نگاهی به کنسرت ارکستر ملل در باغ ملی

کنسرت ارکستر ملل در میدان مشق
کنسرت ارکستر ملل در میدان مشق
ارکستر ملل پس از چندین ماه سکوت، برنامه خود را در محوطه سرباز باغ ملی به اجرا گذاشت. این برنامه ارکستر ملل در واقع یک کنسرت مستقل نبود، بلکه برنامه ای ویژه روز جهانی، محوطه ها و یادمانهای تاریخی بود، به همین مناسبت پس از قرائت بیانیه کمیته ملی موزه های ایران (ایکوم ایران) و بیانیه معاونت میراث فرهنگی به مناسبت این روز، ارکستر ملل به اجرای پنج قطعه بسنده کرد.

محوطه ای که این کنسرت در آن به اجرا گذاشته شد، به میدان مشق معروف است که جزو بناهای منحصر به فرد شهر تهران است و تاریخ ساخت آن به دوره رضا خان برمیگردد.

فضای اجرای این کنسرت بسیار مناسب برنامه هایی از این دست به نظر میرسد، هرچند از نظر آکوستیک مشکلاتی را برای صدا بردار بوجود می آورد ولی با بهره گیری از صدابرداری مناسب، میتوان از این فضا ها برای اجرای کنسرت استفاده کرد، البته امروز بخش اعظم این محوطه به وزارت امور خارجه تعلق دارد که رفت و آمد مخاطبین و همچنین عکاسی و فیلمبرداری در آن با مشکلاتی زیادی همراه است.

ارکستر ملل در این برنامه قرار بود از کیوان میرهادی، (نوازنده، آهنگساز و رهبر ارکستر کامراتا) به عنوان رهبر میهمان، بهره ببرد؛ ولی بیماری این هنرمند، موجب شد، پیمان سلطانی، خود رهبری کل قطعات این برنامه را به عهده بگیرد. میرهادی تا آخرین روز تمرین با ارکستر کار کرده بود و پیمان سلطانی فقط با یک تمرین روز اجرا، وقت داشت با این دو قطعه و اجرای آن آشنا شود که البته به خوبی از پس این مشکل برآمد.

پیمان سلطانی برخلاف کیوان میرهادی که در تمرینها و گاهی در کنسرت، به صورت بسیار واضع و با دستانی مشخص رهبری میکند، سعی میکرد در اجرا موزیکالتر و همراه با ظرایفی بیشتر از نشان دادن واضح ورود ها و تمپو، رهبری کند که البته در بعضی از قطعات (مخصوصا” در بخش مضرابیها) دیده شد مثل اینکه فعلا روش میرهادی کارسازتر است!

عجیب این بود که در این روز به غیر از رهبر میهمان، رهبر اصلی و دو سولیست برنامه (تنبک و آواز) نیز با تحمل کسالت روی سن آمدند و با این حال برنامه ای موفق را به اجرا گذاشتند.

ارکستر از نظر کوک، در این برنامه در کیفیت بهتری نسبت به کنسرتهای گذشته قرار داشت؛ البته قطعات اجرا شده در این برنامه نیز مشکل زیادی را برای پرده گیری سازها (مخصوصا” زهی ها) بوجود نمی آورد و قطعه “کاروان” ساخته کلنل وزیری هم که دارای ربع پرده بود، در تمرین ها مورد بررسی قرار گرفته و مشکل نوازندگان کلاسیک کار از این بابت حل شده بود. لازم به ذکر است که پارتیتور این قطعه به تازگی به کمیته موسیقی ایکوم تقدیم شده است.

البته دلیل دیگری که میتوان برای دقیقتر بودن کوک در این برنامه (با وجود اجرا در فضای باز) یاد کرد، کوچکتر شدن ارکستر ملل نسبت به برنامه های گذشته بود. ارکستر ملل در این برنامه از نوازندگان کمتر و بالطبع ماهرتری بهره میبرد، مخصوصا” در قسمت بادی چوبی ها تمام نوازندگان چیره دستی قابل توجهی داشتند و با قدرت تکنیکی بالای خود، صدای ارکستر را تقویت میکردند. در این کنسرت بسیاری از نوازندگان، عضو ارکستر سمفونیک تهران و ارکستر کامراتا بودند.

در ترکیب ارکستر ملل، از دو کنترباس استفاده شده بود که با وجود تعداد ۴ عدد ویولا و ویولنسل، بالانس مناسبی برای ارکستر بوجود می آمد ولی در اجرا به خاطر عدم همکاری تالار وحدت فقط از یک کنترباس استفاده شد که آن هم بسیار مستعمل بود!

صدا برداری این برنامه شاید مهمترین نقطه ضعف این کنسرت بود؛ ارکستر بدون هیچ گونه تست صدا وارد صحنه شد و صدابردار برنامه نیز بدون توجه به بالانس ارکستر گاهی صدای بخشهایی از ارکستر را زیاد و کم میکرد، این مشکل به حدی بود که صدای بعضی از سازها به کلی حذف شود! همچنین صدای برای قسمتهای مختلف به صورت کاملا متفاوت شنیده میشد مثلا کسی که در صندلی های قسمت چپ نشسته بود صدای کنترباس را نمی شنید و به جای آن صدای گروه مضرابی خوب شنیده میشد ولی در سمت دیگر برعکس بود و عجیب اینکه بود که صدابردار برنامه بی توجه مشغول گفتگو با دوستانش بود!


کنسرت ارکستر ملل در میدان مشق
یکی از دلایلی که موجب گلایه نوازندگان شده بود نیز، نشنیدن صدای خودشان از اسپیکر مخصوصشان بود؛ در واقع اگر کمک های رهبر در نشان دادن ریتم و ورودها نبود، هماهنگی ارکستر کاملا به هم میریخت، همانطور که در مقدمه “از خون جوانان وطن” ساخته عارف قزوینی و تنظیم مهرداد دلنوازی، ارکستر هماهنگی خود را از دست داد و تا پایان قطعه هم این عدم اطمینان وجود داشت، البته در تکرار این تصنیف در بیز برنامه، این تصنیف به شکل بهتری اجرا شد.

بهمن رجبی هم در این برنامه با وجود کسالت، حاضر شد و پس از تکنوازی، مانند برنامه های گذشته ارکستر ملل، در جایگاه همنواز ارکستر نیز ظاهر شد و تصنیف حماسی عارف را با ارکستر و خواننده همراهی کرد. حسین علیشاپور، خواننده جوان نیز برای اولین بار در این برنامه با ارکستر ملل همکاری داشت.

علیشاپور، خواننده ای چپ کوک است که کمتر توانایی های خود را در کنسرت ها به نمایش گذاشته است، دلیل اتفاق هم چیزی نیست جز اوج گریزی او! حسین علیشاپور، مهمترین معلمی که دیده است منوچهر همایون پور بوده و بسیار تحت تاثیر لحن و استیل وی است؛ همایون پور خواننده ای است که بیشتر در قسمتهای بم آواز خوانده و تاکید زیادی روی این موضوع داشت که خوانندگان از اوج خوانی بی مورد بپرهیزند ولی این گفته بیشتر مربوط به خوانندگان باس و باریتون است که در موسیقی ایرانی با فشار زیاد، سعی میکنند در فواصلی بالاتر از سل (روی خط کلید سل) بخوانند و خوانندگانی مانند علیشاپور با بم خوانی فقط قسمت ضعیف تر صدای خود را به نمایش میگذارند.

همینطور علیشاپور میتواند، در اجراهای همراه با ارکستر از توانایی های ذاتی خود (چه در ولوم و چه در حجم) بیشتر بهره ببرد تا صدایش با وضعیت بهتری روی ارکستر بنشیند، هرچند استیل اجرای تکنیکهای آوازی ایرانی مخصوصا در مورد خوانندگان مرد، تاحدی با استیل معمول اجرایی خوانندگان آواز کلاسیک غربی متفاوت است و امکان اجرای تحریر ها در استیل یاد شده مشکل است ولی باز خوانندگان میتوانند از استیلی بینابین بهره ببرند.

شاید این سئوال در اینجا مطرح باشد که آیا در زمان ما که تقریبا هیچ کنسرتی بدون استفاده از امکانات تقویتی صوتی، برگزار نمیشود، هنوز بلندی صدا در آواز مطرح است ؟ در جواب این سئوال باید به این نکته اشاره کرد که اگر بلندی صدا از حدی کمتر باشد، تقویت آن با آمپیلی فایرها صدای های اضافی و نویز ایجاد میکند و اصوات بی اهمیت و اضافی را به گوش شنوندگان میرساند.

همانطور که اشاره شد، علیشاپور در این کنسرت بیمار بود و اجرای این برنامه هم معیار خوبی برای سنجش توانایی های او نبود، با وجود این مشکل تصانیف این برنامه را که همگی دارای نتهایی در اوج بودند (مخصوصا در تصنیف مرغ سحر) را اجرا کرد، که میتواند نشاندهنده تجربه او در اجرای زنده باشد.

6 دیدگاه

  • ارسال شده در اردیبهشت ۴, ۱۳۸۷ در ۱۰:۳۵ ب.ظ

    با تشکر از مطلب فوق ذکر یک نکته رو ضروری دیدم.
    شکی نیست که ارکستر ملل و جناب آقای پیمان سلطانی در این چند سال گذشته زحمات زیادی کشیدند.
    اما در رابطه با نگاهی که به اجراهای ارکسترها میشه انداخت فکر میکنم اگر نگاهی دقیقتر و منتقدانه تری به اجراهای ارکستر هایی که جدی کار میکنند(مثل ملل) بندازیم کمک بیشتری بهشون می کنیم تا سطح کمی و کیفی برنامشون بهتر بشه.
    همه خطاها یا کمبود ها رو نمیشه گردن صدابردار انداخت برای مثال…
    من چند مطلب به مطالب شما اضافه می کنم.
    ۱- اجرای ضعیف زهی ها در پاسا‍ژهای قطعات
    ۲- حفظ ریتم ضعیف و درک ریتم ضعیف در مضرابی ها
    ۳- عدم توجه به نوانس ها و علامات رهبر
    ۴- عدم نشان دادن درست ضرب ها و شروع ها از سوی رهبر
    ۵- عدم برنامه ریزی درست تمرینات و اجراها
    البته باز هم یادآوری می کنم که گفتن این مطالب بیشتر به کسانی مثل پیمان سلطانی و ملل کمک میکنه تا راهی رو که در پیش دارند با قدرت و کیفیت بهتری پیش ببرن.
    لازم به ذکر هست که من خودم به عنوان نوازنده در این ارکستر همکاری داشتم و از نزدیک شاهد فعالیت های این ارکستر هستم.
    با تشکر از سایت خوب و فعال گفتگوی هارمونیک

  • پردیس
    ارسال شده در اردیبهشت ۶, ۱۳۸۷ در ۲:۰۹ ب.ظ

    با سلام و تشکر
    امیدوارم که برنامه هایی از این دست بیشتر و در سطح وسیع تر برگزار شوند. ارکستر ملل در همین سطح و با این مشکلات به نظر من از ارکستر سمفونیک تهران با آن همه حمایت و … اجرای موفق تر و قابل قبول تری داشتند. حیف آن همه فضا، امکانات و هزینه که صرف باند بازی می شود.

  • فريد
    ارسال شده در اردیبهشت ۶, ۱۳۸۷ در ۱۱:۰۶ ب.ظ

    با سلام و تشکر از آقای پور قناد و آقای نوید من هم این اجرا را دیدم و لذت بردم طبیعی است که در اجرای زنده در کنار حالی که وجود دارد به سبب فضای باز و اتمسفر اون فضا اشکالاتی هم به وجود میاد چه برای مخاطب وچه برای اجرا کنندگان اگر واقع بین باشیم و عادل می دانیم که اجرا به صورت زنده و در عین حال در فضای باز با مواردی رو در رو میشود که قابل پیش بینی نیست لذا ایراد گرفتن در چنین شرایطی به جا نیست چرا که بسیاری از موارد به دلیل همین موارد است و گر نه موضوعاتی که دوست عزیز نوید مطرح کرده اند فکر نکنم از حوزه دانش و شعور اجرا کنندکان این ارکستر به دور باشد.

  • old
    ارسال شده در تیر ۳, ۱۳۸۷ در ۹:۳۵ ب.ظ

    من در کنسرت ارکستر ملل در میدان مشق حاضر بودم و به نظر من ارکستر ملل با این اجرا دو چیز را به شنوندگانش (که اکثرا از نزدیکان و خانواده های کارمندان میراث فرهنگی و وزارت خارجه بودند) با تاکید فراوان نشان داد: اول اینکه این ارکستر با ۵-۴ جلسه تمرین می تواند برنامه اجرا کند و مسلما کیفیت آن برای آقای سلطانی کمترین اهمیتی ندارد.
    دوم، به هر قیمتی باید کنسرت اجرا کرد حتی اگر در برنامه ی مناسبتی، سفارشی و فرمایشی!
    به زعم من ارکستر ملل در این سومین اجرای اش با صدایی بلند گفت که من به شنونده ام اهمیت نمی دهم، من موسیقی را به ابزار تفریح و مجالس آقایان تبدیل می کنم و در آخر پیمان سلطانی و ارکسترش (به همراه رجبی، مردی که می خواهد شاگرد بهمن گونه و رجبی وار تربیت کند!) چه آسان می توانند در یکی از شب های فروردین ۸۷ نام دولتی-مناسبتی را به نامشان اضافه کنند.

  • ارسطو
    ارسال شده در تیر ۲۸, ۱۳۸۷ در ۱۰:۲۷ ق.ظ

    ایرانی ها هنوز بلد نیستند کنسرت بدهند
    کنسرت به اروپا تعلق داره

  • آرش
    ارسال شده در مرداد ۸, ۱۳۸۷ در ۱:۲۵ ق.ظ

    آقا یا خانوم الد باید به شما بگم که خیلی بی انصافی کردی در نظرت. اولا ارکستر سمفونیک تهران که ۸۰ درصد بچه های ارکستر ملل عضوش هستند در کنسرتهای یک ساعت و نیمه و حتی دو ساعته بیشتر مواقع ۵ یا ۶ روز بیشتر تمرین نمی کنن پس این داستان جدیدی نیست برای ارکستر های ایران تازه ارکستر سمفونیک تهران حقوق دولتی داره و …. دوما این برنامه برای روز “جهانی” محوطه ها و یادمانهای تاریخی بود و فقط مربوط به دولت ایران نبود. سوما ورود برای عموم آزاد بود نه فقط دولتی ها چهارما اگر سلطانی و رجبی اهل همکاری با دولت بودن در برنامه های جشنواره فجر شرکت می کردند که هیچ وقت این کار را نکردن ولی از مشکاتیان گرفته تا کامکارا همه در این جشنواره شرکت کردند.
    راستی فراموش نکن که در ایران داری زندگی می کنی و از سربازی رفتن تا گواهی نامه گرفتن و جواز دفن گرفتن بالاخره با دولتی ها سروکار داری نمی تونی هیچ وقت کاملا مستقل باشی وقتی مکان برنامه دست دولت هست می تونی بدون حضور رئیسش اونجا برنامه داشته باشی؟!

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (I)

باربد، موسیقیدان و هنرمند بزرگ ایرانی، مربوط به دوره طلایی ساسانی. کسی که پایه های موسیقی ایرانی و شعر عروضی عرب را بنیان نهاد. شخصیتی جادویی که برای هر روز ماه و سال، جنگ ها، پادشاهان و غیرت و عظمت ایرانی آهنگ و شعر ساخت و سروده های زرتشت را در قلب ایرانیان حک کرد. نوازنده چیره دست بربط و شاه رامشگران ایران. در این مقاله هر چند کوتاه، به دوران زندگی پر افتخار این مرد بزرگ می پردازیم. سفر او از شهری کوچک در خراسان تا تیسفون پایتخت امپراطوری ساسانی و شروع دوران رشد و شوفایی او و هنر ایران. سپس اولین شکست خسرو پرویز از اعراب و شروع دوران افول فرهنگ و عظمت و هنر ایران. در هر مجالی که فرصت داد اشعاری که بزرگان در باب وی سرودند را آوردیم و در سروده های فردوسی که به مدح و ستایش باربد پرداخته به جستجو و بررسی پرداختیم. با وجود بیش از پانصد کتاب در زمینه باربد یا مرتبط با ایشان سعی بر آن نمودیم که با استفاده از منابع دقیقتر و جامع، اصل و چکیده زندگی این اسطوره ایرانی را به تصویر و نگارش بکشیم. باشد که مورد توجه علاقمندان به فرهنگ و هنر ایرانی مخصوصا موسیقی ایرانی قرار گیرد.

مروری بر آلبوم «تصنیف‌های عارف قزوینی»

اجرایِ مقبولِ همه‌ی تصنیف‌های عارف در یک مجموعه، درباره‌ی شخصیت او و تصنیف‌سازی‌اش و در مورد تصنیفِ قاجاری به طور عام، فرصتِ تأملی دیگر می‌دهد. ازاین رو هر چند تصریح شده که هدف، گردآوریِ نمونه‌ای آرشیوی یا آموزشی نبوده اما می‌توان چنین کارکردی نیز برای این مجموعه قائل شد وگرنه با تمام تلاشی که در شنیدنی‌شدنِ اجرای همه‌ی بندهای تصانیف شده، هنوز شنیدن سیزده دقیقه تکرارِ تضرعِ عارف برای ماندنِ مورگان شوستر در ایران، در مقامِ یک اثر موسیقی چندان توجیهی ندارد*.

از روزهای گذشته…

عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (VI)

عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (VI)

البته شجریان سهم قابل ملاحظه ای در پی ریزی و غنای مکتب آوازی ایران داشته است. در عین حال من بر آن نیستم که بگویم او مبدع خلاقیتی خاص بوده است. اما معاصرین و اخلاف او همه ی اجراهایش را بدون نقد و بی هیچ برخورد پذیرفته اند. شاید سبک روایی (نقالی) و موجز شجریان، یا بیان هنرمندانه او از احساسات و تجربیات، یا تحلیل های موشکافانه ی وی از درون انسان عواملی هستند که او با تکیه بر آنها می تواند چنین میراثی از خود بر جای بگذارد.
نت خوانی و اجرا

نت خوانی و اجرا

از نکاتی که در اجرای صحیح ترقطعات یاریگر نوازندگان است، نت خوانی آنهاست. در اغلب اوقات نوازندگان تمایلی به نت خوانی موسیقی مورداجرا دردوره ای که سرگرم تمرین آن هستند، ندارند.
چشمه ای جوشیده از اعماق (V)

چشمه ای جوشیده از اعماق (V)

بنابراین شش حالت در رابطه T و M متصور خواهد بود که در تمامی این شش حالت، T می تواند در اکتاو نیز ظاهر شود. از نظر گردش نغمه ها نیز در روند یک اثر تینتینابلی، خط ملودیک (M)، عموماً حول مرکز ثقلی می گردد که هرچند در بیشتر موارد تونیک است اما لزوماً همیشه تونیک نبوده و می تواند دو نوت دیگر تریاد نیز باشد. نکته دیگر اینکه بخش ملودی می تواند بیش از یک خط باشد.
او پیانیست بود یا شوپنیست؟ (II)

او پیانیست بود یا شوپنیست؟ (II)

در یک نیمه شب به ناگه وقتی صدای پیانو بلند شد، همگان تصور کردند که ارواح آن قصر قدیمی پیانو می ­نوازند و با شتاب به سمت پیانو رفتند و به ناگه فردریک ۶ ساله را پشت ساز دیدند و تمام خانواده شوپن با اشک و ناله پنداشتند که روح و جسم فردریک توسط ارواح موزیسین آن قصر قدیمی تسخیر شده است.
حفظ  قطعه برای اجرا

حفظ قطعه برای اجرا

همواره دیده شده است، نوازنده ای که قطعه مورد اجراء را به حافظه سپرده و سپس می نوازد از توانایی بیشتری در اجرای تکنیکی و همچنین بیان احساسات برخوردار است.
نگاهی به نقش ارکستر سمفونیک تهران در جشنواره بیست و دوم فجر (I)

نگاهی به نقش ارکستر سمفونیک تهران در جشنواره بیست و دوم فجر (I)

بیست و دومین جشنواره موسیقی فجر هم به پایان رسید و با اتمام این جشنواره اهالی و علاقمندان موسیقی مطمئن شدند که برگزار کنندگان این جشنواره ها کوچکترین درسی از ۲۲ سال برگزاری این مراسم نگرفته اند.
داوودیان: هیچ ادعایی در آهنگسازی ندارم!

داوودیان: هیچ ادعایی در آهنگسازی ندارم!

در روز آخر سفری که کاظم داوودیان آهنگساز و نوازنده مقیم آمریکا به ایران داشت، در رادیو ایران صدا گفتگویی ضبط شد که این مصاحبه با همراهی پیمان سلطانی، وحید رستگاری و سجاد پورقناد شکل گرفت. امروز متن این مصاحبه را میخوانیم.
مد، نمایان و محسوس در موسیقی ایرانی (I)

مد، نمایان و محسوس در موسیقی ایرانی (I)

در سیستم آموزشی متداول موسیقی کلاسیک، مبنای آموزش بر اساس گام است؛ گامی که از هشت نت متوالی تشکیل می شود و بسامد نت هشتم دو برابر نت اول است. در این سیستم، نت هفتم در صورتی که فاصله نیم پرده با فاصله هشتم داشته باشد، گرایش به حل شدن روی درجه ی هشتم (تونیک) را دارد. همانطور که گفته شد، این میل به حل شدن زمانی شدت می یابد که فاصله ی درجه ی هفتم و هشتم نیم پرده باشد، در این صورت نت هفتم را نت محسوس تلقی می کنند. اما آیا می توان این قرارداد را مصداق عینی مفهوم «محسوس» در موسیقی ایرانی دانست؟
۸۵ سالگی اسطوره جاز – ۱

۸۵ سالگی اسطوره جاز – ۱

دیو بروبک (Dave Brubeck)، تصمیم گرفت که به جای یک جشن تولد کوچک در خانه، همسر، فرزندان و نوه های خود را در باربیکن هال (Barbican Hall) لندن ملاقات کند. او در این روز کنسرت مفصلی اجرا کرد که تمام ۲۰۰۰ بلیط آن توسط هوادارانش خریداری شده بود و همه هنگام اجرای ترانه Happy Birthday که توسط کوارتت جاز او و ارکستر سمفونیک لندن همراهی میشد، با یکدیگر دم گرفته بودند.
نور، دوربین  (III)

نور، دوربین (III)

قطعات این اجرا (و البته اجراهای قبلی) تا حدودی خصوصیات شبیه به یکدیگر دارد. اولین ویژگی که در بخش قبل هم به آن پرداخته شد تنک شدن تزینات است. مهم‌ترین چیزی که در قطعات به چشم می‌خورد استقلال کم بخش‌های مختلف گروه نسبت به یکدیگر است؛ در میان قطعات کمتر قطعه‌ای را می‌توان یافت که حضور ۵ سنتور را توجیه کند.