آرشه کشی در سازهای زهی

جیمز ریل: نخستین باری که معلم، یک ساز زهی را به دست ما می‌دهد، فکر می‌کنیم قسمت سخت [کار] گذاشتن انگشتان دست چپ در حالت درست، برای تشخیص دادن نتهای صحیح خواهد بود. چقدر حرکت آرشه با دست راست می‌تواند سخت باشد؟

خوب، همان گونه که ما به محض آنکه برای اولین بار، آرشه را روی سیم باز گذاشتیم فهمیدیم، این کار آن قدرها هم ساده نیست. سپس، اکثر ما هنگامی که برای به دست آوردن صدای خوب تلاش می‌کنیم، دست راستمان را سفت می‌کنیم؛ از فشارهای غلط در جهت نادرست استفاده می‌کنیم و صداهایی تولید می‌کنیم که به یاد ما می‌اندازد، سیمها از زه ساخته شده‌اند.

برای آنکه بتوانیم صدای تمیز تولید کنیم که ما را به سازهای زهی جذب کند؛ در ابتدا باید بر آن انقباض دست آرشه فائق آییم. ایدن۱ ونینگ روسن، ویولنیست آزاد و معلم فلوریدایی یک کتاب کامل در ارتباط با همین موضوع نوشته است. عنوان کتاب:
The violin Book 6a: Elemens of a tension – Free Bow Hand, with Etudes, هست.۲ او می‌گوید این انقباضها زمانی شروع می‌شود که حرکت طبیعی ماهیچه به شکلی متوقف شود. و الزاماً راجع به فعالیتهای پر تحرکی مانند حرکت آرشه یا بالا رفتن از پله صحبت نمی‌کنیم.

ونینگ ـ روسن، پیشنهاد می‌دهد این کار را تجربه کنید؛ با پاهای صاف روی چوب سخت یا زمین موزاییک شده بنشینید. شصتهایتان را به زمین فشار دهید، و آنها را برای مدت کوتاهی به همین شکل نگه دارید. او خاطر نشان می‌کند: «شما انقباض را تنها در کف پایتان احساس نمی‌کنید، بلکه به زودی عضله‌های ساق پاها و سپس رانهایتان [منقبض می‌شوند.]»

چه اتفاقی می‌افتد؟ شما با فشار دادن ماهیچه به زمین انرژی تولید می‌کنید. انرژی نمی‌تواند آزادانه در زمین سخت حرکت کند؛ پس از طریق ماهیچه‌ها به همان مسیر اولیه باز می‌گردد.

با این کار متوجه شدید که اگر دست آرشه منقبض باشد، دردسر پیدا خواهید کرد.

درست و غلط
پس انقباض دقیقاً چگونه روی دست آرشه ویولن اثر می‌گذارد؟ ونینگ ـ روسن توضیح می‌دهد: «به اولین جلسه درستان فکر کنید، زمانی که آموختید چگونه آرشه را نگه دارید. در آن زمان دستتان روی پاشنه آرشه؛ انگشت شصت در زیر آن و چهار انگشت دیگر در بالای آن، قرار گرفته است. در همین زمان شماـ آگاهانه یا غیر آگاهانه ـ از فشار زیاد روی انگشت کوچکتان مطلع می‌شوید. تصمیم طبیعی که هنرجو در این موقعیت می‌گیرد، این است: «من باید آرشه ویولن را محکم با انگشت کوچکم نگه دارم زیرا این آرشه سنگین است!»

این واضح است؛ اگر شما آرشه را در هوا جلوی خودتان نگه دارید، چوب آرشه مانند بازوی یک اهرم بلند عمل می‌کند و به خاطر کشش جاذبه زمین، هر چه بازوی اهرم بلندتر باشد، احساس سنگینی بیشتری می‌کنیم. شصتتان در انتهای آرشه مانند تکیه‌گاه اهرم یا حمایت‌کننده عمل می‌کند. (انگشت کوچک عملاً قسمت کوتاه انتهای چوب را می‌گیرد. و وزن حقیقی آرشه را مانند افزایش وزن ناشی از طول چوب آرشه، تحمل می‌کند.) به همین دلیل انگشت کوچک، انقباضها را که از طریق مچ به ساعد حرکت می‌کند را توسعه می‌دهد.

اما چه اتفاقی می‌افتد هنگامی که آرشه را پایین روی سیم قرار می‌دهید؟ اکنون سیم به جای شصت [وزن] آرشه را تحمل می‌کند و انگشت کوچکتان می‌تواند آزاد باشد. حتی می‌توانید آن را بالا و پایین ببرید. اکنون کل دستتان آزاد است. (می‌توانید روی قسمت جلوی دست تمرکز کنید، وزن لازم را به چوب آرشه انتقال دهید تا صدایی که می‌خواهید را به دست آورید.)

ونینگ‌ـ روسن می‌گوید: «هنگامی که هنرجو تفاوت احساس دست آرشه روی سیم با احساس آن بالای سیم را درک نمی‌کند، انقباض دست را پس از قرار دادن آرشه روی سیم نیز ادامه خواهد داد. این تداوم انقباض در انگشت کوچک با وزنی که به طرف جلو آرشه انتقال می‌یابد، برابر خواهد بود. بنابراین آرشه با انرژی کم یا بدون انرژی منتقل شده به سیم، روی آن قرار می‌گیرد. و با اصطکاک کم و یا بدون اصطکاک [آرشه] با سیم، نمی‌توان صدای قوی و غنی ساخت. پس هنرجو، باید آگاه باشد که هر کدام از حرکات، آرشه را چگونه شروع می‌کند، و نسبت به انقباض در انگشت کوچک دقت زیادی به خرج دهد.»

ونینگ‌ـ روسن از آگاهانه غلط انجام دادن یک تکنیک، دقیقاً مانند انجام دادن آن در وضعیت صحیح حمایت می‌کند؛ به طوری که بتوانید تفاوتهای [بین آنها را] مشاهده و احساس کنید. او پیشنهاد می‌کند یک خط از اتود فرانتس دلفارت را بنوازید. (مثال ۱)


اولین بار به انگشت کوچکتان اجازه دهید که پس از قرار گرفتن آرشه روی سیم نیز منقبض، باقی بماند. صدای تولید شده را گوش کنید و انقباض را در دستتان احساس کنید.

یک بار دیگر این مثال را بنوازید. اما این بار پس از قرار دادن آرشه روی سیم، لحظه‌ای صبر کنید تا انگشت کوچکتان شل شود. پس وزن را به قسمت جلوی آرشه انتقال دهید. تماس طبیعی (وزن آرشه و دست روی سیم) را حس کنید. نفس عمیقی بکشید و پس از آن آرشه کشیدن را شروع کنید چه تفاوتی در صدای آرشه احساس می‌کنید؟

او می‌گوید: «عملاً حرکتهای آرشه با فعالیتهای طبیعی ماهیچه‌ها هم جهت هستند، ماهیچه‌های بدن بین انقباض و شل شدن در تناوب‌اند تا تمام وظایفی که از آنها خواسته شده را انجام دهند. به همین ترتیب هر کدام از گونه‌های مختلف حرکات آرشه در اثر مجموعه متناوب انقباض و شل شدن هست.»

مثال ۲ را امتحان کنید. این بار با آرشه استکاتو (مقطع) این خط را بنوازید. انقباض در انگشت کوچکتان را حفظ کنید به صدای مصنوعی غیر موسیقایی حرکات مقطع آرشه توجه کنید. (مثال ۲)


اکنون دوباره مثال ۲ را بنوازید. این بار ابتدا تمام فشارها را از روی انگشت کوچکتان بردارید. ونینگ ـ روسن توصیه می‌کند: «انگشت اولتان را روی آرشه، پیش از نواختن نتهای استکاتو فشار دهید (از انقباض استفاده کنید) و به سرعت هنگامی که حرکات آرشه شروع می‌شود آن را آزاد کنید. تا صدای زنگی خوبی بدهد. برای نواختن هر نت استکاتو به این انقباض و شل کردن انگشت، ادامه دهید.»

شناختن و از بین بردن هر گونه انقباض منفی برای استاد شدن در مهارتهای مختلف آرشه، ضروری است. انقباض بیش از حد در دست حتی می‌تواند باعث جهش آرشه هنگام نواختن آرشه‌های لگاتو شود. سعی کنید آرشه تا حد امکان از روی سیم بلند نشود. پس از هر بار بلند شدن لحظه‌ای آرشه، اطمینان پیدا کنید که دستتان را هنگام بازگشت به سیم منقبض نمی‌کنید.

ونینگ ـ روسن ادامه می‌دهد: «پس از اینکه این احساس را یافتید که از انقباضهای ناخواسته پرهیز کنید، مرحله بعد آموزش شامل انجام حرکتهای جهشی آرشه می‌شود. ایوان گالامیان۳ در کتابش [تحت عنوان] «مبانی نوازندگی و آموزش ویولن»۴ کارکرد و عمل دست‌ آرشه را «بر پایه سیستم جهش» توصیف می‌کند. (حرکت جهشی ضرورتاً نیرو را در جسم متمرکز و بعد آن را رها می‌کند.) برای اینکه پرشهای طبیعی بدن مؤثر باشند، مفاصل و ماهیچه‌ها باید انعطاف‌پذیر باشند.»

ونینگ ـ روسن این تمرین ابتدایی را برای انجام دادن حرکت جهشی دست آرشه توصیه می‌کند: «دست آرشه را در هوا جلوی خودتان نگه دارید و آن را مشت کنید و انگشتان و مچتان را به عقب خم کنید (شکل ۱ الف)


سپس دستتان را آزاد و انگشتانتان را صاف کنید. (شکل ۱ ب)

این تمرین حرکت طبیعی جهش گونه دست راست را به شما نشان می‌دهد. در ضمن دست راست شما در حالت آزاد، وضعیت مناسب برای گرفتن آرشه را دارد.

درک این برداشت از انقباض، آزاد بودن و انعطاف‌پذیری قسمت سخت [کار] است. به محض اینکه آن را یاد گرفتید، می‌توانید تمرینات پیشرفته‌تر را شروع کنید. همانهایی که ونینگ ـ‌ روسن در کتابش آورده و نوشته است: «هر هنرجویی می‌تواند در تعویض آرشه نرم و حرکات پیشرفته‌تر آرشه استاد شود.»

او اضافه می‌کند: «هنرمندان بزرگ به نظر می رسد در نواختن تلاش بی‌وقفه می‌کنند تا هنر خود را به پیش ببرند، دستیابی به این تلاش بی‌وقفه با کسب توانایی در کنترل انقباض و آزادی آرشه‌کشی شروع می‌شود که در نتیجه این امکان را می‌دهد تا انرژی طبیعی حرکات بدن در پیشرفت هنر شخص نقش مهمی داشته باشد.»

پانوشت:
۱٫ Eden vaning – Rosen
۲٫ مبانی دست آرشه بدون انقباض؛ با اتودها.
۳٫ Ivan Galamian.
۴٫ The Principles of violin playing.

مقام موسیقایی شماره ۳۳

6 دیدگاه

  • Mohammad
    ارسال شده در آذر ۷, ۱۳۸۷ در ۱۰:۰۰ ب.ظ

    salam aghaye sedaghatkish (age familetun ro dorost gofte basham
    aghalatun ro khundam besyar aali bud
    mamnun az in sedaghatetun dar morede mosighie iran

  • محسن ن
    ارسال شده در آذر ۱۳, ۱۳۸۷ در ۴:۵۳ ب.ظ

    مطالب جاتبی بود امیدوارم تکمیل تر شود

  • mohsen violin
    ارسال شده در آذر ۱۳, ۱۳۸۷ در ۱۱:۴۶ ب.ظ

    eyval man shagerde ostad homayune khoram budam
    in mataleb vaghean ali bood matlabi bood ke hich navazandei tavajoh nemikard

  • نیما
    ارسال شده در آذر ۱۵, ۱۳۸۷ در ۴:۵۸ ب.ظ

    خانم نقره چی، ساز و سازه با هم متفاوتند! متاسفانه به تازگی مسوولین سایت حتی به عنوان مقالات هم توجهی نمی کنند و مقالات با بی حوصلگی تمام ارائه می گردد.

  • hasti Noghrechi
    ارسال شده در آذر ۲۴, ۱۳۸۷ در ۲:۰۰ ب.ظ

    man ghataan midunam saz va saze ba ham fargh mikonan va in matlab ro bedune inke man bebinam dar site gozashtan va ehtemalan in eshtebahe typie

  • nima
    ارسال شده در بهمن ۹, ۱۳۸۷ در ۸:۱۶ ب.ظ

    متاسفانه با وجود تذکر و بعد از گذشت ۲ ماه هنوز هم عنوان مقاله تصحیح نشده!!! باز هم بی توجهی!!!!!!!!!

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «سالنامه»

سالنامه در میان آثار فیاض، بیش از همه در مسیرِ «در گذر» است. علاوه بر مشابهت در فرایند آهنگسازی و نوعِ کنار هم نشاندنِ و برخورد با مواد و مصالح موسیقی، حضور صریحِ برخی نقش‌­مایه­‌های «در گذر»، مدگردی­‌های متنوع، استفاده از نوازندگانِ گروه در مقامِ خواننده و ساختار کلی مجموعه، این همانندی را پررنگ­‌تر می­‌کند.

آرنولد شونبرگ و آهنگسازی ددکافونیک (III)

آنچه شونبرگ دنبالش می گشت، همان بود که باخ می جست: دست یافتن به وحدت کامل در یک ترکیب موسیقی. شونبرگ احساس می کرد که این روش نوین مبتنی بر ادراک کامل و جامع فضای موسیقی است. ولی به هر حال موسیقی نوشته می شد، با تمام شیوه ها، و شونبرگ اصرار داشت شنونده و آهنگساز هر دو باید شیوه ها را فراموش کنند، و موسیقی را به عنوان موسیقی بشنوند و قضاوت کنند. گفته است: «اغلب درست نمی توانم توضیح دهم: کار من ساختن موسیقی ۱۲ صدایی است نه ساختن موسیقی ۱۲ صدایی.»

از روزهای گذشته…

نماد‌شناسی عود (II)

نماد‌شناسی عود (II)

او موافق است که معنای اولیه‌ی عود، چوب است اما بیان می‌کند که دو واژه‌نامه‌ی قدیمی عرب، قاموس و جوهری، معنی لاک‌پشت را برای آن ارائه کرده‌اند. این موضوع بسیار جالب توجه است نه فقط به خاطر افسانه‌های شکوهمند یونانی (در افسانه، آپولو، اولین چنگ را از لاک یک لاک‌پشت و رگ و پی آن ساخت) بلکه به این خاطر که سازنده‌ی واقعی لوت از لاکِ لاک‌پشت برای ساخت آن استفاده کرده ‌است. با وجود معناهای افسانه‌ای و واژه‌نامه‌ای عود، خواهیم دید که بی‌تردید معنای اصلی عود، وقتی این کلمه به یک ساز موسیقی اشاره می‌کند، چوب است.
مشکل آهنگسازان فیلم در دهه ۷۰

مشکل آهنگسازان فیلم در دهه ۷۰

بین سالهای ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۲ تقریبا” می توان گفت که هیچ موسیقی ای برای فیلم یا تصاویر متحرک ساخته نشد. دلیل آن اعتصاب اتحادیه آهنگسازان و آواز نویسان آمریکا بود.
روش سوزوکی (قسمت بیست و یکم)

روش سوزوکی (قسمت بیست و یکم)

می خواهم مطلبی را برای حفظ توانایی هایمان اضافه کنم. در یک کتابی خوانده ام که چگونه نینجو تسوها تمرین پرش می کنند؛ یک دانه کنف بردارید و آن را بکارید و هر روز از روی آن گیاه بپرید. یکی از قوانین این است که کنف سریع رشد می کند. اگر کسی آن را هر روز ببیند متوجه تغییر آن نمی شود، اما کنف هر ساعت بدون توقف رشد می کند و این تعجب آور است که کنف در مدت یک یا دو ماه چقدر بطرف بالا رشد می کند. بخصوص اگر انسان آن را برای مدتی طولانی ندیده باشد و بخواهد از روی آن بپرد خواهد دید که توانایی پرش را از دست داده است و پریدن از روی آن اصلا امکانپذیر نیست، اما اگر در مدت رشد کنف هوشمندانه تمرین پرش را انجام داده باشد می تواند با سبکبالی و کاملا طبیعی از روی آن بپرد.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXIII)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXIII)

مقارن با این تحولات نوار کاست به عنوان یک وسیله ارتباط جمعی جدید و مستقل از تشکیلات دولتی در ایران رایج شد. دو گروه شیدا و عارف نیز خود نوارهای موسیقی خودشان را با کیفیت بسیار خوب به بازار عرضه کردند. گروه های شیدا و عارف همگام با انقلاب کنسرت هایی با مایه های سیاسی و اجتماعی ترتیب دادند که با استقبال مردم به خصوص گروه های دانشجویی روبرو شد. در این میان کنسرت های گروه شیدا با آهنگ های محمد رضا لطفی (بشارت و سپیده) و پرویز مشکاتیان (ایرانی) همراه با اشعار هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه) و آواز محمد رضا شجریان، خاطره درویش خان، ملک الشعرا بهار و حسین طاهرزاده را زنده می کرد.
الکساندر اسکریابین، پیانیست و آهنگساز بزرگ روسی (I)

الکساندر اسکریابین، پیانیست و آهنگساز بزرگ روسی (I)

الکساندر اسکریابین (Alexander Nikolayevich Scriabin) در سال ۱۸۷۲ در مسکو متولد شد. در سال ۱۸۸۸ در کنسرواتوار مسکو نزد تانیف و آرنسکی به تحصیل نوازندگی پیانو و آهنگسازی مشغول گشت. او پس از فراغت از تحصیل، مدت پنج سال را به سیر و سیاحت در غرب پرداخت و در سال ۱۸۹۷ به وطن بازگشت، ازدواج کرد و به عنوان استاد پیانو در کنسرواتوار مسکو مشغول به کار شد. در سال ۱۹۰۳، اسکریابین که حامی هنر پرور بسیار سخاوتمندی یافته بود، مجددا به سیر و سیاحت پرداخت و در سال ۱۹۰۵، همسر و چهار فرزندش را ترک و زندگی با زنی را آغاز کرد که با وی در فلسفه نیچه، سوسیالیسم و عرفان، اشتراک نظر داشت و هم مسلک او محسوب می شد.
ادیت در ویولن (VII)

ادیت در ویولن (VII)

نگارنده در ادامه نوشته، راهکار انگشت گذاری مبتنی بر اصل تغییر پوزیسیون ها بر اساس حداقل جابجایی طولی بر روی گریف را در اجرای این جمله پیشنهاد می دهم. پیش از بررسی موضوع انگشت گذاری هفت دسته جمله سه نتی سه لا چنگ (از لا بکار تا می بمل)، پرداختن به انگشت گذاری سه جمله شامل تریوله های رابط الزامی می باشد.
آنتونیو استرادیواری

آنتونیو استرادیواری

آنتونیو استرادیواری لوتیه‌ای بود از اهالی ایتالیا. لوتیه واژه‌ای است مشتق از نام ساز لوت و به سازنده سازهای زهی گفته می‌شود. استرادیواری تقریبا همه نوع ساز زهی می‌ساخت و از او تعدادی ویولن، ویولا، ویولنسل، گیتار و حتی یک هارپ به یادگار مانده که همه از نفیس‌ترینهای نوع خود به شمارند. بی‌دلیل نیست که او را باارزش‌ترین سازساز دانسته‌اند.
گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (I)

گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (I)

نوشته ای که پیش رو دارید گفتگویی است که توسط مژگان محمدحسینی (نوازنده قانون) در حاشیه برگزاری کارگاه”نوازندگی قانون” در تهران با استاد این کارگاه «عمر زیاد حکمت» قانون نواز برجسته‌ی اهل عراق، انجام شده است. این کارگاه در شهریورماه گذشته به همت “میثاق نامی” (نوازنده قانون) برگزار شده است. محور این گفتگوی کوتاه وضعیت موسیقی و نوازندگی در کشورهایی است که در آنها ساز قانون جزو سازهای اصلی ارکستر به شمار می رود و نقش مهمی را در موسیقی شان ایفا می‌کند.
نی، وسیله یا هدف!

نی، وسیله یا هدف!

هفته گذشته در آمفی تئاتر سازمان میراث فرهنگی کشور همایشی با حضور دکتر حسین عمومی برگزار شد و دو مورد از پیشنهادات ایشان در مورد سازهای نی و تنبک به نمایش گذاشته شد.
سان را و فلسفه کیهانی (VIII)

سان را و فلسفه کیهانی (VIII)

سان را و آبراهام همچنین لیبل مستقلی را در اواسط دهه ۵۰ راه اندازی کردند که در ابتدا نامش El Saturn Records بود اما مانند آرکسترا، این لیبل نیز چند بار تغییر نام داد. تمرکز این لیبل در آغاز سینگل های ۴۵ rpm سان را و دیگر آشنایان هنرمند او بود اما سپس در دهه ۵۰ دو آلبوم کامل به نام های Super-Sonic Jazz را در سال ۱۹۵۷ و Jazz In Silhouette را در سال ۱۹۵۹ منتشر کرد.