت می گیرند.

از روزهای گذشته…

برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت سوم)

برنامه مدون آموزش ویولن (قسمت سوم)

ادامه آموزش های مربوط به پوزیسیون ها، اتودها و قطعات ویولن کلاسیک از برنامه های این دوره است. در این ترم، آموزش اتودهای منتخب کتاب ولفارت که از ترم قبل آغاز گردیده بود، پی گیری می گردد.
اولین دوره دوسالانه آهنگسازی احمد پژمان برگزار می شود

اولین دوره دوسالانه آهنگسازی احمد پژمان برگزار می شود

مرکز موسیقی “نغمه سازخانه طهران” در ادامه برگزاری مستر کلاس های خود، اولین دوره دوسالانه آهنگسازی احمد پژمان را برگزار می کند؛ متن فراخوان این مسابقه به این شرح است:
در بازار موسیقی

در بازار موسیقی

بعد از انقلاب در کشور ما همواره به دلیل نبود تریبونی برای معرفی موسیقی خوب، تنها مکان عرضه و معرفی این کالاهای فرهنگی، نوار فروشی ها بوده است! متاسفانه بیشتر نوار فروشی ها از کم و کیف آثاری که به فروش گذاشته می شود بی خبر بوده و حتی گاهی آنها را نسبت به رنگ جلد طبقه بندی می کنند!
یویو ما، نوآوری در ویلنسل (II)

یویو ما، نوآوری در ویلنسل (II)

از سال ۱۹۹۸ تا به امروز یویوما عمده تلاش خود را به پروژه جاده ابریشم اختصاص داده و در این راه کنسرت های متعددی با هدف ترویج مبادلات فرهنگی در این مسیر کهن تجاری مابین آسیا و اروپا، برگزار نموده است. در حقیقت این پروژه نه تنها تجسمی است از آرزوی دیرینه او در مورد احیای زنجیره تبادلات فرهنگی ما بین موسیقیدانان غرب و شرق، بلکه بیانگر ارتباط موجود بین سبک های کلاسیک و معاصرغربی و آسیایی است.
اپراخانه (II)

اپراخانه (II)

بیشتر سالنهای اپرا در سراسر دنیا سن های خیلی مکانیزه ای دارند،بالابرهای سن برای تغییر سریع مجموعه های سنگین.در اپرای متروپولیتن، به عنوان مثال، در طول برنامه مجموعه سن اغلب تغییر میکند.هنگامی که مخاطبان در حال تماشا هستند، خوانندگان درحالیکه می خوانند، بالا و پایین میروند. در ساخته های Met در اپرایAida و افسانه های هافمن (Tales of Hoffman ) شاهد این اتفاقات هستیم.
نگاهی به اپرای مولوی (XV)

نگاهی به اپرای مولوی (XV)

این پرده از اپرا با عنوان «خواب اول» نامگذاری شده و در آن تصاویری که مولانا در خواب می بیند به نمایش درآمده است. از ابتدای این پرده که گلیساندوی فلوت به گوش می رسد و در پی آن نوای هارپ به گوش می رسد، افرادی که با آثار بهزاد عبدی آشنا هستند متوجه می شوند که ورژن دیگری از قطعه «موسی و شبان» او در این بخش استفاده شده است؛ اثری که سالها پیش در دستگاه نوا برای یک خواننده متسو سوپرانوی با تکنیک آواز ایرانی و ارکستر سمفونیک تصنیف و ضبط شده بود.
ارفع اطرایی: در موسیقی ردیف، عده ای سودجو از استقبال مردم سوء استفاده میکنند.

ارفع اطرایی: در موسیقی ردیف، عده ای سودجو از استقبال مردم سوء استفاده میکنند.

استاد ارفع اطرایی نخستین بانوی نوازنده ی حرفه ای سنتور است که تحصیلات خود را در سومین دوره ی هنرستان عالی موسیقی ملی به پایان رساند و از شاگردان به نام استاد ابولحسن صبا و استاد فرامرز پایور است. وی کتب ارزنده ای نوشته است که فرهنگ موسیقی ایران، سنتور و ناظمی، دوازده مقام موسیقی ملی ایران و زندگی و آثار حبیب سماعی از آن جمله اند.
سونات

سونات

یک تعریف ساده برای سونات می تواند به اینصورت باشد : “قطعه موسیقی که معمولآ برای یک یا دو ساز نوشته شده و در بیش از یک موومان اجرا می شود”. اما فرم و نحوه تنظیم سونات از قرن هفدهم تا کنون در مقاطع مختلف زمانی دستخوش تغییرات بسیاری شده است که سعی می کنیم در این نوشته به توضیح آن بپردازیم.
بهترین ویولنهای فولتن در معرض نمایش

بهترین ویولنهای فولتن در معرض نمایش

سنگ، تمر، کتاب کمیک یا هر کلکسیون دیگری، فرق ندارد، کلکسیونر دوست دارد به نمایش بگذارد مجموعه‌اش را. دیوید فولتن، ویولن‌نواز آماتوری که گنج‌بان بهترین کلکسیون ویولن هم هست، این کار را به خوبی انجام داده در پروژه تهیه یک سی‌دی و یک دی‌وی‌دی همراه، که بناست در نوامبر امسال منتشر شود.
چیستا غریب: استاد باید بتواند شاگرد را بشناسد

چیستا غریب: استاد باید بتواند شاگرد را بشناسد

بله، شاگرد هایی اینچنینی در دانشگاه زیاد داشته ام مثل آقای سعید خرمشاهی و آقای رضا تفضلی. الان آقای خرمشاهی، سلفژ را در همان دانشگاه تدریس می کنند؛ آقای رضا تفضلی که از موزسین های خوب هستند الان هارمونی، کنترپوان و فرم را در دانشگاه تدریس می کنند.