حرکت سیال ذهن در آلبوم شش جهت و برون شش

علی عزتی
علی عزتی
انسان در آستانه هزاره سوم در حوزه موسیقی میل شگفت انگیزی به جهت مکاشفه ظرفیتهای بومی و ملی به خصوص در تعامل با ملتهای دیگر پیدا کرده است. به گمان من به رغم تلاشهای گسترده تا این مقطع آنچنان که شایسته و بایسته باشد، تلاشی جامع و جهانشمول صورت نگرفته است؛ از یک طرف نیازهای فرهنگی و هنری و از طرف دیگر به حکم ضرورت تاریخ میبایست با رویکردی دیگر گونه با حفظ صیانت از هویت فرهنگی ملی و آئینی به جهت اعتلای موسیقی به بهسازی حیات هنری جامعه پرداخت.

همانطور که اذعان دارید، موسیقی بدیع و خلاق صمیمی ترین طریق تفاهم و همدلی در آئینه زمان و آئین ماست که رها از محاق دور باطل و تکرار مکرر، با سرشت و سرنوشتی پویا تولید معنا کرده تا بستری جامع و رفیع در مرزهای متعالی و عامل اعتلای انسان اکنون باشد که اگر به گونه ای بسامان، بهنجار و به آئین تعریف شود، بی شک همچون مشعلی سوزان، ما را به سوی فردایی شکوهمند رهنمون خواهد کرد.

audio file بشنوید قسمتی از این آلبوم را

به زعم اینجانب خالق هر اثر هنری، وظیفه اش کشف متریالهای پنهانی در ذات فرهنگ و هنر جامعه است که با نگاهی کاملا متفاوت بدور از تعصب و جزمیت، فرهنگ شنیداری و ذائقه بصری مخاطب را متحول نموده، موجبات خلق تصویر و تخیلی ماندگار را مهیا مینماید.

انگیزه بیان این مقدمه، اعلام موجودیت آلبوم موسیقایی است به نام “شش جهت و برون شش”، اثری که علی بلبلی آهنگساز این مجموعه میباشد که با گروه کر “ری را” بمنصه ظهور رسیده که توسط موسسه “رهگذر هفت اقلیم” وارد جامعه هنری شده است.

audio file بشنوید قسمتی از این آلبوم را

این آلبوم، چه به لحاط تکنیکی و چه محتوایی، به رویکردی نوین توجه داشته است که محصول پ‍ژوهش دامنه داری از المانهای موسیقیایی ملل مختلف است که با استفاده از ریتمهای شرقی به توازنی هوشمندانه نزدیک شده تا با قرائتی دگرگونه از چنبره اکنون مکرر خویش یه سوی خلق جلوه های شگفت گام بردارد که بر آیندی متفاوت از فاکتورهای موجود میباشد.

آهنگساز سفری به سوی گنجینه های مهجور و مغموم هنر شرقی دارد که با بیانی متنوع، مخاطب را به شناخت فضاهایی نامکشوف میبرد تا از این خوان رنگین، بهره ای ماندگار و از این توشته توانی دیگر گونه حاصل آید که شامل هفت قطعه موسیقی است که با نگاه و به نام مولانا این سفر را آغاز میکند.

آغاز دایره این سفر میتوانست از هر کجا شروع شود اما از تبت آغاز میشود و چین، هند، دیار عرب، آذربایجان و قونیه را در مینوردد و سپس با عنوان برون شش به ایران بازمیگردد.

audio file بشنوید قسمتی از این آلبوم را

خالق اثر با استفاده از عناصر سازی و فواصل موسیقیایی هر سرزمین به مخاطب کمک میکند تا با الهام از اشعار مولانا سفری دیگر گونه داشته باشد، ایشان بدین وسیله به بیان المانها اهتمام ورزیده که در لابه لای روح موسیقایی ملل شرق بایگانی شده و به دور دستهایی سر میزند که برخواسته از نوعی نوستالوژی شرقی است برای بیان نوعی حرکت سیال ذهن مشترک بی آنکه کسی را به دیگری ارجح دانسته باشد.

پهنه موسیقایی آهنگساز چه به لحاظ زبانی و چه به لحاظ روای، روال عادی تطور و تکوین خاص خود را می پیماید و در نهایت به تشخص ویژه ای دست می یابد که منبعث از اشعاری پیراسته از مولانای ماست.

یکی از شالوده های شاخص و وجه تمایز این آلبوم در این است که شبیه خودش میباشد، از بن تاریخ ملل شرقی بر تافته و تا این جا راه گران بهاترین بها را پرداخته است و با این روحیه نه تکیه بر مشیت تقدیر که بر پایه نیاز حیاتی جامعه هنری و نسل تشنه اکنون ماست که دستمایه پژوهش این اثر گردیده که در ساحتی دیگر رخ نموده است و به یقین جانهای آفتابی این خورشید، هرگز غروب نخواهد کرد و با آتش و دود آنهمه اندوه پشت سر آمده است تا به خاکستر لحظه هایی شیرین و گوارا اندیشه شود.

مختصری درباره فرم موسیقی ایرانی (I)

در موسیقی ایران فرم مشخص وجود ندارد. هر قطعه فرم مخصوص به خود دارد. برای تشخیص فرم باید تا انتهای قطعه گوش داد. اگر قطعه ای را فورا در ابتدا تشخیص دادیم که چیست مثلا چهارمضراب یا تصنیف اینها ژانر و گونه هستند و فرم نیستند. در فرم بخش های مختلف را با حروف بزرگ لاتین نشان می دهیم. هر جمله در موسیقی یک فرم مشخص دارد هر چقدر هم کوتاه باشد. برخی فرم ها موفق تر می شوند مانند پیش درآمد اصفهان نی داوود، در ادامه به انواع ژانرها و فرم های موسیقی ایرانی خواهیم پرداخت.

مروری بر کتاب «ردیف آسان است؛ قدم به قدم با ردیف موسیقی ایران، دستگاه شور»

روژا پیتِر –ریاضیدان مجار- در کتاب «بازی با بینهایت» بدون اینکه نام کتابش را «ریاضی آسان است» بگذارد، هنرمندانه پیچیده‌ترین موضوعاتِ ریاضی را دست‌یافتنی کرده است. اگر فرمانروای مطلقِ همه‌ی دانش‌ها می‌تواند آسان شود پس ردیفِ ما هم علی‌القاعده باید بتواند. کتابِ حاضر با وجود تلاش‌هایی که شده نه تنها در این کار توفیقی نیافته بلکه به جای زدودنِ ملال و پیچ و خم‌های زاید از پیکره‌ی موضوع (بر طریقِ یک متدلوژیِ منسجم و به پشتوانه‌ی یک ساختمانِ نظری مستحکم و واحد) به خوبی توانسته است نشان دهد که ردیف چقدر می‌تواند غامض و گیج‌کننده باشد.

از روزهای گذشته…

کنسرتو ویولن برامس

کنسرتو ویولن برامس

نسیم آغازین و وسوسه انگیز بادی ها در ابتدای نخستین موومان، به آهستگی ارکستر را چون دریایی خروشان می سازد که در تموجش اثری از سازگاری و آرامش نیست و تکنواز به ناگاه و بسیار زود هنگام همانند ذره ای کوچک به میان این طوفان می افتد. کوشش آغازین تکنواز برای رهایی از این تلاطم راه به جایی نمی برد و سر انجام او در میان موجهای سرگردان این دریا، غوطه ور می شود.
ولادیمیر اشکنازی، نابغه یهودی

ولادیمیر اشکنازی، نابغه یهودی

ولادیمیر اشکنازی (Vladimir Ashkenazy) نابغه، در خانواده ای با پدر یهودی و مادر اُرتدوکس به دنیا آمد. والدین اش هر دو پیانیستهای حرفه ای بودند و به او نوازندگی پیانو را از سن بسیار کم آموزش دادند. ولادیمیر با نشان دادن استعداد فوق العاده اش در سال ۱۹۴۵ یعنی در سن ۸ سالگی به مرکز موسیقی موسکو راه یافت و در آنجا از آنایدا سامبیشن درسهای اصلی را آموخت. در سال ۱۹۵۵ به کلاس لو اُبرین (Lev Oborin) در کنسرواتوار موسکو راه یافت و در سال ۱۹۶۳ فارغ التحصیل شد. در سال ۱۹۵۵ در رقابت بین المللی پیانوی فردریک شوپن در ورشو جایزه دوم را به دست آورد. سال ۱۹۵۶ نقطه اوج حرفه اش بود، در سن ۱۹ سالگی جایزه اول ملکه الیزابت را در رقابتی در بلژیک به دست آورد!
مروری بر «کنسرت گوتلیب والیش»

مروری بر «کنسرت گوتلیب والیش»

روزگاری ایران رسیتال نوازندگان پیانوی بزرگی را به خود می‌دید. اجرای نام‌های افسانه‌ای سده‌ی بیستم همچون «آرتور روبنشتاین» ناممکن نمی‌نمود. این جهانی دیگر بود و موسیقی کلاسیک غربی حمایت دولتی داشت و … . امروز اما دستِ تنها و درعین‌حال توانای جامعه‌ی مدنی در کار است تا به نیروی خویش برنامه‌ای مانند رسیتال «گوتلیب والیش»، نوازنده‌ای از همان تبار (گرچه هنوز کم‌تر افسانه‌ای) را برای بار چندم ممکن کند و این حتا پیش از خود موسیقی جلب توجه می‌کند اگر دیده‌ی تیزبینی باشد.
از گیتار تا زندگی

از گیتار تا زندگی

سالهای ۱۹۹۶ و ۹۷ شاید به یاد ماندنی ترین سالهای زندگی کاری فابیو زانون (Fabio Zanon) باشد؛ وقتی به فاصله چند هفته در دو مسابقه گیتار کلاسیک معتبر دنیا جایزه اول را می برد و در ادامه ۵۶ کنسرت در آمریکا و کانادا برگزار می کند و بالاخره ۲ آلبوم تکنوازی خود را پس از پایان همین تور بزرگ به بازار می فرستد.

در نظر اکثر مردم، یک نوازنده حرفه ای کسی است که بیشتر ساعات شبانه روز را با تمرین ساز می گذراند و چندان فرصتی برای پرداختن به دیگر هنرها و امور زندگی ندارد؛ اما زانون مثال جالبی برای رد این فرض است. او یک کتابخوان حرفه ای و البته مجموعه دار کتب هنری و فیلم است. درباره موسیقی می گوید: “موسیقی تنها بخش کوچکی از آن چیزی است که زندگی نام دارد.” زانون از علاقه اش به فلسفه می گوید و اینکه تمام آثار سارتر و دانته را چندبار خوانده!
نگاهی به آثار ضبط شده جناب میرزا حسینقلی (II)

نگاهی به آثار ضبط شده جناب میرزا حسینقلی (II)

هامبارسوم تاجر مسیحی روسی الاصل (پدر لورتا هنرپیشه سینما) با مشارکت و سرمایه گذاری جهت بدست آوردن امتیاز نمایندگی فروش صفحات گرامافون، پنج تن از هنرمندان را برای ضبط صفحه راهی پاریس می کند:
نامه سرگشاده سازگران میراث فرهنگی

نامه سرگشاده سازگران میراث فرهنگی

در رژیم گذشته مکانی در مسیر فرودگاه مهرآباد ساخته شد که در آنجا مسافران میتوانستند در هنگام ورود و خروج از ایران (یا شهر تهران) با خرید صنایع دستی با فرهنگ کهن ایران آشنا شوند. یکی از مهمترین قسمتهای این سازمان بخش ساز سازی آن بود. این سازمان همچنان به فعالیت خود مشفول است ولی به تازگی قسمت ساز سازی آن تعطیل شده است. در این مقاله نامه سرگشاده کارمندان این سازمان را میخوانید.
گزارشی از پرفرمنسی درباره موسیقی در خانه هنرمندان

گزارشی از پرفرمنسی درباره موسیقی در خانه هنرمندان

نوشته ای که پیش رو دارید گزارشی است از پرفورمنسی درباره موسیقی با عنوان «شوق را در پستوی خانه نهان باید کرد» که در خانه هنرمندان به اجرا رسید. این گزارش به قلم مسعود قدسیه، هنرمند گرافیست نوشته شده است.
گزارش کنفرانس مطبوعاتی سیاوش بیضایی درباره «ایران جوان» و نقد پیمان سلطانی

گزارش کنفرانس مطبوعاتی سیاوش بیضایی درباره «ایران جوان» و نقد پیمان سلطانی

۲۸ خرداد در ساعت ۱۳ خبرگزاری تسنیم میزبان سیاوش بیضایی آهنگساز و پژوهشگر موسیقی بود. در این نشست یاسر یگانه (روزنامه نگار موسیقی و مسئول صفحه موسیقی خبرگزاری تسنیم) و سجاد پورقناد (موسیقیدان و سردبیر مجله گفتگوی هارمونیک) حضور داشتند. در این نشست که به پیشنهاد سیاوش بیضایی و به منظور بررسی حاشیه های مربوط به سرود «ایران جوان» شکل گرفت، از پیمان سلطانی به عنوان یکی از طرفین دعوا دعوت شد ولی وی با انتشار نامه ای از شرکت در این نشست خودداری کرد. تمام اسنادی که در این نوشته می بینید از طریق سیاوش بیضایی ارائه شده است و مسئولیت تمام اسناد و مدعیات با ایشان می باشد. ژورنال گفتگوی هارمونیک آمادگی کامل برای انتشار پاسخ های پیمان سلطانی به موارد مطرح شده را دارد.
آثار رضا محجوبی با عنوان «بهارِ نو»

آثار رضا محجوبی با عنوان «بهارِ نو»

«بهارِ نو» مجموعه ای از آثار رضا محجوبی که محمدباقر زینالی آنها را گردآوری و تدوین کرده و مظفر شفیعی خوانده است. این اثر با چیدمانی ۸ قطعه ای به عناوین «پیش درآمد»، «درآمد سازی»، «ضربی ابوعطا»، «ساز و آواز-درآمد سَیَخی»، «تصنیف قدیمی حجاز»، «ساز و آواز، حجاز چهارپاره»، «تصنیف بهار نو» و «رِنگ» تولید شده است.
گزارش جلسه ششم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VII)

گزارش جلسه ششم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VII)

اجرای زنده اما تفاوتی بنیادی با ضبط‌ها دارد؛ فرار بودن. یک کنسرت، اگر فرض کنیم ضبط نشود، ماندگار نیست بنابراین منتقد که معمولا با حضور در محل و از طریق شنیدن زنده می‌خواهد نقدی بنویسد باید از پیش آمادگی داشته باشد. این آمادگی با شناخت آثار از طریق مطالعه‌ی نغمه‌نگاره (پارتیتور) یا شنیدن اجراهای دیگر یا مطالعه‌ی دیگر آثار مرتبط و… میسر است.