بیست سال تحول موسیقی در ایران (I)

کامبیز روشن روان
کامبیز روشن روان
درآمد: پس از انتشار دو مقاله با عنوان حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹، با توجه به استقبال دوستان و نیز فقدان مراجع مقبول آکادمیک و قابل استناد، بر آن شدم تا این موضوع را بیشتر مورد توجه قرار داده و به صورت مجموعه مقالات مستقلی از سایر نویسندگان و صاحب نظران منتشر نمایم. از این رو، هنرمند گرامی، جناب آقای دکتر کامبیز روشن روان که خود آثار موسیقایی بسیاری را در دوره مورد بحث آفریده و پژوهش های بسیاری را پیرامون مسأله ی رشد و گسترش موسیقی در ایران به انجام رسانده است، دعوت ما را اجابت نموده و مقاله ی حاضر را به زبان انگلیسی و با عنوان (Twenty Years of Developments in Persian Music) که برای نخستین بار در کنفرانس IEEE ارائه گردید، برای ترجمه در اختیار راقم این سطور قرار دادند. با تشکر از ایشان، مقاله ی حاضر را در چندین بخش تقدیم خواهم نمود. کیوان یحیی

پیش از وقوع انقلاب ۱۹۷۹، موسیقی در جامعه ی ایران از شکوه و جلال وی‍ژه ای در گستره ای وسیع شامل موسیقی کلاسیک، موسیقی ایرانی، موسیقی پاپ، موسیقی کودکان، موسیقی جهانی و موسیقی فولکلور و… برخوردار بود و تمام این گرایشات موسیقایی نیز با کیفیت مقبول و پسندیده ای ارائه می گردید. مخاطبان، به آسانی می توانستند موسیقی دلخواه خود را از برنامه ها و ضبط های رادیویی پیگیری نموده و یا از عرضه کنندگان پرشمار موسیقی و فروشگاه ها تهیه نمایند.

همچنین، اجراهای موسیقی توسط آنسامبل ها و گروه های کوچک و بزرگ از کشورهای اروپایی و ایالات متحده از رویدادهای معمول آن زمان به شمار می رفت.

در فستیوال های داخلی موسیقی، از جمله در جشن هنر شیراز، فستیوال توس و فستیوال فرهنگ و هنر، ارکسترهای مجلسی مانند ارکستر مجلسی رادیو و تلویزیون، ارکستر گلها، ارکستر فارابی، ارکستر صبا و… [و ارکسترهای سمفونیک] ارکستر سمفونیک تهران، ارکستر اپرای تهران، ارکستر ژونس موزیکال (که بیشتر آن ها از چهره های جهانی موسیقی در ساختار خود بهره مند بودند)، اجراهای متعددی را ترتیب می دادند.

طرفداران موسیقی پاپ، پیش از انقلاب می توانستند در کنسرت های متعددی حضور داشته باشند و آنسامبل ها و گروه های ایرانی نیز از آزادی قابل توجهی برای اجراهای موسیقایی در حضور مخاطبان خود بر خوردار بودند. شمار بسیاری از برنامه های رادیو که در مورد موسیقی تهیه می شدند و با طیف متنوعی از برنامه های آموزشی و روشنگرانه نیز همراه بودند، رضایت خاطر شنوندگان خود را در آن زمان فراهم می آوردند.

audio file بشنوید سرود “زحمتکشان” را به آهنگسازی کامبیز روشن روان و همکاری فریدون ناصری بر مبنای تم روسی، با اجرای ارکستر سمفونیک و کر تهران

از این رو، می توان چنین اظهار داشت که ایران پیش از انقلاب، مرکز بزرگی برای حضور موسیقی کلاسیک و اجراهای موسیقی مدرن جهانی بود و موزیسین های ایرانی از اقبال تماس و آشنایی نزدیک با آخرین دستاوردها و پیشرفت های صنعت موسیقی برخوردار بودند.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، تسرّی جریان ایدئولوژی اسلامی را در تمام زمینه های موجود، برانگیخت. همچنین مشابه سایر انقلاب ها یا گذار های عظیم سیاسی، سال های آغازین انقلاب اسلامی در ایران نیز گواهی است بر بی سازمانی (disorganization) و آشفتگی موجود در نهاد های دولتی. نابسامانی ها سیاسی روزهای ابتدایی انقلاب، برای مدتی کوتاه، از دستاوردها و پیشرفت های صنعت موسیقی جلوگیری نمود. در دوره آغازین انقلاب، بسیاری از موزیسین ها و هنرمندان ایرانی به سبب شایع شدن احساس ناتوانی در باب انجام فعالیت های هنری، کشور خود را به مقصد سایر کشورهای خارجی ترک گفتند. دست اندرکاران موسیقی پاپ نیز به سبب وجود پاره ای از حساسیت ها، به سرعت فرار را بر قرار ترجیح دادند.

این مسأله اساساٌ به این واقیت باز می گشت که بسیاری از سران روحانی و انقلابیون، موسیقی را به منزله ی نماد رژیم سلطنتی ساقط شده پیشین، می پنداشتند و از این رو در پی جداسازی موسیقی از فرهنگ جامعه بودند.

audio file بشنوید سرود “قسم” را به آهنگسازی محمد شمس، صدای رشید وطندوست با اجرای ارکستر سمفونیک و کر تهران

همزمان با سکوت و رکود موسیقی پاپ، سایر ژانر های موسیقایی نیز به معضل توقف هرچند موقتی در عرصه ی تولید، گرفتار آمدند. به تدریج، همراه با تثبیت موقیت سیاسی کشور و انتصاب های مناصب و مقامات دولتی درون نهادها و ارگان ها و نیز تولید برنامه های صدا و سیما، بخش های کوچکی از موسیقی کلاسیک، غالباً در لابلای برنامه ها تولیدی به روی آنتن می رفت. در کنار این پخش های محدود، سرودهای انقلابی (revolutionary anthem) نیز مورد تولید قرار می گرفت. در این میان، مسأله پخش و تولید موسیقی در جامعه ی ایران نیز سیری صعودی هر چند آرام و تدریجی به خود گرفت.

تجاوز و هجوم عراق به خاک ایران و آغاز جنگ هشت ساله، تولیدات سرودهای انقلابی و حماسی۱ را به گونه فزاینده ای افزایش داد و در کوتاه زمانی تأثیر خود را بر سایر گونه های موجود موسیقی شامل تولیدات و اجراهای موسیقی سمفونیک، موسیقی فولکلور و حتی موسیقی کودک، به جای نهاد.

تأثیر موسیقی جنگ بر کلیه بخش ها و انجمن های موسیقی در آن سال ها کاملاً احساس می شد. موسیقی جنگ، در مدارس، دانشگاه ها و در برنامه های صدا و سیما (شامل برنامه های کودک)، تولید و پخش می شد و این تأثیر را در موسیقی مذهبی که در آن دوران ارئه می گردید نیز می توان مشاهده نمود.

۱٫موسیقی حماسی ‍، گونه ی نوینی در موسیقی ایرانی بود که از اشعار و نغمه های حماسی و انقلابی بهره می گرفت.

2 دیدگاه

  • mohamad
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۴, ۱۳۸۷ در ۱۱:۱۷ ق.ظ

    salam. ostade man gofte 1 yahghigh benevisam ba mozooye > ta 3 shanbe in tahghigh ro mikham khahesh mikonam komakam konid1

  • ارسال شده در مهر ۲۱, ۱۳۸۸ در ۱۰:۴۸ ب.ظ

    salam aly bod mamnon

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نقد آرای محمدرضا درویشی (I)

از اواخر دهه‌ی شصت، ناظر و پیگیرِ اتفاقات و جریان‌های فکریِ هنر در ایران بوده‌ام. به‌نظر می‌رسد، اغلبِ کسانی که حرفی نو در حوزه‌ی نظر و اندیشه‌ی هنر در ایران داشته‌اند، آن را از اندیشمندان علوم انسانی اخذ کرده‌اند و ترجمه و برگردانش را در حیطه‌ی هنر، بسط و نشر داده‌اند. البته هنرمندان صاحب‌فکر و اندیشه هم در هنرِ ایران دیده می‌شوند، ولی انگشت‌شمارند.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IX)

حقیقت یافتن یکی از دو سوی این متناقض‌نما دیگر بستگی به مولف و کارش ندارد بلکه بیشتر مربوط به واکنش جامعه‌ی موسیقی است و آن کسانی که کتاب را می‌خوانند و به کار می‌بندند. احتمالا آگاه بودن بر این نکته که تحلیل ردیف به عنوان نوعی دستور زبان چه کاستی‌هایی دارد یا می‌تواند به بار آورد، همان کاستی‌ها را به نقطه‌ی قوتی در دگرگونی تلقی ما از دامنه‌ی خلاقیت در موسیقی دستگاهی تبدیل خواهد کرد، حتا اگر شده با مطرح کردن پرسش‌هایی درباره‌ی حدود تفسیر و … به بیان دیگر اگر دستاوردهای تحلیلی کتاب به عنوان یک حقیقت مسلم یا یک و تنها یک تفسیر قطعی درک شوند سوی اول روی می‌دهد و اگر به عنوان یک تفسیر خاص اما معتبر از میان بسیار تفسیرها، سوی دوم.

از روزهای گذشته…

در نکوهش خواننده سالاری

در نکوهش خواننده سالاری

دیرگاهیست دوستان اهل قلم، هر از گاهی از آنچه به بحث علمی شدن موسیقی ایرانی در همه عرصه ها بوده، یاد می کنند و هر از چند گاهی از گوشه و کنار چنین میرسد که بعضا عزیزانی با این مقوله ها سر سازگاری ندارند و آن را آب در هاون کوفتن می انگارند.
جو پس

جو پس

جو پس (Joe Pass) در ۲۳ ژانویه سال ۱۹۲۹ در نیوجرسی آمریکا بدنیا آمد . وی یکی از برترین نوازندگان معاصردر نوازندگی گیتار جز در جهان بود . وی ابداع کننده شیوه های جدیدی چه در هارمونی و چه در سبک نوازندگی جز بود . اجرای موسیقی کنترپوانی در حین بداهه نوازی و آکوردهایی ملودیک افق های جدیدی را در نوازندگی برای سایر نوازندگان بوجود آورد.
متبسم: دستان گروهی مستقل و بدون حامی بوده

متبسم: دستان گروهی مستقل و بدون حامی بوده

کسی که معتقد به کار گروهی است و بخواهد در کارش پیشرفت کند آن کار نباید شغلش باشد بلکه باید عشقش باشد! کسانی که در این راه فقط به فکر تجارت هستند به یقین محدوده وسعت دیدشان با کسی که حفظ گروه و گروه نوازی عشق وی است بسیار فرق می کند و ممکن است دور اندیشی های آن عاشق سینه چاک را نداشته باشد؛ چراکه تاجر فقط به نتایج مالی می اندیشد.
فلورنس فاستر جنکینز (II)

فلورنس فاستر جنکینز (II)

هنگامی که خانم جنکینز توانست توجه چند منتقد برجسته را جلب کند، زمان را برای برپا کردن مقر فرماندهی خود در نیویورک مناسب دانست. در اینجا بود که سال به سال و رسیتال به رسیتال، شور و شوق بی ریا و خدشه ناپذیر وی به ثمر رسید. فلورنس جنکینز به چهره ای مشهور تبدیل شد و حداقل سالی دو مرتبه در سالن شری واقع در Park Avenue برنامه اجرا میکرد و سالی یک بار کنسرتی خصوصی در هتل ریتز کارلتون Ritz-Carleton Hotel ترتیب میداد که تنها جمع منتخبی از دوستان، ستایشگران، همکاران و منتقدین دعوت داشتند.
برنامه ارکستر ملل ایران (تخت جمشید)

برنامه ارکستر ملل ایران (تخت جمشید)

پس از دو سال انتظار، ششم تا هشتم مهر ماه نوای ارکستر ۸۵ نفری ملل در تخت جمشید طنین انداز می شود. تا دو روز دیگر پیش فروش بلیت های این ارکستر از طریق وب سایت رسمی ارکستر و نیز چندین مکان دیگر که نشانی آنها در وب سایت موجود می باشد، شروع خواهد شد.
آشنایی با اولین ساز الکترونیکی: <br>تصادفی که تاریخ موسیقی را متحول کرد

آشنایی با اولین ساز الکترونیکی:
تصادفی که تاریخ موسیقی را متحول کرد

همه ما الیشا گری (Elisha Gray) را به‌عنوان مخترع تلفن می‌شناختیم، اگر الکساندر گراهام‌بل یک ساعت قبل از او به دفتر ثبت اختراعات نرفته بود در عوض نام‌ گری در تاریخ «موسیقی الکترونیکی» به‌عنوان مخترع اولین ساز الکترونیکی ثبت شده است. حال اگر بخواهیم فهرستی از بدشناس‌ترین مردان تاریخ تهیه کنیم، نام الیشا گری (Elisha Gary) بعد از Remo Giazotto (آهنگ‌ساز و محقق موسیقی سبک باروک ایتالیا) در ردیف دوم قرار می‌گیرد. به هر حال در کنار این بدبیاری بزرگ، او اختراع اولین ساز الکترونیکی را مدیون یک اتفاق تصادفی است.
طراحی سازها (I)

طراحی سازها (I)

مقاله ای که در حال حاضر شاهد آن هستیم مقدمه ای است از فصل Mathematical Background A کتاب با ارزش و گرانبهای Geometry Proportion and the art of Lutherie نوشته Kevin Coates که توسط انتشارات Oxford University press, New York به چاپ رسیده است.
لورنا مک کینت، اسوه نیو ایج

لورنا مک کینت، اسوه نیو ایج

لورنا یکی از محبوبترین خوانندگان سبک Celtic میباشد. لورنا در ۱۷ فوریه سال ۱۹۵۷ در Morden ،Manitoba کانادا و از پدر و مادی با اصالت اسکاتلندی و ایرلندی بدنیا آمد. وی در شاخه موسیقی World / New Age / Celtic طبقه بندی میشود، هرچند در اقصی نقاط دنیا کار وی را با عناوین دیگری نیز میشناسند و حتی موسیقی محلی کشوری چون ایرلند و یا اسکاتلند نیز شناخته میشود.
شجریان مهر

شجریان مهر

اول مهر مهرماه ۱۳۸۳، استاد عالیقدر آواز ایران ، محمدرضا شجریان ۶۴ ساله شد. شجریان هنرمندی با هوش و ذکاوتی سرشار که حقیقتا” حق مطلب را درست ادا کرده از دیار قدسیان، یگانه مشهد ایران رهسپار سفری دور و دراز شد و امروز با خود کوله باری لبریز از پاکترین و معصومترین آیه های آریایی بودنمان را بدوش می کشد.
به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (III)

به‌استقبال «ماراتن پیانو» در پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران (III)

جالب آنکه در اجرای یکی از قطعات، هنگامی که بخشی از مخاطبان به‌اشتباه میان دو موومان به تشویق پرداختند، بلافاصله اشتباه خویش را دریافتند و گویی با اصول شنیدن آثار کلاسیک نیز آشناتر شدند. نکته‌ی دیگر، مکان اجرای موسیقی بود. این فضا نه آن‌قدر مانند فضای باز و نیمه‌باز پردیس نوفه داشت که تمرکزها را منحرف کند و اختلالی در درست شنیدن اجراها ایجاد کند، نه آن‌قدر جدا از فضاهای عمومی بود که خود را کاملاً از فضای عمومی منفک کند. ورودی کتابخانه‌ی پردیس هنرهای زیبا دقیقاً در این لابی قرار داشت و این باعث شده بود تا بسیاری از مراجعان کتابخانه دست‌کم چند دقیقه‌ای بایستند یا بنشینند تا از نزدیک با اجرای موسیقی کلاسیک غربی مواجه شوند.