پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (XI)

رضا والی
رضا والی
همانطور که قبلا تاکید کردم، آهنگساز باید آزاد باشد که به هر نوع زبان موسیقایی و به هر نوع استیل که می خواهد آهنگسازی کند. آشنایی با موسیقی ایران افق دید آهنگساز را باز می‌کند صرف نظر از هر استیلی و هر زبان موسیقایی که آهنگساز بخواهد در آن کار کند.

درزمینه موزیکولوژی در ایران کارهای بسیار خوب و زیادی شده مثلاً درباره موسیقی قدیم ایران و اینکه چگونه سیستم مقام به سیستم دستگاه تبدیل‌شده است. و یا اینکه موسیقی قدیم ایران چگونه بوده است، موسیقی قرن ۱۵ میلادی ایران چگونه بوده است و قرن ۱۶ میلادی در زمان صفویه چگونه بوده است.

معلمین ما در دوره تحصیل من اینها را به ما نمی‌گفتند و فقط به ما موسیقی اروپایی یاد می‌دادند درصورتی‌که این‌گونه نیست. موسیقی امری بین‌المللی هست همان‌گونه که ما بین اقیانوس اطلس و آرام و هند نمی‌توانیم دیوار بگذاریم؛ بین موسیقی ملل و تمدن‌های مختلف هم نمی توانیم دیوار بگذاریم. سعی می‌کنم از این تفکری که تنها روی موسیقی اروپا(غرب) متمرکز هست خود را آزاد کنم و به یک تفکر جهانی برسم. یعنی جهان‌بینی را داشته باشم که به آن می‌گویم جهان‌بینی «همه‌جنبی» یا «پلورالیزم». در تفکر همه جنبی «ابرفرهنگ» وجود ندارد و تمام فرهنگ‌ها بسیار خوب و پیشرفته هستند و باید به آنها توجه کنیم. و باید ببینیم موسیقی ما با کدام فرهنگ‌ها در رابطه تنگاتنگ است. موسیقی اروپا موسیقی بسیار خوب و پیشرفته‌ای هست ولی این دلیل آن نیست که موسیقی ایران پیشرفته نیست و دلیل آن نیست که نتوانیم به موسیقی‌های همسایه‌های خودمان توجه کنیم. برای همین بقیه عمرم را صرف این می‌کنم که هم موسیقی خودمان را بشناسم و هم موسیقی ترکیه را بشناسم و هم موسیقی مقام‌ها و موسیقی همسایه‌های خودمان را بشناسم و ببینم اساساً جهان چگونه است.

برگردیم به قبل‌تر، برایم سوال است که چطور موزیسین ایرانی با ساز ترومپت بدون کلید که آن را شیپور می‌نامیم می‌تواند دشتی بنوازد اما موزیسین خارجی نمی‌تواند؟ آیا راهکاری که موزیسین ایرانی به کار می‌برد قابل یادگیری نیست؟
یکی از بخش‌های بسیار زیبای موسیقی ایران موسیقی مذهبی است. موسیقی مذهبی ایران آن‌قدر وسیع است که ما نمی‌دانیم از کجای آن شروع کنیم. موسیقی شیعه بخش بزرگی از موسیقی مذهبی ایران را تشکیل می‌دهد همچنین موسیقی اقلیت‌ها، اهل تسنن، زرتشتی‌ها، و مسیحی‌های ایران. یکی از مهم‌ترین‎ها موسیقی‌های مذهبی ایران موسیقی تعزیه است.‌ در واقع تعزیه یک اپرای مذهبی است که هم صحنه دارد هم لباس مخصوص و هم ارکستر؛ که ارکستر تعزیه را سازهای بادی و کوبه‌ای تشکیل می‌دهند و یکی از مهم‌ترین سازهای تعزیه ساز ترومپت است. ترومپت‌نوازان تعزیه با شگردهایی که به کار می‌برند می‌توانند ربع پرده های موسیقی ایرانی را با همان سه پیستون بنوازند. و این مساله خارق‌العاده است.

اما اینجا دو مساله مطرح است یکی اینکه نوازنده تعزیه درست است که نوازنده بسیار ماهری هست اما آن نوازنده به‌طور مشخص نت‌نویسی اروپایی را نمی‌داند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اختلالات صدای خوانندگان (VII)

انسان برای اینکه بتواند حرف بزند، یاد گرفته است، با تداوم مرحله ی بازدم، صداسازی کند. صحبت کردن و آواز خواندن مستلزم تداوم جریان هوا به طریقی است که تارهای صوتی را به ارتعاش درآورد. گوینده ها یا خواننده ها، هنگام تمرین روی صدایشان، غالبأ به طور آگاهانه، روی کنترل سازوکار تنفس، تمرکز می کنند. ولی این کنترل آگاهانه نباید با نیازهای فیزیولوژیکی شخص به هوا در تضاد باشد.

مروری بر آلبوم «افرا»

«افرا» را اگر با فرهنگ غالبِ نوازندگیِ زمانه‌ی انتشارش بسنجیم باید با شنیدن همان چند مضراب اول در سه‌گاه، در آن کوکِ پایینِ این سازِ فروتن، روی چشم بگذاریم. در این روزگارِ فقیر و حقیرِ گیر کرده روی فواصلِ کوچک، یافتنِ نوازنده‌ای که ادبیات تحریر و آرایه بر سرانگشتانِ چالاک‌اش جاری باشد دشوار است.

از روزهای گذشته…

بداهه نوازی، محاسن و معایبش

بداهه نوازی، محاسن و معایبش

موسیقی می تواند به دو صورت به اجرا برسد، موسیقی پیش ساخته و موسیقی بداهه یا خلق در لحظه. موضوع این مطلب بداهه نوازیست که در این مقاله نگاهی به محاسن و معایب آن خواهیم داشت.
فراهانی: فرهنگ نقد پذیری را بیاموزیم

فراهانی: فرهنگ نقد پذیری را بیاموزیم

هوشنگ فراهانی، نوازنده تار و سه تار و آهنگساز و از معدود موسیقیدانان وبلاگ نویس است. به بهانه نزدیک شدن به زمان برگزاری جشنواره سایت ها و وبلاگ ها، با او به گفتگو نشسته ایم که می خوانیم.
کارت صلاحیت تدریس موسیقی و معضلات و مشکلات آن

کارت صلاحیت تدریس موسیقی و معضلات و مشکلات آن

در فرودین سال جاری آزمونی برگزار شد تحت عنوان “آزمون متقاضیان اخذ کارت صلاحیت تدریس و تاسیس آموزشگاه هنری” که با شکایت و عدم رضایت بسیاری از شرکت کنندگان روبرو بود. پیش از پرداختن به شرایط و ویژگی های این آزمون، نگاهی به روند صدور کارت صلاحیت تدریس در سالهای گذشته میندازیم. برای فعالیت در آموزشگاه های رسمی موسیقی افرادی که سوابق آکادمیک موسیقی نداشته اند، میبایست از طریق آموزشگاه برای شرکت در آزمون عملی به دفتر آموزش و توسعه فعالیتهای هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طی یک نامه کتبی معرفی میشدند.
موسیقی شناسی فمنیستی (VI)

موسیقی شناسی فمنیستی (VI)

در گام بعد موسیقی شناسان فمینیست کوشیدند تا آهنگسازان زنی را که کارشان فراموش شده یا مورد بی اعتنایی قرار گرفته بود، کشف کنند. آثار هیلده گارد فون بن کلارا شومان، فانی مندلسون، لیلى بولانژه، سیل شامیناد، آمی بیچ، روث کرافورد سیگر، و اثل اسمیت بررسی شدند. در چند سال اخیر توجه زیادی به کارهای اثا اسمیت نشان داده شده، مارش زنان (۱۹۱۱) او مشهور شده و کوارتت زهی ( ۱۹۰۲ – ۱۲ ) و کوئینتت زهی (۱۸۸۴) او که یاد آور تأثیر یوهانس برامس هستند مهم دانسته شده اند. زنان موسیقی شناسی چون سوزان مک کلاری، مارسیا سیترون، روث سلی، کارین پندل، موانع فرهنگی ای را که مانع از راهیابی زنان به آثار مرجع موسیقی می شدند بررسی کردند. برخی هم به نظریات ضد زنی که اعلام می کردند زنان از نظر زیست شناختی موقعیتی فرودست نسبت به مردان دارند و توانایی ساختن قطعه های موسیقی ندارند، پاسخ دادند.
نگاهی به اندیشه‌های محمدرضا لطفی، از خلال نوشته‌هایش (I)

نگاهی به اندیشه‌های محمدرضا لطفی، از خلال نوشته‌هایش (I)

“موسیقی کنونی ایران در دایره‌ای مسدود گرفتار آمده است. تجربه‌های نویی که در ابتدای انقلاب شکل گرفته بود به زردی گرایید و خزان بی‌رنگی، افق آن را پوشانید.”۱ این‌ جملات سخنان مردی است از تبار موسیقی‌دانان برجسته‌ی این سرزمین که در دهه‌ی هفتاد زینت بخش آغازین مقاله‌ی کتاب سال شیدا شد.
صبا؛ نسیم دگرگونی‌ها (IV)

صبا؛ نسیم دگرگونی‌ها (IV)

آفرینش گوشه‌های جدید البته کمتر از آفرینش یک دستگاه جدید خارج از حوزه‌ی آفرینش هنری قرار دارد و شواهدی اندک از چنین فعالیتی در تاریخ موسیقی ما باقی مانده است. برای مثال گوشه‌ای هست که به نام «محمد صادق‌ خان» (سرورالملک) ثبت شده است؛ یا در مورد افزوده شدن «گرایلی شستی» توسط آقاحسینقلی روایت‌هایی نقل می‌شود.
پیانو – نحوه انتخاب، قسمت دوم

پیانو – نحوه انتخاب، قسمت دوم

همانند پیانوهای دیورای پیانوهای بزرگ (رویال) در اندازه های مختلف ساخته می شوند که تفاوت اصلی آنها با یکدیگر در طول پیانو است. طول یک پیانو بزرگ (رویال) از قسمت جلوی کیبورد تا انتهای پشتی آن اندازه گیری می شود. امروزه با توجه به ساخت صنعتی این پیانوها قیمت آنها نیز کاهش چشمگیر پیدا کرده بگونه ای که می توان با بودجه نه خیلی زیاد اندازهای کوچک آنرا تهیه کرد.
اختلالات صدای خوانندگان (II)

اختلالات صدای خوانندگان (II)

شاید از میان زیرگروه های کاربران حرفه ای صدا، آموزگاران بیشترین نشانه های منفی صدا را نشان دهند (ساپیر، کیدار، ماترس – اشمیت، ۱۹۹۳: اسمیت و همکاران، ۱۹۹۷). آموزگاران از حنجره شان بسیار زیاد استفاده می کنند، در نتیجه، ممکن است در مورد آنان روش درمانی بهداشت کلی صدا را به کار گرفت.
گزارش جلسه ششم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

گزارش جلسه ششم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

به علاوه، چنانچه تفسیر و تاویل را روا بدانیم می‌توان مانند یک نوازنده‌ی تفسیرگر، جهان ذهنی و تخیلی ساخته شده بر پایه‌ی اثر موسیقایی (به‌دست نقدگر) را شرح داد یا به عکس، تفسیر آفریده شده توسط هنرمند اجرا کننده را توصیف یا تجزیه و تحلیل کرد. مدرس هشدار داد که حتما لازم نیست تنها معیار و مقیاس نقد اجرا، رعایت شدن یا نشدن اصالت قطعه و به اصطلاح یافتن یک تفسیر اصیل باشد.
در‌آمدی بر دیسکوگرافی و کتابشناخت ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران (I)

در‌آمدی بر دیسکوگرافی و کتابشناخت ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران (I)

مهم‌ترین بخش کارگان (رپرتوار) موسیقی کلاسیک ایران که همچنان از دوره‌ی پیش از ضبط موسیقی (مکتوب و صوتی) در دسترس قرار دارد ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران است. با توجه به اهمیت یافتن ردیف به عنوان ماده‌ی اصلی آموزشی پس از دهه‌ی ۱۳۴۰ شمسی و همچنین خطر از دست رفتن قسمت اعظم این میراث کلاسیک در آن سال‌ها، وزارت فرهنگ و هنر و رادیو و تلویزیون ملی وقت تلاش‌هایی در زمینه‌ی ضبط و نغمه‌نگاری ردیف از اجرای استادان بزرگ موسیقی ایرانی به عمل آورد.