پروانه های موسیقی ایران (I)

موچول و خاطره پروانه
موچول و خاطره پروانه
پس از انقلاب مشروطه و ضبط اولین نواهای موسیقی در سال ۱۲۸۴ ش و تاثیر آن در روند تاریخ اجتماعی ایران در سال ۱۲۹۱ ش بانوان هنرمند از خلوت دربار بیرون آمده و به ضبط آثار موسیقی پرداختند که افتخار خانم- زری خانم و امجد خانم اولین های ضبط آثار موسیقی بانوان هنرمند بودند.

پس از آخرین ضبط دوره قاجاریه ۱۲۹۳ در سفر هنرمندان به تفلیس یک وقفه ۱۴ ساله به دلیل انتقال حکومت از قاجاریه به پهلوی شد. اما در سال ۱۳۰۶ ش بانوان هنرمند تربیت یافته شده نسل جدید به ضبط آثار خود پرداختند که قمرالملوک وزیری و ملوک ضرابی از پیشگامان بانوان هنرمند بود که آثار نفیسی از خود به یادگار گذاشتند.

در دوره معاصر در موسیقی ایرانی سه بانوی هنرمند با نام پروانه پا به عرصه موسیقی گذاشتند که هر سه نفر خواننده بودند و آثار نفیسی از خود به یادگار گذاشتند که به ترتیب عبارت است از:
۱- پروانه معروف به موچول (چون ماه) نام اصلی اش بتول رضایی بود و در اندرونی دربار قاجار نزد اکرم الدوله به فراگیری آواز پرداخت مدتی هم شاگرد رضاقلی خانی نوروزی (شام بیاتی) شد. همسرش از خانواده شیخ الاسلامی های قزوین بود و به شغل خیاطی اشتغال داشت و بیماری سل نیز داشت. پروانه پس از جدایی او شوهری اختیار نکرد زیرا خود نیز بیماری سل داشت در صدایش حزن و اندوهی بود که تا اعماق روح آدمی اثر می کرد.

پروانه در سال ۱۳۰۷ آثاری با صدای خودش به ضبط رساند وی اولین شخصی است که سه تار نواخته و صدای سه تار را برای اولین بار به ضبط میرساند. این نکته قابل ذکر است که در ۵ دوره ضبط قاجاریه هیچیک از هنرمندان اثری با ساز سه تار به ضبط نرسانده و پروانه اولین شخصی است که سه تار نواخته و خود نیز آواز خوانده است. از وی مجموعا ۱۰ صفحه گرامافون (۲۰ روی صفحه) به ضبط رسیده است که با سه تار خودش و تار قوام و سنتور حبیب سماعی آوازهایی را اجرا کرده است.

اولین اثر ضبط شده از وی تصنیف ابو عطا هرکسی ۱ و ۲ با تار قوام است.

دومین اثرش منصوری و زابل است که خود نیز سه تار نواخته و خوانده است که اولین اثر از صدای سه تار نیز می باشد.۳- مثنوی افشاری ۱و۲ که با سه تار خودش آواز مثنوی می خواند.
۴- ضربی ابوعطا ۱ و ۲ با تار قوام است.
۵- تصنیف سه گاه مهر پدر ۱و۲ که با سه تار خودش است.
۶- آواز شور و شهناز ۱ و ۲ با سنتور حبیب سماعی.
۷- بیات اصفهان ۱ و ۲ و ۸ ماهور دلکش و ابوالچپ ۱ و ۲ و ۹ آواز ابوعطا و حجاز ۱ و ۲ گریلی و ضربی شهناز ۱ و ۲ که با سنتور حبیب سماعی است.

در سرگذشت غم انگیز او آمده که پس از جدایی از همسرش حبیب میکده فرزند سلیمان خان میکده آزادیخواه معروف که جوانی نجیب و آراسته بود به پروانه عشق می ورزید و پروانه هم فریفته او بود این جوان در سال ۱۳۰۳ خودکشی کرد و پروانه را در آتش ماتم خود سوزاند.

استاد شهریار که حبیب میکده را می شناخت شعری بدین مضمون برایش سرود (با تلخیص)
واحسرتا به مرگ حبیبی به روزگار
چون او گلی نداشت اگر صد بهار کرد
آوخ که شمع بزم محبت حبیب مرد
پروانه را بلاکش شبهای تار کرد

پروانه در اثر بیماری سل در سن ۲۵ سالگی به سال ۱۳۱۲ درگذشت. آرامگاهش در ابن بابویه تهران است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نکاتی درباره امپراتوری جاذبه (VI)

همین طور است اصطلاح آگوگیک که تعریف ارائه شده دارای سه ایراد است، اول آنکه منبعی برای این تعریف ذکر نشده است، دوم آنکه این تعریف یعنی «تغییرات نامحسوس و غیرقابل نمایش سرعت (تمپو) در موسیقی که برای بیان سرزنده موسیقی ضروری است» (بیضایی ۱۳۸۴، ۱۹۷) همان «گستره تمپو (tempo span) و در واقع تغییرات کوچک و ظریف تمپو بدون از دست دادن ضربان اصلی است» (رودلف ۱۳۷۸، ۴۹۸) که قاعدتاً نگاشته هم نمی شود.

دومین دوسالانه جایزه پیانو باربد برگزار می شود

دومین دوسالانه جایزه پیانوی باربد با سرمایه گذاری مجموعه پیانوی باربد و برنامه ریزی و مدیریت مؤسسه فرهنگی-هنری شهرآفتاب و همکاری اساتید برجسته موسیقی کلاسیک کشور ۵ و ۶ اسفندماه در تهران برگزار می شود.

از روزهای گذشته…

گفتگوی ما ده ساله شد!

گفتگوی ما ده ساله شد!

جشن دهمین سالگرد فعالیت ژورنال موسیقی گفتگوی هارمونیک دیروز، دوم خرداد در فرهنگسرای نیاوران به اجرا رسید. چنانکه مستحضرید، قرار بود جشن در روز اول خرداد در فرهنگسرای نیاوران برگزار شود و افراد بسیاری برای همراهی ما در این برنامه، اعلام آمادگی کرده بودند ولی به دلیل یک سوء تفاهم در ساعت برگزاری این برنامه، مسئولان فرهنگسرای نیاوران پیش نهاد تعویق برگزاری جشن به روز دوم خرداد را دادند.
چه خطراتی گیتار آکوستیک شما را تهدید می کند؟

چه خطراتی گیتار آکوستیک شما را تهدید می کند؟

هزینه و سرمایه گذاری ای که شما برای خرید یک گیتار آکوستیک خوب می کنید، آنقدر است که بفکر فراهم آوردن شرایط نگهداری مناسب برای آن باشید. در این نوشته برای شما خطراطی را که ممکن است ساز شما را تهدید کند بر می شماریم.
دژآهنگ: از تدریس اشمل بسیار بهره بردم

دژآهنگ: از تدریس اشمل بسیار بهره بردم

از طرفی سونوریته ای که در صداسازی‌های هارمونیکا انجام می شود به شدت قابلیت شخصی‌سازی دارد. مثلا شما می‌توانید از تغییر پوزیشن فک پائین و زبان، جنس صداهای مختلفی را ایجاد کنید که چنین چیزی با آکاردئون قابل انجام نیست.
چه کار کنیم که او به ایران نیاید! (III)

چه کار کنیم که او به ایران نیاید! (III)

من فکر می‌کنم که بچه‌ها خیلی زیادند و خیلی هم مثبت هستند. نه همه، ولی تعداد زیادی از آنها. مثلاً ارکستری مثل «پارسیان» که حدود ۲۵ نفرند، یکدفعه تصمیم گرفتند دوهزار کیلومتر پرواز کنند، با پول خودشان هزینه‌ی هتل را بپردازند و به استانبول بیآیند، که فقط من با آنها کار کنم. نه کنسرت، نه ضبط! چون من خودم آنجا کنسرت داشتم. هر روز من سه ساعت تمرین‌های خودم را داشتم بعد پنج یا شش ساعت بدون خستگی می‌آمدند که کار کنیم. فقط برای اینکه یاد بگیرند. اینها هم ایرانی هستند.
گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی (VIII)

گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی (VIII)

نوع دیگر از دسته بندی، تقسیم موسیقی به موسیقی هنری و انواع دیگر موسیقی است که از این دیدگاه، فاقد ارزش های هنری هستند، با این ویژگی که اولی محصول خلاقیت و نبوغ است و در درجه اول شامل موسیقی های تصنیف شده توسط آهنگسازان نامدار است که به عنوان هنر غیر وابسته (autonome Kunst) یا هنری که فقط به خلاقیت و نبوغ سازنده اش متکی است، شناسایی می شوند. البته در مورد شناسایی موسیقی های غیر هنری بین ناظرین و منتقدین و تئوری پردازان توافقی وجود ندارد. در این گروه بنا به دیدگاه های متفاوت، انواع مختلف موسیقی ها مانند موسیقی بازاری (Musik Kommerz) برای مصرف در حیطه تجارت و اغلب محصول تقلید و کپی برداری یا موسیقی های محلی و فلکلور های شهری و روستایی و موسیقی های سنتی و آئینی که بدون «خلاقیت هنری» وجود داشته و دارند، شناسایی می شوند که برنامه کاری اتنوموزیکولوژی است.
هنر موسیقی و مولانا

هنر موسیقی و مولانا

شعر و موسیقی چنان در هم تنیده اند که هیچ یک بدون دیگری کمال خود را نمی یابد. مولانا مصداقی بارز از این نمونه است. شعرش تجسم پایکوبی، رقص و ریتم است؛ معنایی بس شگرف و عرفانی، تمام مصادیق لازم برای یک پیوند عمیق با موسیقی را فراهم کرده است. در نوشته ای که پیش رو دارید، نوشته ای پیش رو دارید، گرآوری نظریات اندیشمندان علوم انسانی است در اینباره.
Arpegiation برای تهیه ملودی تنال

Arpegiation برای تهیه ملودی تنال

برای تهیه یک موسیقی تنال و تحمیل تنالیته به گوش شنونده می توان با رعایت مواردی در نوشتن ملودی حتی بدون وجود هارمونی تنالیته را بوضوح در ملودی احساس کرد. توجه داشته باشید که هرگز صرف استفاده از نت های یک گام نمی تواند به تنهایی به ملودی شما تنالیته مشخصی را القا کند.
نقش زنان در موسیقی ایرانی (III)

نقش زنان در موسیقی ایرانی (III)

اما اولین زن نوازنده که از نوازندگیش بر روی گرامافون ضبط شد سه تارِ خانم پروانه است که خواننده نیز بوده است؛ آواز او با سنتور حبیب سماعی و تار قوام السلطان در سال ۱۳۰۶ به ضبط شده که انتشارات آن کمپانی هیزمسترز ویس بوده است، نام اصلی اش بتول رضایی است اما به نام موچول (چون ماه) و پروانه بر روی صفحات گرامافون ثبت شده است. پروانه زنی بود لاغر اندام و سبزه که در سال ۱۳۱۱ ش در سن حدود بیست و پنج سال در اثر بیماری سل در گذشت. (۱)
نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (I)

نگاهی کوتاه به مقایسه آکوستیکی تمبک و کلام (I)

موسیقی و گفتار را علی رغم تفاوت در واکنش سیستم عصبی به آنها، می توان به دلیل وجود نکات مشترک و یکسان بودن مکانسیم های آکوستیک و سایکوآکوستیک تولید و درک٬ با ابزار یکسانی مورد بررسی قرار داد. به معنی دیگر موسیقی را می توان با ابزار زبان شناسی (Linguistics) مورد مطالعه نمود. چنین مطالعه ای را زبان شناسی موسیقایی (Musicolinguistics) گویند.
گیتی خسروی

گیتی خسروی

متولد ۱۳۳۸ تهران خواننده کنتر آلتو [email protected] فوق لیسانس آواز و تدریس آواز از کنسرواتوار هامبورگ ۱۹۹۲