کاظم داوودیان و موسیقی ایرانی با ارکستر سمفونیک

کاظم داوودیان
کاظم داوودیان
بیشتر ما موسیقی های سمفونیکی که در دهه ۶۰ و ۷۰ شمسی از تلویزیون بر روی برنامه هایی با موضوعات، خود کفایی و استقلال بر روی تصاویری از مزرعه ها، بندرگاه ها و پالایشگاه ها به نمایش در می آمد را به خاطر داریم. موسیقی هایی که ریتم و مایه های موسیقی ملی در آنها موج میزد؛ القای ریتم از سوی ویولنسل ها و کنترباسها به همراه تیمپانی و گاهی همراهی سازهای ایرانی.

در فاصله اواسط دهه ۶۰ تا اواخر دهه ۷۰ سنت بکارگیری این نوع موسیقی به قدری در تلویزیون (اکثرا بدون اجازه صاحب اثر) تکرار شده بود که توجه مخاطبان دیگر به ظرایف این دست آثار تقریبا” از بین رفت! دقیقا” همان بلایی که تلویزیون بر سر “نی نوای” حسین علیزاده و “سوئیت ایرانی” محمد شمس آورد.

کاظم داوودیان یکی از مهمترین آهنگسازان این ژانر بود، هرچند داوودیان برای این فضا آهنگسازی نکرده بود (نام قطعاتش گویای این موضوع است و اصولا آثاری اینچنین هرگز در سطح هنری او نبوده و نیست) ولی حسی که بیشتر آثار او القا میکند باعث شده بود که تهیه کنندگان این دست برنامه ها از موسیقی او استفاده کنند.

اگر نگوییم کاظم داوودیان “ایرانی کارترین” سمفونیک نویس ایران است، حتما جز برترین های این نگرش به آهنگسازی برای ارکستر سمفونیک است. این دسته از آهنگسازان (که میتوان علی رحیمیان، هوشنگ و ارسلان کامکار و کامبیز روشن روان را نیز جز همین دسته برشمرد) بیشتر از ۹۰% آثارشان موسیقی ایرانی است که به جای سازهای ایرانی، سازهای ارکستر سمفونیک مورد استفاده قرار میگیرد (البته تمامی افراد نام برده به جز رحیمیان، آثاری برای گروه سازهای ایرانی هم تصنیف کرده اند)

در مورد آثار کاظم داوودیان، تفکر موسیقی ایرانی تا حدی است که حتی با نام فرم های موسیقی کلاسیک بر آثارش برخورد نمیکنیم ولی نام فرم ها موسیقی ایرانی در میان آثارش وجود دارد. در واقع تفکر آهنگسازی بر روی فرم های موسیقی کلاسیک جزو علایق او نیست و ارکستر سمفونیک را یک مجموعه از سازها به مثابه ارکستر ایرانی می بیند.

با کمی توجه به آثار داوودیان میتوان دلیل وجود جو قوی موسیقی ایرانی را در نوشته هایش دید؛ در بعضی از آثار این آهنگساز، سازهای ارکستر سمفونیک کاراکتری شبیه به سازهای ملی و نواحی ایرانی دارند، مثلا در “کایر” که یکی از آشنا ترین آثار اوست، در ابتدا پس از مقدمه ای که زهی های ارکستر به صورت ربع پرده ای می نوازند، ابوا همراه با پرکاشن ارکستر به اجرای موتیفی می پردازد که به قدری شبیه به اجرای همنوازی دهل و سرنا است که از همان ابتدا فضای روستایی این موسیقی را القا میکند.

audio file بشنوید “کایر” را با ملودی ای از رها کبیری و کمپوزسیون کاظم داوودیان و آواز حسن فداییان

آثار کاظم داوودیان گویی گلچینی از تکنیکهای موسیقی ایرانی آهنگسازان بزرگ سمفونیک ایران مانند مرتضی حنانه، حسین دهلوی، احمد پژمان و … است، گویی داوودیان قسمتهایی که آثار آنها، رنگ و بوی موسیقی ایرانی گرفته را دریافت کرده و بکار میگیرد. این موضوع در حالی است که او نه تنها به صورت عادی در مکتب هیچ کدام از این هنرمندان تحصیل نکرده، حتی امکان مطالعه پارتیتورهایشان را هم نداشته است!

بهره ای که کاظم داوودیان از سازهای ایرانی در کنار سازهای ارکستر سمفونیک میگیرد نیز بسیار هوشمندانه و قابل تحسین است؛ داوودیان همواره نقش هایی که برای سازهای ایرانی در نظر گرفته مطابق با کاراکتر واقعی آن ساز بوده و کمتر هدف او از بکار گیری این سازها، استفاده به خاطر رنگ آمیزی صرف بوده است.

در این مورد بخصوص لازم است از محمدرضا درویشی، حسین دهلوی، محمد شمس، علی رحیمیان یاد کرد که به صورت کاملا استادانه با سازهای ایرانی برخورد میکنند و استفاده شان از این سازها فقط با هدف وجود یک ساز ایرانی در ارکستر نیست.

داوودیان به خاطر داشتن تسلط بالا بر روی موسیقی ایرانی، با کاردانی خاصی از سازهای ایرانی بهره میگیرد. داوودیان و ارسلان کامکار امروز شاید تنها آهنگسازانی باشند که هم در حد تکنوازی در کنسرتها و ضبطها بر سازشان تسلط دارند و هم آثار زیاد و شناخته شده ای، برای ارکستر سمفونیک تصنیف کرده اند (البته بهزاد عبدی نیز که با وجود جوانی آثار با ارزش زیادی خلق کرده هم نوازنده ماهری در سه تار بوده که امروز به دلایل حادثه دیدن دستش دیگر به نوازندگی نمی پردازد و همینطور پیمان سلطانی که با وجود تبحر در نوازندگی سه ساز هنوز هیچ تکنوازی ای از او به انتشار نرسیده است.)

کاظم داوودیان نوازنده ویرتوز در ساز سنتور است که آلبوم های نیز از تکنوازی این ساز روانه بازار کرده است، امروز هم بخش بزرگی از فعالیتش را برگزاری کنسرت با سنتور تشکیل میدهد.

به غیر از سنتور، او روی سازهای دف، تنبک، ویولنسل و سه تار نیز تسلط قابل توجهی دارد، تا حدی که با ساز ویولونسل زمانی در تهران به عنوان نوازنده ارکستر همکاری داشته است.

کاظم داوودیان پیش از سفر زود هنگام خود به آمریکا، از امکانات نه چندان زیاد آن زمان بهره برد و آثار زیادی از خود را، کیفیت خوبی به ضبط رساند. آثاری با ارزشی مانند audio file “تلاش” ، audio file“اسمر” ، audio file“تند باد” محصول زمانی است که هنوز نوازندگان با تجربه و قابل قدیمی بازنشسته نشده بودند و البته مانند امروز دستمزد ضبط آثار سمفونیک، غیر قابل تصور نبود!

در پایان گوش میکنیم به یکی از بهترین ساخته های کاظم داوودیان به نام audio file“پیش درآمد افشاری” که یکی از بهترین نمونه های چند صدایی برای ارکستر سازهای ایرانی است.

3 دیدگاه

  • هوتن
    ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۹ در ۵:۵۹ ب.ظ

    ببحشید شما اطلاعی از همکاری استاد شجریان و آقای داوودیان ندارید؟منظورم اجرای آثار داوودیان بر روی اشعار نیما و ارکستر سمفونیک لس آنجلس.

  • ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۹ در ۷:۱۵ ب.ظ

    این اثر آقای داوودیان متاسفانه چندین سال هست در انتظار انتشار هست!

  • قديمي
    ارسال شده در مهر ۲۵, ۱۳۸۹ در ۹:۴۱ ق.ظ

    اظهار تاسف که از استاد عباس خوشدل نام برده نشده است. ارکستر ایشان تنها ارکستری است که فضا و بوی سه گاه و ابوعطا را با خود دارد بر عکس بعضی از آهنگسازان

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

دژآهنگ: از تدریس اشمل بسیار بهره بردم

از طرفی سونوریته ای که در صداسازی‌های هارمونیکا انجام می شود به شدت قابلیت شخصی‌سازی دارد. مثلا شما می‌توانید از تغییر پوزیشن فک پائین و زبان، جنس صداهای مختلفی را ایجاد کنید که چنین چیزی با آکاردئون قابل انجام نیست.

مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (IV)

ارتباط ملودیکی بین دو صدا هر چه قدر هم آرام نواخته شود همزمانی با یکدیگر پیدا می کنند و می توانند هارمونی به وجود آورند. هنگامی که سه صدا مانند دو-می-سل به صورت پیوسته و به دنیال هم خوانده شوند تصور یک آکورد را در ذهن به وجود می آورند و تمرین خوبی برای درک آکورد می باشد. فواصل هارمونیک (چهارم و پنجم) نیز در حین خواندن آکورد آن ها، شناسایی و توجه می شود. فواصل سوم و ششم را نیز در خواندن آکوردهایشان می توان درک کرد. فواصل دوم و هفتم دارای ماهیت پیوندی هستند که توسط فواصل هارمونیک قدرت و شدت می گیرند.

از روزهای گذشته…

جاوید افسری راد به عنوان آهنگساز سال نروژ برگزیده شد

جاوید افسری راد به عنوان آهنگساز سال نروژ برگزیده شد

رادیوو تلویزیون نروژ ، جاوید افسری راد هنرمند ایرانی را به عنوان آهنگساز سال ۲۰۰۷ در این کشور اروپای شمالی برگزید و در مراسمی به عنوان خلاق ترین هنرمند سال از وی تجلیل کرد. این عنوان به خاطر آهنگهایی که افسری راد برای ارکستر سمفونیک نروژ ساخته و به اجرا درآمده به وی داده شده است.
«عاشق می­‌شویم» رونمایی می شود

«عاشق می­‌شویم» رونمایی می شود

«عاشق می­‌شویم» مجموعه‌ای عاشقانه است متشکل از ۱۱ ترَک، که از این میان ۴ ترَک، ۴ تصنیف این آلبوم را تشکیل می‌دهند. «عاشق»، «معشوق»، «آتش دل» و «عاشق مشو» نام این تصنیف­‌هاست که اشعار آنها به ترتیب از غلامرضا سلیمانی، ضیاءالدین ناظم­‌پور، پژمان بختیاری و رضا ثابتی است. دو تصنیف اول به طور کامل متعلق به پیمان سلطانی است و در ساخت دو تصنیف «آتش دل» و «عاشق مشو» از دو ملودی قدیمی استفاده شده است و بر روی آنها آهنگسازی و تنظیم مجدد صورت گرفته است. ملودی اولیه «آتش دل» متعلق به مرتضی نی‌­داوود است و محمود ذوالفنون هم صاحب ملودی دوم «عاشق مشو» است.
خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (II)

خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (II)

در مقایسه با گفتار، لازم به یاد آورى است که به هنگام گفتار هر جمله یا هر واژه یا هر هجائى داراى حدودى از ارتفاع صورت (زیر یا بمى) است. در واقع هیچ یک از بخش‏هاى یک بافت گفتار طبیعى انسان، بدون استفاده از آهنگ کلام نمى‏تواند باشد.آهنگ گفتار شامل زیر و بمى صورت بنیادین است که از تارهاى صوتى حنجره (تار آواها) ایجاد مى‏شود و این خود نوعى موسیقى محسوب مى‏شود. (۴)
نوربخش: برای یادگیری دیر نیست!

نوربخش: برای یادگیری دیر نیست!

برای رسیدن به یک پاسخ مناسب و قانع کننده به این سئوال لازم است که این پرسش را از چند زاویه مختلف مورد بررسی قرار دهیم. این سئوال از این بابت جالب است که دغدغه فکری بسیاری از کسانی است که به صدا و نوازندگی ویولون علاقمندند ولی نمیدانند که در سنی که در حال حاضر قرار دارند، مناسب یادگیری است؟ و آیا دیر نشده؟ برای من جالب بوده است که خیلی از کسانی که در سایت گفتگوی هارمونیک نظراتشان را بیان می کنند، این مسئله را مورد پرسش قرار میدهند، در طی سالهای مختلفی که در سایت فعالیت داشته ام و همینطور از دوستانی که در بیرون از فضای سایت دیده ام، این مسئله رو مورد سوال قرار داده اند.
فرج نژاد: جشنواره موسیقی فجر به سمت تجاری شدن رفته است

فرج نژاد: جشنواره موسیقی فجر به سمت تجاری شدن رفته است

هر زمان دیگری در طول سال هم شما به در حقیقت سالن‌های کنسرت مراجعه کنید یا سایت‌های فروش بلیط خوب این عزیزان هستند مشکل خاصی نیست یعنی به سمت تجاری شدن پیش رفت و از آن اهداف اولیه‌ی جشنواره فجر خوب خیلی فاصله گرفت و این بی‌تفاوتی مدیران جشنواره ما را ناراحت کرد به موسیقی ایرانی و به انواع مختلف موسیقی که در ایران در حال حاضر فعالیت می‌کنند و جریان‌های هنری هستند و رفتن جشنواره از سمت جریان‌های هنری به سمت جریان‌های تجاری برای مؤلفین و کسانی که به صورت حرفه‌ای کار موسیقی را دنبال می‌کنند خوب دلچسب و دلپسند نبود این را هم اضافه بکنم که من اگر به جشنواره فجر ایراد و اشکالی را وارد می‌دانستم به خاطر خودم نبود چون من شاید هیچ وقت در جشنواره فجر شرکت نکنم یا من در تمام این سال‌ها فقط یکبار آن هم در اندازه ۴۵ دقیقه یک تکنوازی را روی صحنه‌ی جشنواره بردم و هیچ وقت نرفتم ولی این را نمی‌توانستم ببینم که یکسری از جوان‌های کشور در شهرستان‌ها در مناطق محروم از آمدن روی صحنه و دیده شدن محروم می‌شوند این دلسردی در جامعه به وجود می‌آورد.
اهمیت بخش باس در تنظیم قطعات (II)

اهمیت بخش باس در تنظیم قطعات (II)

در نوشته قبل بطور خلاصه راجع به تهیه یک مقدمه ساده برای قطعه ای که ملودی آنرا می شناسیم صحبت کردیم و راهنمایی هایی برای تنظیم ساده اما تا حد امکان زیبا ارائه کردیم. در این نوشته سعی می کنیم به روشهای استفاده از بخش باس برای تنظیم و اجرای زیبای یک قطعه اشاره داشته باشیم.
پنجره ای موسیقی شناسانه به موسیقی آوانگارد (II)

پنجره ای موسیقی شناسانه به موسیقی آوانگارد (II)

یافتن دلیل این رویکرد همگانی نویسندگان و تفاوتی که با دیگر متن‌ها وجود دارد چندان ساده نیست زیرا عوامل تبدیل شدن قطعات و اشخاص به مرجع،بسیار پیچیده‌ هستند. اما در تحلیل اولیه چند دلیل به ذهن می‌رسد. نخست این که شاید پای نوعی اغراق ملی‌گرایانه‌ی شورویایی در میان بوده و در حقیقت موسیقی‌شناسان به نفع همکاران آهنگسازشان جهت‌گیری کرده باشند. دوم که درست عکس این است، شاید تاریخ موسیقی آوانگارد که تاکنون می‌شناخته‌ایم بیش از اندازه غرب‌محور (اروپای غربی و آمریکای شمالی) بوده است خواه به دلیل آن که نویسندگان در بیشتر سال‌های قرن بیستم دسترسی اندکی به آثار شوروی‌ها داشتند و درنتیجه این آثار در یک فرآیند ته‌نشینی طولانی مدت در کتاب‌های موسیقی‌شناسی جایگاهی نیافته‌اند و خواه به این علت که نوعی خودبینی و خودمحوری در کار منتقدان و موسیقی‌شناسان وجود داشته است و سوم که از این نقدهای پیچیده‌ی تاریخ علم به‌دور است شاید تنها با کاربردی بودن کتاب مربوط باشد؛ این یک کتاب آموزشی برای دوره‌های تحصیلات تکمیلی در روسیه بوده پس عجیب نیست اگر لااقل بخشی از مثال‌هایش به آثاری اختصاص یابد که دانشجویان با آنها آشناتر هستند.
هارمونی زوج (I)

هارمونی زوج (I)

هارمونی زوج، هارمونی ابتکاری شخص مرتضی حنانه بر روی موسیقی ایران بود که در ایران آثار بسیاری خلق کرد و بر عواطف بسیاری از ایرانیان تاثیر فراوانی گذاشت. این اولین قدم برای صاحب سبک شدن در موسیقی کشورمان بود؛ یک سبک هارمونیک و زبان موسیقی شخصی که در ایران کاملا منحصر به فرد شد.
نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (V)

نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (V)

البته این مساله به برخی نوازندگان نیز سرایت کرده و برای مثال شاهد هستیم گروه شیدای کنونی نیز با همین وضعیت اداره می شود و اکثر نوازندگان این گروه از حقوق های هنری خود ناراضی هستند و آن را در شأن هنری خود نمی دانند. متاسفانه همانگونه که قبلا نیز ذکر شد هنرمندان خوانندۀ ما نه تنها تلاشی در جهت رفع این مشکلات فرهنگی و هنری نمی کنند بلکه در تلاش هستند تا این وضعیت همچنان به نفع آنها حفظ شود و آنها بتوانند از این مسیر، درآمد و حقوق بیشتری داشته باشند.
شروع یک گفتگو «نغمه» یا «صدا»

شروع یک گفتگو «نغمه» یا «صدا»

از دیدگاه علم فیزیک، فرق اصوات موسیقایی با اصوات غیر موسیقایی، در طول موج آنهاست. هنگامی که ارتعاش صوت منظم باشد، دامنۀ موج و بسامد آن ثابت و منظم است و به گوش خوش می آید، اصوات موسیقایی غالباً از این نوعند، این امواج در زبان انگلیسی تن (tone) نامیده می شوند؛ ولی هنگامی که ارتعاش صوت نامنظم باشد و دامنه و بسامد موج دایماً بدون نظم و قاعدۀ خاصی تغییر کند، به گوش ناخوشایند است و اصوات غیرموسیقایی از این نوع هستند، این امواج در زبان انگلیسی نویز (Noise) نامیده می شوند.* فرهنگستان زبان و ادب فارسی در مقابل واژه پیچ (Pitch) و تن (Tone) اصطلاح فارسی نغمه را استفاده کرده که در سال های اخیر تا حد زیادی جای خود را در ادبیات موسیقی شناسی باز کرده است و در کتاب های موسیقی نیز بسیار دیده می شود که به جای صوت موسیقایی از واژه «نغمه» استفاده شده است. نوشته ای که پیش رو دارید، به نقد این واژه مصوب شده توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی می پردازد.