بیست سال تحول موسیقی در ایران (I)

کامبیز روشن روان
کامبیز روشن روان
درآمد: پس از انتشار دو مقاله با عنوان حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹، با توجه به استقبال دوستان و نیز فقدان مراجع مقبول آکادمیک و قابل استناد، بر آن شدم تا این موضوع را بیشتر مورد توجه قرار داده و به صورت مجموعه مقالات مستقلی از سایر نویسندگان و صاحب نظران منتشر نمایم. از این رو، هنرمند گرامی، جناب آقای دکتر کامبیز روشن روان که خود آثار موسیقایی بسیاری را در دوره مورد بحث آفریده و پژوهش های بسیاری را پیرامون مسأله ی رشد و گسترش موسیقی در ایران به انجام رسانده است، دعوت ما را اجابت نموده و مقاله ی حاضر را به زبان انگلیسی و با عنوان (Twenty Years of Developments in Persian Music) که برای نخستین بار در کنفرانس IEEE ارائه گردید، برای ترجمه در اختیار راقم این سطور قرار دادند. با تشکر از ایشان، مقاله ی حاضر را در چندین بخش تقدیم خواهم نمود. کیوان یحیی

پیش از وقوع انقلاب ۱۹۷۹، موسیقی در جامعه ی ایران از شکوه و جلال وی‍ژه ای در گستره ای وسیع شامل موسیقی کلاسیک، موسیقی ایرانی، موسیقی پاپ، موسیقی کودکان، موسیقی جهانی و موسیقی فولکلور و… برخوردار بود و تمام این گرایشات موسیقایی نیز با کیفیت مقبول و پسندیده ای ارائه می گردید. مخاطبان، به آسانی می توانستند موسیقی دلخواه خود را از برنامه ها و ضبط های رادیویی پیگیری نموده و یا از عرضه کنندگان پرشمار موسیقی و فروشگاه ها تهیه نمایند.

همچنین، اجراهای موسیقی توسط آنسامبل ها و گروه های کوچک و بزرگ از کشورهای اروپایی و ایالات متحده از رویدادهای معمول آن زمان به شمار می رفت.

در فستیوال های داخلی موسیقی، از جمله در جشن هنر شیراز، فستیوال توس و فستیوال فرهنگ و هنر، ارکسترهای مجلسی مانند ارکستر مجلسی رادیو و تلویزیون، ارکستر گلها، ارکستر فارابی، ارکستر صبا و… [و ارکسترهای سمفونیک] ارکستر سمفونیک تهران، ارکستر اپرای تهران، ارکستر ژونس موزیکال (که بیشتر آن ها از چهره های جهانی موسیقی در ساختار خود بهره مند بودند)، اجراهای متعددی را ترتیب می دادند.

طرفداران موسیقی پاپ، پیش از انقلاب می توانستند در کنسرت های متعددی حضور داشته باشند و آنسامبل ها و گروه های ایرانی نیز از آزادی قابل توجهی برای اجراهای موسیقایی در حضور مخاطبان خود بر خوردار بودند. شمار بسیاری از برنامه های رادیو که در مورد موسیقی تهیه می شدند و با طیف متنوعی از برنامه های آموزشی و روشنگرانه نیز همراه بودند، رضایت خاطر شنوندگان خود را در آن زمان فراهم می آوردند.

audio file بشنوید سرود “زحمتکشان” را به آهنگسازی کامبیز روشن روان و همکاری فریدون ناصری بر مبنای تم روسی، با اجرای ارکستر سمفونیک و کر تهران

از این رو، می توان چنین اظهار داشت که ایران پیش از انقلاب، مرکز بزرگی برای حضور موسیقی کلاسیک و اجراهای موسیقی مدرن جهانی بود و موزیسین های ایرانی از اقبال تماس و آشنایی نزدیک با آخرین دستاوردها و پیشرفت های صنعت موسیقی برخوردار بودند.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، تسرّی جریان ایدئولوژی اسلامی را در تمام زمینه های موجود، برانگیخت. همچنین مشابه سایر انقلاب ها یا گذار های عظیم سیاسی، سال های آغازین انقلاب اسلامی در ایران نیز گواهی است بر بی سازمانی (disorganization) و آشفتگی موجود در نهاد های دولتی. نابسامانی ها سیاسی روزهای ابتدایی انقلاب، برای مدتی کوتاه، از دستاوردها و پیشرفت های صنعت موسیقی جلوگیری نمود. در دوره آغازین انقلاب، بسیاری از موزیسین ها و هنرمندان ایرانی به سبب شایع شدن احساس ناتوانی در باب انجام فعالیت های هنری، کشور خود را به مقصد سایر کشورهای خارجی ترک گفتند. دست اندرکاران موسیقی پاپ نیز به سبب وجود پاره ای از حساسیت ها، به سرعت فرار را بر قرار ترجیح دادند.

این مسأله اساساٌ به این واقیت باز می گشت که بسیاری از سران روحانی و انقلابیون، موسیقی را به منزله ی نماد رژیم سلطنتی ساقط شده پیشین، می پنداشتند و از این رو در پی جداسازی موسیقی از فرهنگ جامعه بودند.

audio file بشنوید سرود “قسم” را به آهنگسازی محمد شمس، صدای رشید وطندوست با اجرای ارکستر سمفونیک و کر تهران

همزمان با سکوت و رکود موسیقی پاپ، سایر ژانر های موسیقایی نیز به معضل توقف هرچند موقتی در عرصه ی تولید، گرفتار آمدند. به تدریج، همراه با تثبیت موقیت سیاسی کشور و انتصاب های مناصب و مقامات دولتی درون نهادها و ارگان ها و نیز تولید برنامه های صدا و سیما، بخش های کوچکی از موسیقی کلاسیک، غالباً در لابلای برنامه ها تولیدی به روی آنتن می رفت. در کنار این پخش های محدود، سرودهای انقلابی (revolutionary anthem) نیز مورد تولید قرار می گرفت. در این میان، مسأله پخش و تولید موسیقی در جامعه ی ایران نیز سیری صعودی هر چند آرام و تدریجی به خود گرفت.

تجاوز و هجوم عراق به خاک ایران و آغاز جنگ هشت ساله، تولیدات سرودهای انقلابی و حماسی۱ را به گونه فزاینده ای افزایش داد و در کوتاه زمانی تأثیر خود را بر سایر گونه های موجود موسیقی شامل تولیدات و اجراهای موسیقی سمفونیک، موسیقی فولکلور و حتی موسیقی کودک، به جای نهاد.

تأثیر موسیقی جنگ بر کلیه بخش ها و انجمن های موسیقی در آن سال ها کاملاً احساس می شد. موسیقی جنگ، در مدارس، دانشگاه ها و در برنامه های صدا و سیما (شامل برنامه های کودک)، تولید و پخش می شد و این تأثیر را در موسیقی مذهبی که در آن دوران ارئه می گردید نیز می توان مشاهده نمود.

۱٫موسیقی حماسی ‍، گونه ی نوینی در موسیقی ایرانی بود که از اشعار و نغمه های حماسی و انقلابی بهره می گرفت.

2 دیدگاه

  • mohamad
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۴, ۱۳۸۷ در ۱۱:۱۷ ق.ظ

    salam. ostade man gofte 1 yahghigh benevisam ba mozooye > ta 3 shanbe in tahghigh ro mikham khahesh mikonam komakam konid1

  • ارسال شده در مهر ۲۱, ۱۳۸۸ در ۱۰:۴۸ ب.ظ

    salam aly bod mamnon

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اولین دکتر موسیقی (I)

حســین ناصحی در سال ۱۳۰۴ در خانواده ای هنردوست به دنیا آمد. مادرش از شاگردان استاد درویش خان بود و تار می نواخت. به همین جهت ذوق موسیقی او از اوان کودکی پرورش یافت. وی از ســن ۱۴ سالگی با ورود به هنرستان عالی موسیقی و انتخاب ساز ترومبون زیر نظر اســتاد چک «ژوزف اسالدک» مشغول تحصیل گردیــد و پس از مــدت کوتاهی به همکاری با ارکســتر رادیو به سرپرستی پرویز محمود پرداخت. او جزو شاگردان ممتازی بود که به دعوت دولت ترکیه و با بورســیه هنرستان برای ادامه تحصیل روانــه آنکارا گردید و در آنجا زیر نظر اســتاد «کاظم آکســس» از شاگردان برجســته «بلا بارتوک» آهنگساز شهیر مجارستان به همراه دوست دیرینه اش ثمین باغچه بان به فراگیری آهنگسازی پرداخــت.

دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران (مگتان ۱۲- بهمن ماه ۹۶) برگزار می شود

دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران در روز ششم بهمن ماه ۱۳۹۶ به صورت اینترنتی برگزار خواهد شد. ای دومین دوره مسابقات مگتان است که به صورت اینترنتی به صورت ترکیب اجرای زنده و اینترنتی برگزار می شود و طبق معمول به برنده این مسابقه یک گیتار با ارزش اهدا خواهد شد.

از روزهای گذشته…

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (VI)

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (VI)

به نظر میرسد پاد زهر موزاک چیزی شبیه پانک باشد. به عنوان آغازی برای بحث درباره پانک و توسعه ملاخطات بالا در باره رابطه موسیقی و کالایی شدن، می خواهم ابتدا به یکی از آثار نقاشی بزرگ جکسون پولاک یعنی «ریتم پاییزی» (Autumn Rhythm) رجوع کنم، که یک نقاشی – شبیه کارهای معمول پولاک– است، و بخصوص مورد تحسین موسیقیدانهای جاز آزاد می‌باشد.
شناخت کالبد گوشه‌ها (VIII)

شناخت کالبد گوشه‌ها (VIII)

نوازنده‌ی ردیف‌دان مدرسی‌ای مثل طلایی نوعی دستور زایشی را برای آن می‌خواهد که بر انجماد ردیف غلبه کند. هدف اصلی تحلیل، بالاتر و اولی‌تر از یک کنش موسیقی‌شناسانه، رهایی ردیف از قید تصلبی است که امروزه کم و بیش همه به روی دادن آن معترف‌اند. او می‌خواهد انجماد را از طریق به بیان درآوردن اجزای امر منجمد در هم بشکند. و ناخواسته وضعیتی را طرح میکند که در پس یک پرسش نخستین پدید می‌آید. پرسش این است که آیا ما می‌توانیم صرفا با دانستن نوع گسترش یا کالبدشناسی گوشه‌ها از مرز عینیت‌یافتگی منجمد آنها عبور کنیم و مثلا برای فلان گوشه یک مقدمه‌ی دیگر طراحی کنیم؟ اگر چنین کنیم یکی از ویژگی‌های مد را در نگاه‌های محافظه‌کارتر سلب کرده‌ایم.
“قمر” در عقرب (I)

“قمر” در عقرب (I)

در سال ۲۰۰۷ در کشور فرانسه فیلمی بر اساس زندگی واقعی خواننده زن فرانسوی ادیت پیاف (۱) ساخته شد با نام: “زندگی همچون گل سرخ” (۲) که بازیگر نقش ادیت پیاف در آن فیلم ماریون کاتیلارد (۳) به شکل بی سابقه ای،‌ توانست در همان سال جوایز جشنواره های معتبر سینمایی جهان از جمله اسکار، بفتا، ‌گلدن گلوب، سزار و… را به عنوان بهترین بازیگر نقش اول زن به خود اختصاص دهد که ایفای نقش کاتیلارد در این فیلم باشکوه، ‌به حق، سزاوار این ستایش ها نیز بود.
منشور اخلاقی مربیان موسیقی

منشور اخلاقی مربیان موسیقی

مرام نامه های یا منشور های اخلاقی اسنادی هستند که در آن اصولا اخلاقی یک نهاد یا گروه در آنها قید شده است. در این منشور اخلاقی محور هایی مانند اخلاق اجتماعی و اخلاق حرفه ای مورد توجه قرار گرفته و انتظاراتی که آن نهاد یا گروه از نظر رفتارهای اخلاقی از افراد دارد در آن ثبت می شود.
چرا سنتور سل کوک؟ (II)

چرا سنتور سل کوک؟ (II)

در این قسمت می پردازم به شرایطی که یک هنرجوی مبتدی با خرید یک سنتور سل کوک شروع به آموختن می کند. هنرجو با خرید سنتور به طور معمول با سه مسئله کم و بیش درگیر است اول داشتن میز سنتور، دوم پذیرش وزن سنتور (برای جابجایی های داخل خانه یا برای بردن آن به کلاس برای سیم انداختن یا کوک یا بردن سنتور به منزل اقوام و دوستان)، سوم در نظر گرفتن فضایی از خانه برای گذاشتن تشکیلات سنتور (میز، صندلیِ مناسب با آن، پایه ی نت، جعبه سنتور)
منظره صوتی

منظره صوتی

اگر به یک نقاشی یا منظره نگاه کلی داشته باشید، متوجه خواهید شد قسمت های مختلفی که می بینید از زوایای متفاوت با هم بالانس هستند و به نوعی به یکدیگر در زیبا سازی مجموعه کمک می کنند …
انتشار دو نوازی ها با گیتار

انتشار دو نوازی ها با گیتار

بالاخره پس از گذشت، چهار سال از برگزاری کنسرت مشترک حامد پورساعی و فروغ کریمی، بخشی از برنامه اجرا شده در آن کنسرت به صورت سی دی به بازار عرضه شد. ضبط این آثار مربوط به آخرین سفر فروغ کریمی به ایران بوده و پیش از اجرای کنسرت، کار ضبط صورت گرفته است. البته در سی دی حاضر که با نام “دشت گریان” (دو نوازیهای موسیقی کلاسیک) توسط انتشارات ماهور (کارگاه موسیقی) به بازار عرضه شده است، سه همنوازی دیگر هم جای گرفته که با ویولونسل، آکاردئون و پن فلوت است.
تفضلی: در من انگیزه کرال نویسی ایجاد شد

تفضلی: در من انگیزه کرال نویسی ایجاد شد

اولین اثر کرالی که نوشته شده است، اثر آقای گریگوریان در سال ۱۳۱۳ است و قبل از آن یک سری سرود به صورت تک صدای داریم از موسیو لومر و امثال آن. خود ارامنه هم به خاطر آشنایی با فرهنگ مسیحی در این چند ساله پیشقدم شده اند و طبیعی است که سطح آثار کر کشور های اروپایی پیشرفته تر باشد ولی به هر صورت آهنگسازهای ما هم در حال تلاش هستند. در واقع، کمیت آثار ازشمند فرهنگ موسیقی کرال غربی خیلی بیشتر از ماست و ما هم در حال تلاش هستیم که این رپرتوار را گسترش دهیم مثل تاریخ موسیقی کلاسیک است. آهنگ ساز های ما واقعا تلاش کرده اند و آثار ارزشمند از خودشان به جا گذاشته اند ولی نمی توان پیشینه محدودی که ما در ساخت آثار کلاسیک داریم را با پیشینه ای که در اروپا از قرن نهم میلادی وجود داشته است، مقایسه کرد.
موریکونه و اولین تجربه رهبری در ۷۸ سالگی

موریکونه و اولین تجربه رهبری در ۷۸ سالگی

انیو موریکونه Ennio Morricone که در زمینه ساخت و اجرای موسیقی سابقه فعالیتی ۶۰ ساله دارد، به هالیوود میرود تا پس از مدتها جایزه اسکاری که همه اهل فن سالهاست آنرا حق این موسیقیدان کهنه کار میدانند، دریافت کند. وی در این سفر برای اولین بار دست به رهبری ارکستر زده است.
سلطان بوگی (II)

سلطان بوگی (II)

گروه رولینگ استونزدر تور سال ۱۹۸۹ خود به نام Steel Wheels از هوکر و اریک کلپتون دعوت کردند تا به عنوان هنرمند مهمان در برنامه ای که به صورت زنده و جهانی پخش میشد، حضور بیابند.