حرکت سیال ذهن در آلبوم شش جهت و برون شش

علی عزتی
علی عزتی
انسان در آستانه هزاره سوم در حوزه موسیقی میل شگفت انگیزی به جهت مکاشفه ظرفیتهای بومی و ملی به خصوص در تعامل با ملتهای دیگر پیدا کرده است. به گمان من به رغم تلاشهای گسترده تا این مقطع آنچنان که شایسته و بایسته باشد، تلاشی جامع و جهانشمول صورت نگرفته است؛ از یک طرف نیازهای فرهنگی و هنری و از طرف دیگر به حکم ضرورت تاریخ میبایست با رویکردی دیگر گونه با حفظ صیانت از هویت فرهنگی ملی و آئینی به جهت اعتلای موسیقی به بهسازی حیات هنری جامعه پرداخت.

همانطور که اذعان دارید، موسیقی بدیع و خلاق صمیمی ترین طریق تفاهم و همدلی در آئینه زمان و آئین ماست که رها از محاق دور باطل و تکرار مکرر، با سرشت و سرنوشتی پویا تولید معنا کرده تا بستری جامع و رفیع در مرزهای متعالی و عامل اعتلای انسان اکنون باشد که اگر به گونه ای بسامان، بهنجار و به آئین تعریف شود، بی شک همچون مشعلی سوزان، ما را به سوی فردایی شکوهمند رهنمون خواهد کرد.

audio file بشنوید قسمتی از این آلبوم را

به زعم اینجانب خالق هر اثر هنری، وظیفه اش کشف متریالهای پنهانی در ذات فرهنگ و هنر جامعه است که با نگاهی کاملا متفاوت بدور از تعصب و جزمیت، فرهنگ شنیداری و ذائقه بصری مخاطب را متحول نموده، موجبات خلق تصویر و تخیلی ماندگار را مهیا مینماید.

انگیزه بیان این مقدمه، اعلام موجودیت آلبوم موسیقایی است به نام “شش جهت و برون شش”، اثری که علی بلبلی آهنگساز این مجموعه میباشد که با گروه کر “ری را” بمنصه ظهور رسیده که توسط موسسه “رهگذر هفت اقلیم” وارد جامعه هنری شده است.

audio file بشنوید قسمتی از این آلبوم را

این آلبوم، چه به لحاط تکنیکی و چه محتوایی، به رویکردی نوین توجه داشته است که محصول پ‍ژوهش دامنه داری از المانهای موسیقیایی ملل مختلف است که با استفاده از ریتمهای شرقی به توازنی هوشمندانه نزدیک شده تا با قرائتی دگرگونه از چنبره اکنون مکرر خویش یه سوی خلق جلوه های شگفت گام بردارد که بر آیندی متفاوت از فاکتورهای موجود میباشد.

آهنگساز سفری به سوی گنجینه های مهجور و مغموم هنر شرقی دارد که با بیانی متنوع، مخاطب را به شناخت فضاهایی نامکشوف میبرد تا از این خوان رنگین، بهره ای ماندگار و از این توشته توانی دیگر گونه حاصل آید که شامل هفت قطعه موسیقی است که با نگاه و به نام مولانا این سفر را آغاز میکند.

آغاز دایره این سفر میتوانست از هر کجا شروع شود اما از تبت آغاز میشود و چین، هند، دیار عرب، آذربایجان و قونیه را در مینوردد و سپس با عنوان برون شش به ایران بازمیگردد.

audio file بشنوید قسمتی از این آلبوم را

خالق اثر با استفاده از عناصر سازی و فواصل موسیقیایی هر سرزمین به مخاطب کمک میکند تا با الهام از اشعار مولانا سفری دیگر گونه داشته باشد، ایشان بدین وسیله به بیان المانها اهتمام ورزیده که در لابه لای روح موسیقایی ملل شرق بایگانی شده و به دور دستهایی سر میزند که برخواسته از نوعی نوستالوژی شرقی است برای بیان نوعی حرکت سیال ذهن مشترک بی آنکه کسی را به دیگری ارجح دانسته باشد.

پهنه موسیقایی آهنگساز چه به لحاظ زبانی و چه به لحاظ روای، روال عادی تطور و تکوین خاص خود را می پیماید و در نهایت به تشخص ویژه ای دست می یابد که منبعث از اشعاری پیراسته از مولانای ماست.

یکی از شالوده های شاخص و وجه تمایز این آلبوم در این است که شبیه خودش میباشد، از بن تاریخ ملل شرقی بر تافته و تا این جا راه گران بهاترین بها را پرداخته است و با این روحیه نه تکیه بر مشیت تقدیر که بر پایه نیاز حیاتی جامعه هنری و نسل تشنه اکنون ماست که دستمایه پژوهش این اثر گردیده که در ساحتی دیگر رخ نموده است و به یقین جانهای آفتابی این خورشید، هرگز غروب نخواهد کرد و با آتش و دود آنهمه اندوه پشت سر آمده است تا به خاکستر لحظه هایی شیرین و گوارا اندیشه شود.

مرور آلبوم «مثنوی صبا»

بازنویسی/تنظیم آثار برای سازهای دیگر در اولین سطح به کار گستراندن کارگان (رپرتوار) می‌آید، حال با هدف آموزش باشد یا دسترسی‌پذیری قطعات برای نوازندگان آموزش دیده. از این رو نفس حضور آلبوم «مثنوی صبا» (و بیش از آن کتاب نغمه‌نگاری‌‌اش) مغتنم است. آنچه در خود آلبوم شنیده می‌شود ۲۱ قطعه و نواخته از «ابوالحسن صبا» موسیقیدان افسانه‌ای و پرجاذبه‌ی تاریخ ماست که اگر از سطح نخست برگذریم ابعادی از مساله‌ی کارهای مشابه را بر ما هویدا می‌کند.

دسته بندی و زمان بندی: ادراک متر (I)

تمپرلی در مقاله اش با نام «متر و دسته بندی در موسیقی آفریقایی» این سوالات را مطرح می کند: «چگونه می توان ریتم آفریقایی را با دید رایج تئوریک ریتم مطابقت داد؟»، «چه شباهت ها و تفاوت های بین ریتم آفریقایی و ریتم غربی وجود دارد؟ با توجه به این که ریتم غربی در بر اساس تئوری موسیقی سنجش می شود.» دیدگاه من در این مقاله نیز تفاوت چندانی با سوالات مطرح شده ندارد. مانند تمپرلی من نیز می خواهم مفاهیم تئوری های اخیر ریتم و متر را با توجه به موسیقی غربی مورد بحث قرار دهم. با این حال، من صرفا موسیقی آمریکایی را مد نظر قرار نمی دهم.

از روزهای گذشته…

نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (II)

نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (II)

آنچه که در این ساختمان و ساختار «نگرشی نو»، جالب، و علمی است، و برای اولین بار در تئوری پردازیِ موسیقی ایرانی مطرح شده است، « ساختار مقامی دستگاها و آوازهایی است که ردیف بر آنها بنا شده است.» ؛ که در مقدمه این نوشته هم اشاره کردم، یعنی تفکیک آگاهانه سیستم ردیف ( آهنگ ها یا ملودی ها) از سیستم مقام ها. این یک قدم اساسی است در راه رسیدن به یک گفتمان علمی و تئوری پردازی در موسیقی ایرانی. در این ساختار «دستگاه» مجموعه ای از گوشه ها که هریک ملودی های خاصی دارند، نیست؛ بلکه یک سیستم پیچیده صوتی است که از چندین مقامِ مرتبط با هم ساخته شده است.
رحمتی: دچار فقر منابع مکتوب پژوهشی در زمینه سازهای ایرانی هستیم

رحمتی: دچار فقر منابع مکتوب پژوهشی در زمینه سازهای ایرانی هستیم

امیرحسین رحمتی متولد سال ۱۳۶۳ در شهر شهریار است. او خواننده ای توانا و سازنده ای کاربلد در ساخت تار است. رحمتی از دو سال پیش تحصیل و تحقیق در رشته اتنوموزیکولوژی را آغاز کرده و مقالات او در جشنواره های پنجم و ششم نوشتارها و سایت های موسیقی، برگزیده شده است. با او گفتگویی خواهیم داشت درباره فعالیت هایش.
میشل لگراند

میشل لگراند

میشل لگراند موسیقیدان بزرگ معاصر فرانسوی، از جمله بزرگترین موسیقیدانان غیر آمریکایی موفق است که کارهایش همواره در فهرست بهترینهای آمریکا قرار داشته؛ نکته جالب اینجاست که این موضوع از اولین کارهای او در آمریکا با موسیقی بسیار زیبای “I Love Paris” در سال ۱۹۵۴ آغاز می شود و تا بعد ادامه دارد.
جک برایمر، سلطان انگلیسی کلارینت (I)

جک برایمر، سلطان انگلیسی کلارینت (I)

جک برایمر (Jack Brymer) کلارینت نوازی بود که سبک آرامش بخش نوازندگی و تُن آرام او الهام بخش یک نسل از نوازندگان پس از جنگ بود. همانطور که بسیاری از موسیقیدان ها پس از شنیدن فلوت نوازی جیمز گالوی تصمیم به نواختن فلوت کردند، تنوع و شکوه نوازندگی برایمر نیز کلارینت را برای انگلیسی ها جذاب تر از ویولون ساخت.
Thelonious Monk

Thelonious Monk

تلونیوس اسفیر مانک (Thelonious Sphere Monk 1982-1917) یکی از تاثیرگذارترین چهره های تاریخ موسیقی جز و یکی از بنیانگذاران بی باپ (bebop) به شمار میرود. حضور قدرتمند او به عنوان یک آهنگساز و نوازنده پیانو، تاثیر عمیقی بر انواع مختلف موسیقی برجا گذاشته است.
فرامرز پایور در قیاس با هم عصرانش

فرامرز پایور در قیاس با هم عصرانش

مطلبی که در پیش رو دارید سه سال پیش به مناسبت تولد فرامرز پایور در سایت موسیقی هنری ایران قرار گرفت. در این نوشته مقایسه ای بین فرامرز پایور با هنرمندان دیگر موسیقی، صورت گرفته است؛ مسلما” مقایسه دو هنرمند در دو رشته مختلف کاری دشوار است ولی می توان بصورت کلی از زاویه های مختلف، مقایسه ای به عمل آورد (همانطور که امروز بزرگانی مثل ابن سینا و داوینچی را از نظر خلاقیت و نوآوری با هم مقایسه میکنند) و در آخر معدلی از فعالیتهای موسیقی او به دست آورد.
مصاحبه با ری چین، برنده مسابقه منوهین (I)

مصاحبه با ری چین، برنده مسابقه منوهین (I)

از گفتگو با یهودی منوهین توسط دیوید دوبال:”می دانید از کلمه نابغه متنفرم. احساس غیر طبیعی به من می دهد. این یکی از دلایلی است که می خواستم مکتبم را آغاز کنم… شاید اشتباه می کنم اما دوست دارم خودم را نرمال بدانم. شاید هم من هیولا باشم! تمامی بچه های موسیقی عادی هستند، بچه های که باید فضای گسترده داشته باشند. فکر می کنم به بچه ها توجه اندکی می گردد. معتقدم بچه ها نسبت به توانایهای که ما در سالهای اولیه از آنها انتظار داریم، توانایی های بیشتری دارند.”
موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت چهارم)

موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت چهارم)

بنیان گذاران و پیشروان موسیقی آن سال ها با عنایت به سیاست گذاری های فرهنگی از سوی دولت و برداشت خود از موسیقی متجددانه و غربی، عزم آفرینش آثاری ملهم از موسیقی غربی و به صورت چند صدایی، پلی فونیک و با رنگ آمیزی های ارکسترال را در سر می پروراندند. در روند تأثیر پذیری موسیقی ایرانی ، ارکستر و به ویژه ارکستر سمفونیک به عنوان شاخص و نماد موسیقی غربی مورد توجّه بسیار قرار گرفت. پس از تشکیل ارکستر مدرسه ی موسیقی در سال ۱۳۰۳ توسط کلنل وزیری و پس از آن «ارکستر مدرسه ی موسیقی دولتی»، این ارکستر سمفونیک بلدیه (شهرداری)
اکول در سنتور نوازی (II)

اکول در سنتور نوازی (II)

اما در جریان سنتور نوازی معاصر (پس از استاد معظم فرامرز پایور تا کنون) که مقاله پیش روی به آن می پردازد، ویژگی هایی در شکل نوازندگی به چشم می خورد که فهرست وار آنها را بر می شماریم (موارد غیر مکتوب و فاکتورهایی که مربوط به فیزیک ساز و نوازنده می شوند):
طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

طبقه بندی صدای انسان در آواز (I)

در موسیقی سیستمی وجود دارد که میتوان بر آن اساس جنسهای مختلف صدا (زنان و مردان) را در موسیقی کلاسیک و خوانندگی در اپرا طبقه بندی نمود و همچنین بر آن اساس شیوه های خواندن در سالنهای اپرا و تالارهای اجرا، رنگ و حجم صدا (آنهم بدون استفاده از ابزار مصنوعی و تقویت کننده) را طبقه بندی کرد.