نگاهی به کنسرت ارکستر ملل در باغ ملی

کنسرت ارکستر ملل در میدان مشق
کنسرت ارکستر ملل در میدان مشق
ارکستر ملل پس از چندین ماه سکوت، برنامه خود را در محوطه سرباز باغ ملی به اجرا گذاشت. این برنامه ارکستر ملل در واقع یک کنسرت مستقل نبود، بلکه برنامه ای ویژه روز جهانی، محوطه ها و یادمانهای تاریخی بود، به همین مناسبت پس از قرائت بیانیه کمیته ملی موزه های ایران (ایکوم ایران) و بیانیه معاونت میراث فرهنگی به مناسبت این روز، ارکستر ملل به اجرای پنج قطعه بسنده کرد.

محوطه ای که این کنسرت در آن به اجرا گذاشته شد، به میدان مشق معروف است که جزو بناهای منحصر به فرد شهر تهران است و تاریخ ساخت آن به دوره رضا خان برمیگردد.

فضای اجرای این کنسرت بسیار مناسب برنامه هایی از این دست به نظر میرسد، هرچند از نظر آکوستیک مشکلاتی را برای صدا بردار بوجود می آورد ولی با بهره گیری از صدابرداری مناسب، میتوان از این فضا ها برای اجرای کنسرت استفاده کرد، البته امروز بخش اعظم این محوطه به وزارت امور خارجه تعلق دارد که رفت و آمد مخاطبین و همچنین عکاسی و فیلمبرداری در آن با مشکلاتی زیادی همراه است.

ارکستر ملل در این برنامه قرار بود از کیوان میرهادی، (نوازنده، آهنگساز و رهبر ارکستر کامراتا) به عنوان رهبر میهمان، بهره ببرد؛ ولی بیماری این هنرمند، موجب شد، پیمان سلطانی، خود رهبری کل قطعات این برنامه را به عهده بگیرد. میرهادی تا آخرین روز تمرین با ارکستر کار کرده بود و پیمان سلطانی فقط با یک تمرین روز اجرا، وقت داشت با این دو قطعه و اجرای آن آشنا شود که البته به خوبی از پس این مشکل برآمد.

پیمان سلطانی برخلاف کیوان میرهادی که در تمرینها و گاهی در کنسرت، به صورت بسیار واضع و با دستانی مشخص رهبری میکند، سعی میکرد در اجرا موزیکالتر و همراه با ظرایفی بیشتر از نشان دادن واضح ورود ها و تمپو، رهبری کند که البته در بعضی از قطعات (مخصوصا” در بخش مضرابیها) دیده شد مثل اینکه فعلا روش میرهادی کارسازتر است!

عجیب این بود که در این روز به غیر از رهبر میهمان، رهبر اصلی و دو سولیست برنامه (تنبک و آواز) نیز با تحمل کسالت روی سن آمدند و با این حال برنامه ای موفق را به اجرا گذاشتند.

ارکستر از نظر کوک، در این برنامه در کیفیت بهتری نسبت به کنسرتهای گذشته قرار داشت؛ البته قطعات اجرا شده در این برنامه نیز مشکل زیادی را برای پرده گیری سازها (مخصوصا” زهی ها) بوجود نمی آورد و قطعه “کاروان” ساخته کلنل وزیری هم که دارای ربع پرده بود، در تمرین ها مورد بررسی قرار گرفته و مشکل نوازندگان کلاسیک کار از این بابت حل شده بود. لازم به ذکر است که پارتیتور این قطعه به تازگی به کمیته موسیقی ایکوم تقدیم شده است.

البته دلیل دیگری که میتوان برای دقیقتر بودن کوک در این برنامه (با وجود اجرا در فضای باز) یاد کرد، کوچکتر شدن ارکستر ملل نسبت به برنامه های گذشته بود. ارکستر ملل در این برنامه از نوازندگان کمتر و بالطبع ماهرتری بهره میبرد، مخصوصا” در قسمت بادی چوبی ها تمام نوازندگان چیره دستی قابل توجهی داشتند و با قدرت تکنیکی بالای خود، صدای ارکستر را تقویت میکردند. در این کنسرت بسیاری از نوازندگان، عضو ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر کامراتا بودند.

در ترکیب ارکستر ملل، از دو کنترباس استفاده شده بود که با وجود تعداد ۴ عدد ویولا و ویولنسل، بالانس مناسبی برای ارکستر بوجود می آمد ولی در اجرا به خاطر عدم همکاری تالار وحدت فقط از یک کنترباس استفاده شد که آن هم بسیار مستعمل بود!

صدا برداری این برنامه شاید مهمترین نقطه ضعف این کنسرت بود؛ ارکستر بدون هیچ گونه تست صدا وارد صحنه شد و صدابردار برنامه نیز بدون توجه به بالانس ارکستر گاهی صدای بخشهایی از ارکستر را زیاد و کم میکرد، این مشکل به حدی بود که صدای بعضی از سازها به کلی حذف شود! همچنین صدای برای قسمتهای مختلف به صورت کاملا متفاوت شنیده میشد مثلا کسی که در صندلی های قسمت چپ نشسته بود صدای کنترباس را نمی شنید و به جای آن صدای گروه مضرابی خوب شنیده میشد ولی در سمت دیگر برعکس بود و عجیب اینکه بود که صدابردار برنامه بی توجه مشغول گفتگو با دوستانش بود!


کنسرت ارکستر ملل در میدان مشق
یکی از دلایلی که موجب گلایه نوازندگان شده بود نیز، نشنیدن صدای خودشان از اسپیکر مخصوصشان بود؛ در واقع اگر کمک های رهبر در نشان دادن ریتم و ورودها نبود، هماهنگی ارکستر کاملا به هم میریخت، همانطور که در مقدمه “از خون جوانان وطن” ساخته عارف قزوینی و تنظیم مهرداد دلنوازی، ارکستر هماهنگی خود را از دست داد و تا پایان قطعه هم این عدم اطمینان وجود داشت، البته در تکرار این تصنیف در بیز برنامه، این تصنیف به شکل بهتری اجرا شد.

بهمن رجبی هم در این برنامه با وجود کسالت، حاضر شد و پس از تکنوازی، مانند برنامه های گذشته ارکستر ملل، در جایگاه همنواز ارکستر نیز ظاهر شد و تصنیف حماسی عارف را با ارکستر و خواننده همراهی کرد. حسین علیشاپور، خواننده جوان نیز برای اولین بار در این برنامه با ارکستر ملل همکاری داشت.

علیشاپور، خواننده ای چپ کوک است که کمتر توانایی های خود را در کنسرت ها به نمایش گذاشته است، دلیل اتفاق هم چیزی نیست جز اوج گریزی او! حسین علیشاپور، مهمترین معلمی که دیده است منوچهر همایون پور بوده و بسیار تحت تاثیر لحن و استیل وی است؛ همایون پور خواننده ای است که بیشتر در قسمتهای بم آواز خوانده و تاکید زیادی روی این موضوع داشت که خوانندگان از اوج خوانی بی مورد بپرهیزند ولی این گفته بیشتر مربوط به خوانندگان باس و باریتون است که در موسیقی ایرانی با فشار زیاد، سعی میکنند در فواصلی بالاتر از سل (روی خط کلید سل) بخوانند و خوانندگانی مانند علیشاپور با بم خوانی فقط قسمت ضعیف تر صدای خود را به نمایش میگذارند.

همینطور علیشاپور میتواند، در اجراهای همراه با ارکستر از توانایی های ذاتی خود (چه در ولوم و چه در حجم) بیشتر بهره ببرد تا صدایش با وضعیت بهتری روی ارکستر بنشیند، هرچند استیل اجرای تکنیکهای آوازی ایرانی مخصوصا در مورد خوانندگان مرد، تاحدی با استیل معمول اجرایی خوانندگان آواز کلاسیک غربی متفاوت است و امکان اجرای تحریر ها در استیل یاد شده مشکل است ولی باز خوانندگان میتوانند از استیلی بینابین بهره ببرند.

شاید این سئوال در اینجا مطرح باشد که آیا در زمان ما که تقریبا هیچ کنسرتی بدون استفاده از امکانات تقویتی صوتی، برگزار نمیشود، هنوز بلندی صدا در آواز مطرح است ؟ در جواب این سئوال باید به این نکته اشاره کرد که اگر بلندی صدا از حدی کمتر باشد، تقویت آن با آمپیلی فایرها صدای های اضافی و نویز ایجاد میکند و اصوات بی اهمیت و اضافی را به گوش شنوندگان میرساند.

همانطور که اشاره شد، علیشاپور در این کنسرت بیمار بود و اجرای این برنامه هم معیار خوبی برای سنجش توانایی های او نبود، با وجود این مشکل تصانیف این برنامه را که همگی دارای نتهایی در اوج بودند (مخصوصا در تصنیف مرغ سحر) را اجرا کرد، که میتواند نشاندهنده تجربه او در اجرای زنده باشد.

6 دیدگاه

  • ارسال شده در اردیبهشت ۴, ۱۳۸۷ در ۱۰:۳۵ ب.ظ

    با تشکر از مطلب فوق ذکر یک نکته رو ضروری دیدم.
    شکی نیست که ارکستر ملل و جناب آقای پیمان سلطانی در این چند سال گذشته زحمات زیادی کشیدند.
    اما در رابطه با نگاهی که به اجراهای ارکسترها میشه انداخت فکر میکنم اگر نگاهی دقیقتر و منتقدانه تری به اجراهای ارکستر هایی که جدی کار میکنند(مثل ملل) بندازیم کمک بیشتری بهشون می کنیم تا سطح کمی و کیفی برنامشون بهتر بشه.
    همه خطاها یا کمبود ها رو نمیشه گردن صدابردار انداخت برای مثال…
    من چند مطلب به مطالب شما اضافه می کنم.
    ۱- اجرای ضعیف زهی ها در پاسا‍ژهای قطعات
    ۲- حفظ ریتم ضعیف و درک ریتم ضعیف در مضرابی ها
    ۳- عدم توجه به نوانس ها و علامات رهبر
    ۴- عدم نشان دادن درست ضرب ها و شروع ها از سوی رهبر
    ۵- عدم برنامه ریزی درست تمرینات و اجراها
    البته باز هم یادآوری می کنم که گفتن این مطالب بیشتر به کسانی مثل پیمان سلطانی و ملل کمک میکنه تا راهی رو که در پیش دارند با قدرت و کیفیت بهتری پیش ببرن.
    لازم به ذکر هست که من خودم به عنوان نوازنده در این ارکستر همکاری داشتم و از نزدیک شاهد فعالیت های این ارکستر هستم.
    با تشکر از سایت خوب و فعال گفتگوی هارمونیک

  • پردیس
    ارسال شده در اردیبهشت ۶, ۱۳۸۷ در ۲:۰۹ ب.ظ

    با سلام و تشکر
    امیدوارم که برنامه هایی از این دست بیشتر و در سطح وسیع تر برگزار شوند. ارکستر ملل در همین سطح و با این مشکلات به نظر من از ارکستر سمفونیک تهران با آن همه حمایت و … اجرای موفق تر و قابل قبول تری داشتند. حیف آن همه فضا، امکانات و هزینه که صرف باند بازی می شود.

  • فريد
    ارسال شده در اردیبهشت ۶, ۱۳۸۷ در ۱۱:۰۶ ب.ظ

    با سلام و تشکر از آقای پور قناد و آقای نوید من هم این اجرا را دیدم و لذت بردم طبیعی است که در اجرای زنده در کنار حالی که وجود دارد به سبب فضای باز و اتمسفر اون فضا اشکالاتی هم به وجود میاد چه برای مخاطب وچه برای اجرا کنندگان اگر واقع بین باشیم و عادل می دانیم که اجرا به صورت زنده و در عین حال در فضای باز با مواردی رو در رو میشود که قابل پیش بینی نیست لذا ایراد گرفتن در چنین شرایطی به جا نیست چرا که بسیاری از موارد به دلیل همین موارد است و گر نه موضوعاتی که دوست عزیز نوید مطرح کرده اند فکر نکنم از حوزه دانش و شعور اجرا کنندکان این ارکستر به دور باشد.

  • old
    ارسال شده در تیر ۳, ۱۳۸۷ در ۹:۳۵ ب.ظ

    من در کنسرت ارکستر ملل در میدان مشق حاضر بودم و به نظر من ارکستر ملل با این اجرا دو چیز را به شنوندگانش (که اکثرا از نزدیکان و خانواده های کارمندان میراث فرهنگی و وزارت خارجه بودند) با تاکید فراوان نشان داد: اول اینکه این ارکستر با ۵-۴ جلسه تمرین می تواند برنامه اجرا کند و مسلما کیفیت آن برای آقای سلطانی کمترین اهمیتی ندارد.
    دوم، به هر قیمتی باید کنسرت اجرا کرد حتی اگر در برنامه ی مناسبتی، سفارشی و فرمایشی!
    به زعم من ارکستر ملل در این سومین اجرای اش با صدایی بلند گفت که من به شنونده ام اهمیت نمی دهم، من موسیقی را به ابزار تفریح و مجالس آقایان تبدیل می کنم و در آخر پیمان سلطانی و ارکسترش (به همراه رجبی، مردی که می خواهد شاگرد بهمن گونه و رجبی وار تربیت کند!) چه آسان می توانند در یکی از شب های فروردین ۸۷ نام دولتی-مناسبتی را به نامشان اضافه کنند.

  • ارسطو
    ارسال شده در تیر ۲۸, ۱۳۸۷ در ۱۰:۲۷ ق.ظ

    ایرانی ها هنوز بلد نیستند کنسرت بدهند
    کنسرت به اروپا تعلق داره

  • آرش
    ارسال شده در مرداد ۸, ۱۳۸۷ در ۱:۲۵ ق.ظ

    آقا یا خانوم الد باید به شما بگم که خیلی بی انصافی کردی در نظرت. اولا ارکستر سمفونیک تهران که ۸۰ درصد بچه های ارکستر ملل عضوش هستند در کنسرتهای یک ساعت و نیمه و حتی دو ساعته بیشتر مواقع ۵ یا ۶ روز بیشتر تمرین نمی کنن پس این داستان جدیدی نیست برای ارکستر های ایران تازه ارکستر سمفونیک تهران حقوق دولتی داره و …. دوما این برنامه برای روز “جهانی” محوطه ها و یادمانهای تاریخی بود و فقط مربوط به دولت ایران نبود. سوما ورود برای عموم آزاد بود نه فقط دولتی ها چهارما اگر سلطانی و رجبی اهل همکاری با دولت بودن در برنامه های جشنواره فجر شرکت می کردند که هیچ وقت این کار را نکردن ولی از مشکاتیان گرفته تا کامکارا همه در این جشنواره شرکت کردند.
    راستی فراموش نکن که در ایران داری زندگی می کنی و از سربازی رفتن تا گواهی نامه گرفتن و جواز دفن گرفتن بالاخره با دولتی ها سروکار داری نمی تونی هیچ وقت کاملا مستقل باشی وقتی مکان برنامه دست دولت هست می تونی بدون حضور رئیسش اونجا برنامه داشته باشی؟!

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (V)

موسیقی ایران موسیقی بی‌نهایت وسیعی است. به خاطر اینکه موسیقی ایران یک سیستم دوگانه «دوآل‌سیستم» (Dual System) دارد که از قرن‌های متوالی به ما رسیده است. بخشی از این سیستم که قدیمی‌تر است سیستم «مقام» است که از قرن هشتم میلادی تا قرن نوزدهم میلادی در ایران رواج داشته است. و به خاطر شرایطی تاریخی که من از آن آگاه نیستم، به علت اینکه موزیکولوگ نیستم، سیستم جدیدتری به اسم «دستگاه» در ایران رشد می‌کند ولیکن مقام از بین نمی‌رود و در موسیقی نواحی ایران هنوز با سیستم مقام سروکار داریم و هنوز مقام به زندگی خودش ادامه می‌دهد. درنتیجه با دو سیستم در موسیقی ایران مواجه هستیم. به همین خاطر وسعت این سیستم دوگانه بی‌نهایت زیاد است. نمی‌خواهم به مسائل تکنیکی بروم اما مثل اقیانوسی است که می‌شود از هر کجایش آب برداشت. هر نوع موسیقی‌ای که بخواهیم می‌شود از این سیستم درست کرد.

فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (I)

در ضمن بررسی منابعی برای تهیه مقاله ای درباره نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی به این مقاله جالب بر خوردم که برای روشنگری تاریخی درباره مبادلات فرهنگی و موسیقایی شرق و غرب لازم و مفید است؛ و با مقاله های «نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی» و جستارِ پیوست «درباره عقب ماندگی و پیشرفت» ارتباط دارد.

از روزهای گذشته…

گفتگو با گیل شاهام (II)

گفتگو با گیل شاهام (II)

من خیلی خوش شانس بودم که تونستم خودمو آماده کنم؛ انگار همه چیز دست به دست هم داده بود که این اتفاق بیفتد. من یک سال قبل با ارکستر سمفونیک لندن، بر روی کنسرتوD-Major پروکوفیف کار میکردم. وقتی پرلمن برنامشو لغو کرد، من تقریبا مطمئن بودم آنها قبل از من ۵۰۰ ویولونیست دیگر را نیز امتحان کرده بودند. من شانس آوردم که هیچ کدام از آنها نتونست این کار را انجام بده.
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (VIII)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (VIII)

راک هندی در ردیف میرزاعبدالله اولین گوشه از سلسله گوشه‌های راک است که در دستگاه ماهور با آن برخورد می‌کنیم. واقع‌شدن راک هندی پیش از گوشه‌های دیگر، چنان‌که در ادامه شرح داده خواهد شد، به‌هیچ‌وجه اتفاقی نیست.
نی و دندان (II)

نی و دندان (II)

صدای نی ایجاد شده در نی ارتباط مستقیمی با طول و عرض و عمق کام و ارتفاع دندانها، شدت دمش و قوت و اندازه و پهنای زبان و… دارد و می شود به این نتیجه هم رسید که کیفیت تولید صدای نی برای هر نوازنده نی ای، نقطه اوجی دارد که بهتر از آن نمی تواند کیفیت صدای تولید شده را ارتقا بخشد و از توانایی فیزیکی او خارج است؛ همان طور که گفته شد در تولید صدای نی هر نوازنده ای در صورت تداوم به نقطه اوج خود خواهد رسید ولی در صورت عدم رعایت این ظرایف ممکن است سیر نزولی هم داشته باشد، اگر نوازنده ای صدای مطلوبی تولید می کند شک نیست که شرایط مناسب فیزیکی را هم داراست.
دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (VI)

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (VI)

در ارتباط با متر های ترکیبی و افزایشی، لاندن این پرسش را مطرح می کند: چگونه امکان دارد که یک سطح نا هم طول به عنوان سر دسته ی زمانی ساخت دیگر سطوح سلسله مراتب متریک عمل کند؟ جواب این جاست که این کار از طریق حضور تثبیت کننده ی زیرشاخه های هم طول اتفاق می افتد. به عبارت دیگر، برای این که بتوان الگویی از بیت های نا هم طول را اجرا کرد – یا آن ها را دنبال نمود – ما باید ساعتی داشته باشیم که در فواصل زمانی مشخص تیک تیک می کند و بیت ها باید با مضاربی از واحد های ساعت، مطابقت داشته باشند. لاندن این را یکی از اصول عمومی متر خود می داند:
«نیاز به کمالگرایی داریم» (VIII)

«نیاز به کمالگرایی داریم» (VIII)

وجود دارد ولی تا حد بسیار کمتری… به همین خاطر است که کسانی که آهنگسازی می خوانند تقریبا سلیقه ای که قبل از خواندن آهنگسازی دارند حفظ می شود ولی کسانی که نوازندگی می آموزند سلیقه شان تا حدی تغییر می کند. به همین دلیل است که اکثر افراد تشخیص می دهند که قدرت ملودی پردازی مشکاتیان از بسیاری از آهنگسازان متوسط بالاتر است ولی کمتر می توانند تشخیص بدهند تفاوت تکنیکی تار نوازی جلیل شهناز را از لطف الله مجد؛ اصلا ممکن است این دو را با هم اشتباه بگیرند در حالی که همانطور که گفتم، با درصد پایین تری از خطا می توانند تفاوت قدرت ملودی پردازی یک آهنگساز را تخمین بزنند.
نگاهی به کارنامه شهرام ناظری

نگاهی به کارنامه شهرام ناظری

در سال گذشته مطلبی در مورد حافظ ناظری فرزند شهرام ناظری در این سایت نوشته شد که به خاطر نوع فعالیت فرزند، گاهی بحث هایی هم در مورد فعالیت پدر به میان می آمد. قصد دارم در چند روز آینده قسمت پایانی از مطلبی که در مورد حافظ ناظری مدتها پیش نوشته شده را به انتشار بگذارم ولی پیش از آن برای به حاشیه نرفتن مطلب لازم است به صورت جدا گانه به تاریخچه فعالیت هنری شهرام ناظری خواننده پر آوازه ایرانی بپردازم.
تاکول و شکوه هورن (II)

تاکول و شکوه هورن (II)

بری در سال ۱۹۶۲ ارکستری ۳ نفره با برنتن لنگبین (ویولون نواز) و مورین جونز (پیانو نواز) برای اجرای تریوی هورن که دان بنکز ساخته بود به سفارش جشنواره ادینبورگ تشکیل داد. این ارکستر ۳ نفره تا قبل از مرگ برنتن لنگبین به کار اجرا در اروپا، آسیا و استرالیا پرداختند. آن ها تریوی بنکز، تریوی بِرهمز و ۴ قطعه کوچکِ شارل کوشلین را برای شرکت تیودر ضبط کردند. بری همچنین گروه کوئینتِت بادی را نیز پایه گذاری کرد که کنسرت-های زیادی را در سطح بین المللی اجرا کردند.
مینی مالیسم، فیلیپ گلاس و کامه راتا (II)

مینی مالیسم، فیلیپ گلاس و کامه راتا (II)

موسیقی مینی مالیستی بر مبنای مفهوم فرو کاستن و به کارگیری حداقل مضامینی که یک آهنگ ساز در یک اثر مورد استفاده قرار می دهد، استوار می شود. در ساخته های مینی مالیستی دهه ی ۱۹۶۰ ، تقریباً تمامی عناصر موسیقایی (هارمونی، ریتم، دینامیک، انتخاب سازها) غالباً در طول اثر ثابت می مانند یا بسیار آزاد دچار تغییرات می شوند. در حالی که در موسیقی کلاسیک غربی، در بیشتر ژانرها، به خصوص آثار پیش اکسپرسیونیستی، تکرار در متن یک فرم دراماتیک انجام می شود.
نی و قابلیت های آن (XVI)

نی و قابلیت های آن (XVI)

در این قسمت به بررسی مثال هایی صوتی از قابلیت های نی در آثار گروهی و ارکستری موسیقی ایران می پردازیم. در قسمت قبل به بررسی کوتاه و اجمالی قطعه نی نوا اثر ماندگار استاد حسین علیزاده در دستگاه نوا پرداختیم. از آثار ارزشمند و مشهور دیگری که برای نی و ارکستر ساخته، تنظیم و طراحی شده، می توان به قطعۀ حکایت نی اثر هنرمند ارجمند مهرداد دلنوازی اشاره کرد که در مایۀ شوشتری سل برای نی، ارکستر زهی و چند ساز مضرابی ایرانی تنظیم شده است.
منبری: نقد موسیقی بستر اجتماعی می خواهد

منبری: نقد موسیقی بستر اجتماعی می خواهد

۱۷ آبان ماه دومین جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی در خانه هنرمندان برگزار می شود. در این رابطه با جمال الدین منبری آهنگساز و خواننده موسیقی ایرانی گفتگویی کرده ایم که می خوانید: