کاظم داوودیان و موسیقی ایرانی با ارکستر سمفونیک

کاظم داوودیان
کاظم داوودیان
بیشتر ما موسیقی های سمفونیکی که در دهه ۶۰ و ۷۰ شمسی از تلویزیون بر روی برنامه هایی با موضوعات، خود کفایی و استقلال بر روی تصاویری از مزرعه ها، بندرگاه ها و پالایشگاه ها به نمایش در می آمد را به خاطر داریم. موسیقی هایی که ریتم و مایه های موسیقی ملی در آنها موج میزد؛ القای ریتم از سوی ویولنسل ها و کنترباس ها به همراه تیمپانی و گاهی همراهی سازهای ایرانی.

در فاصله اواسط دهه ۶۰ تا اواخر دهه ۷۰ سنت بکارگیری این نوع موسیقی به قدری در تلویزیون (اکثرا بدون اجازه صاحب اثر) تکرار شده بود که توجه مخاطبان دیگر به ظرایف این دست آثار تقریبا” از بین رفت! دقیقا” همان بلایی که تلویزیون بر سر «نی نوای» حسین علیزاده و «سوئیت ایرانی» محمد شمس آورد.

کاظم داوودیان یکی از مهمترین آهنگسازان این ژانر بود، هرچند داوودیان برای این فضا آهنگسازی نکرده بود (نام قطعاتش گویای این موضوع است و اصولا آثاری اینچنین هرگز در سطح هنری او نبوده و نیست) ولی حسی که بیشتر آثار او القا می کند باعث شده بود که تهیه کنندگان این دست برنامه ها از موسیقی او استفاده کنند.

اگر نگوییم کاظم داوودیان «ایرانی کارترین» سمفونیک نویس ایران است، حتما جز برترین های این نگرش به آهنگسازی برای ارکستر سمفونیک است. این دسته از آهنگسازان (که می توان علی رحیمیان، هوشنگ و ارسلان کامکار و کامبیز روشن روان را نیز جز همین دسته برشمرد) بیشتر از ۹۰% آثارشان موسیقی ایرانی است که به جای سازهای ایرانی، سازهای ارکستر سمفونیک مورد استفاده قرار می گیرد. (البته تمامی افراد نام برده به جز رحیمیان، آثاری برای گروه سازهای ایرانی هم تصنیف کرده اند)

در مورد آثار کاظم داوودیان، تفکر موسیقی ایرانی تا حدی است که حتی با نام فرم های موسیقی کلاسیک بر آثارش برخورد نمی کنیم ولی نام فرم ها موسیقی ایرانی در میان آثارش وجود دارد. در واقع تفکر آهنگسازی بر روی فرم های موسیقی کلاسیک جزو علایق او نیست و ارکستر سمفونیک را یک مجموعه از سازها به مثابه ارکستر ایرانی می بیند.

با کمی توجه به آثار داوودیان می توان دلیل وجود جو قوی موسیقی ایرانی را در نوشته هایش دید؛ در بعضی از آثار این آهنگساز، سازهای ارکستر سمفونیک کاراکتری شبیه به سازهای ملی و نواحی ایرانی دارند، مثلا در «کایر» که یکی از آشنا ترین آثار اوست، در ابتدا پس از مقدمه ای که زهی های ارکستر به صورت ربع پرده ای می نوازند، ابوا همراه با پرکاشن ارکستر به اجرای موتیفی می پردازد که به قدری شبیه به اجرای همنوازی دهل و سرنا است که از همان ابتدا فضای روستایی این موسیقی را القا می کند.

audio file بشنوید “کایر” را با ملودی ای از رها کبیری و کمپوزسیون کاظم داوودیان و آواز حسن فداییان

آثار کاظم داوودیان گویی گلچینی از تکنیک های موسیقی ایرانی آهنگسازان بزرگ سمفونیک ایران مانند مرتضی حنانه، حسین دهلوی، احمد پژمان و… است، گویی داوودیان قسمت هایی که آثار آنها، رنگ و بوی موسیقی ایرانی گرفته را دریافت کرده و بکار می گیرد. این موضوع در حالی است که او نه تنها به صورت عادی در مکتب هیچ کدام از این هنرمندان تحصیل نکرده، حتی امکان مطالعه پارتیتورهای شان را هم نداشته است!

بهره ای که کاظم داوودیان از سازهای ایرانی در کنار سازهای ارکستر سمفونیک می گیرد نیز بسیار هوشمندانه و قابل تحسین است؛ داوودیان همواره نقش هایی که برای سازهای ایرانی در نظر گرفته مطابق با کاراکتر واقعی آن ساز بوده و کمتر هدف او از بکار گیری این سازها، استفاده به خاطر رنگ آمیزی صرف بوده است.

در این مورد بخصوص لازم است از محمدرضا درویشی، حسین دهلوی، محمد شمس، علی رحیمیان یاد کرد که به صورت کاملا استادانه با سازهای ایرانی برخورد می کنند و استفاده شان از این سازها فقط با هدف وجود یک ساز ایرانی در ارکستر نیست.

داوودیان به خاطر داشتن تسلط بالا بر روی موسیقی ایرانی، با کاردانی خاصی از سازهای ایرانی بهره میگیرد. داوودیان و ارسلان کامکار امروز شاید تنها آهنگسازانی باشند که هم در حد تکنوازی در کنسرتها و ضبط ها بر سازشان تسلط دارند و هم آثار زیاد و شناخته شده ای، برای ارکستر سمفونیک تصنیف کرده اند.

کاظم داوودیان نوازنده ویرتوز در ساز سنتور است که آلبوم های نیز از تکنوازی این ساز روانه بازار کرده است، امروز هم بخش بزرگی از فعالیتش را برگزاری کنسرت با سنتور تشکیل می دهد.

به غیر از سنتور، او روی سازهای دف، تنبک، ویولنسل و سه تار نیز تسلط قابل توجهی دارد، تا حدی که با ساز ویولونسل زمانی در تهران به عنوان نوازنده ارکستر همکاری داشته است.

کاظم داوودیان پیش از سفر زود هنگام خود به آمریکا، از امکانات نه چندان زیاد آن زمان بهره برد و آثار زیادی از خود را، کیفیت خوبی به ضبط رساند. آثاری با ارزشی مانند audio file «تلاش» ، audio file «اسمر» ، audio file«تند باد» محصول زمانی است که هنوز نوازندگان با تجربه و قابل قدیمی بازنشسته نشده بودند و البته مانند امروز دستمزد ضبط آثار سمفونیک، غیر قابل تصور نبود!

در پایان گوش می کنیم به یکی از بهترین ساخته های کاظم داوودیان به نام audio file«پیش درآمد افشاری» که یکی از بهترین نمونه های چند صدایی برای ارکستر سازهای ایرانی است.

3 دیدگاه

  • هوتن
    ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۹ در ۵:۵۹ ب.ظ

    ببحشید شما اطلاعی از همکاری استاد شجریان و آقای داوودیان ندارید؟منظورم اجرای آثار داوودیان بر روی اشعار نیما و ارکستر سمفونیک لس آنجلس.

  • ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۹ در ۷:۱۵ ب.ظ

    این اثر آقای داوودیان متاسفانه چندین سال هست در انتظار انتشار هست!

  • قديمي
    ارسال شده در مهر ۲۵, ۱۳۸۹ در ۹:۴۱ ق.ظ

    اظهار تاسف که از استاد عباس خوشدل نام برده نشده است. ارکستر ایشان تنها ارکستری است که فضا و بوی سه گاه و ابوعطا را با خود دارد بر عکس بعضی از آهنگسازان

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «تصنیف‌های عارف قزوینی»

اجرایِ مقبولِ همه‌ی تصنیف‌های عارف در یک مجموعه، درباره‌ی شخصیت او و تصنیف‌سازی‌اش و در مورد تصنیفِ قاجاری به طور عام، فرصتِ تأملی دیگر می‌دهد. ازاین رو هر چند تصریح شده که هدف، گردآوریِ نمونه‌ای آرشیوی یا آموزشی نبوده اما می‌توان چنین کارکردی نیز برای این مجموعه قائل شد وگرنه با تمام تلاشی که در شنیدنی‌شدنِ اجرای همه‌ی بندهای تصانیف شده، هنوز شنیدن سیزده دقیقه تکرارِ تضرعِ عارف برای ماندنِ مورگان شوستر در ایران، در مقامِ یک اثر موسیقی چندان توجیهی ندارد*.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXIII)

مقارن با این تحولات نوار کاست به عنوان یک وسیله ارتباط جمعی جدید و مستقل از تشکیلات دولتی در ایران رایج شد. دو گروه شیدا و عارف نیز خود نوارهای موسیقی خودشان را با کیفیت بسیار خوب به بازار عرضه کردند. گروه های شیدا و عارف همگام با انقلاب کنسرت هایی با مایه های سیاسی و اجتماعی ترتیب دادند که با استقبال مردم به خصوص گروه های دانشجویی روبرو شد. در این میان کنسرت های گروه شیدا با آهنگ های محمد رضا لطفی (بشارت و سپیده) و پرویز مشکاتیان (ایرانی) همراه با اشعار هوشنگ ابتهاج (ه. ا. سایه) و آواز محمد رضا شجریان، خاطره درویش خان، ملک الشعرا بهار و حسین طاهرزاده را زنده می کرد.

از روزهای گذشته…

کارمن پیچار، پدیده جوان ویولونسل

کارمن پیچار، پدیده جوان ویولونسل

کارمن پیچار (Karmen Pečar) متولد ۱۹۸۴ در شهر “لیوبلیانا”، پایتخت اسلوونی، نوازندگی ویولنسل را از پنج سالگی شروع کرد. در نوزده سالگی (۲۰۰۳) موفق به اخذ گواهی پایان نامه ی مدرسه معتبر موسیقی و باله ی ماری بور گردید و همان سال مدرک موسیقی خود را از آکادمی دانشکده موسیقی “زاگرب” نیز اخذ کرد. دو سال بعد مدرک استادی خود را از مستر کلاس پروفسور والتر دسپالی گرفت و همچنین دوره ی مستر کلاس پروفسور رینهارد لاسکو را در دانشگاه هنر وینا با موفقیت به پایان رسانید.
نئو تانگو

نئو تانگو

توسعه و پیشرفت تانگو در همین جا متوقف نمیشود. مثالهایی که خواهد آمد، در گروه تانگو جدید یا Tango Nuevo قرار داده نشده اند زیرا چنین دسته بندیهایی معمولا با شناسایی امری که انجام یافته و تمام شده صورت میگیرد نه زمانی که چیزی همچنان در حال رشد و توسعه باشد. این گرایشها و سبکهای جدید را –که در آنها تاثیرات موسیقی الکترونیک در طیفهای مختلفی از بسیار نامحسوس تا کاملا غالب، وجود دارد- میتوان با عنوان “الکترو تانگو” electro tango یا “تانگو فیوژن” tango fusion توصیف کرد.
تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (I)

تئوری نوین بر مبنای آفرینش مدال موسیقی ایران (I)

در ابتدا باید خاطر نشان کرد که هر دانشمندی (موسیقیدانی) که تئوری موسیقی ای از خود ارائه دهد، حتما باید با علومی همچون فیزیک و ریاضی تا حدود زیادی آشنا باشد. این بدین دلیل است که در دنیای امروز برای اثبات مطلبی تئوریک، استفاده کردن از نمودار بسیار آسان تر از اثبات آن روی ۵ خط حامل است. با توجه به این که این تئوری جدید در دنیای امروز و در فضایی سه بعدی تعریف خواهد شد، لزوم آشنایی با نمودار ها را برای هنرجویان عزیز توصیه می کنم. قبلا در کتاب “تئوری موسیقی ایران” نوشته آقای داریوش طلایی، استفاده از “مربع های عمودچین شده روی هم” که نقش تتراکورد ها را بازی می کرد را دیدیم. این خود شیوه نوین تری بود، اما رفاه در انتقال مفهوم به هنرجو در آن بسیار کمتر دیده می شد. نهایتا هدف، رسیدن به پولی فونی با رفاه بیشتر در ساختار مدال و ایجاد کنترپوان های متوالی قدرتمند برای گسترش (Development) موسیقی، آن هم نه به صورت کلاسیک بلکه راحت تر از همیشه، است. ( یعنی حاوی بالاترین تکنیک کمپوزیسیون)
دست نوشته بتهوون در کتابخانه یک مدرسه

دست نوشته بتهوون در کتابخانه یک مدرسه

در خبرهای روز گذشته داشتیم که یک قطعه موسیقی دست نویس از لودویگ وان بتهوون که شامل یکی از انقلابی ترین آثار اوست، توسط یک کتابدار که به تمیز کردن قفسه های کتابخانه یک مدرسه علوم دینی در پنسیلوانیا مشغول بود، کشف شد؛ این قطعه مدتی بیش از یک قرن بود که مفقود شده بود.
سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (II)

سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (II)

فارابی * در کتاب “موسیقی کبیر” ، تنبور بغدادی را از انواع معروف سازهای گروه تنبور ذکر می کند. به گفته او این ساز را در شهرهای عراق و حوالی آن و نیز مغرب و جنوب آن می نواختند. تنبور بغدادی کاسه کوچکتر از تنبور خراسان داشته و ۲ سیم بر آن می بستند. برای پرده بندی آن نیز طول بین شیطانک و خرک را تقسیم بر ۸ کرده و پرده ای بر آن جا می بستند.
سایه روشن تاریخ موسیقی ما (XII)

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (XII)

بسیاری از مطالعات تطبیقی چه در دوره‌ی معاصر، در عرض و چه گذشته، در طول هنوز مجالی برای انجام نیافته‌اند. به تحقیقات تاریخموسیقی کمتر از جنبه‌ی مردم‌نگارانه نگریسته‌ایم (برای مطالعه یکی از معدود نمونه‌ها نک. (فاطمی ۱۳۸۰ ال و ب) و (فاطمی ۱۳۸۱))؛ مقادیر زیادی اطلاعات قابل استخراج در آثار ادبی، سفرنامه‌ها، تاریخ‌های عمومی و حتا نگاره‌ها وجود دارد که برای روشن‌تر شدن برخی قضایای تاریخی در طول چند صد سال گذشته قابل استفاده است (۳۹).
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (II)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (II)

ایقاع مخصوص موسیقی بود. طویس اولین خواننده ای بود که در مدینه از ایقاع استفاده کرد. او با اضافه کردن نت های زینت و به کاربردن فواصل ملایم شیوه ای جدید را در موسیقی به کار گرفت که آن را غناءالمتقین (آواز هنری) می گفتند. نخستین خواننده ای که در حجاز به معرفی و ترویج ایقاع پرداخت عزه المیلاء بود که ایقاع را غناءالموقع نامید و سائب خاثر نیز در این زمینه تلاش فراوانی کرد در دوره ی خلفای اموی ایقاع شکل علمی تری به خود گرفت و دایره هایی برای معرفی آن وضع گردید. ضربهای این دوره ثقل اول، ثقل ثانی، خفیف ثقیل، هزج، رمل و رمل طنبوری بود.
خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (II)

خیام و موسیقی نظری، بررسی مقایسه ای (II)

در مقایسه با گفتار، لازم به یاد آورى است که به هنگام گفتار هر جمله یا هر واژه یا هر هجائى داراى حدودى از ارتفاع صورت (زیر یا بمى) است. در واقع هیچ یک از بخش‏هاى یک بافت گفتار طبیعى انسان، بدون استفاده از آهنگ کلام نمى‏تواند باشد.آهنگ گفتار شامل زیر و بمى صورت بنیادین است که از تارهاى صوتى حنجره (تار آواها) ایجاد مى‏شود و این خود نوعى موسیقى محسوب مى‏شود. (۴)
ویلنسل (IX)

ویلنسل (IX)

انگشت گذاری دوگانه مربوط به اجرای همزمان دو نت می باشد. دو سیم همزمان انگشت گذاری شده و آرشه بر روی آنها کشیده می شود، در نتیجه دو صدا همزمان شنیده می شود. همچنین ممکن است انگشت گذاری های سه گانه و چهارگانه هم انجام شود (با شکسته شدن حالت منحنی انگشتان). اما مشکلی که در این تکنیک وجود دارد نشدنی بودن آرشه کشی همزمان روی بیش از دو سیم به است که از انحنای لبه خرک ناشی می شود. Frances-Marie Uitti بکارگرفتن دو آرشه را ابداع کرد؛ به گونه ای که یک آرشه روی دو سیم میانی و آرشه زیگر زیر دو سیم کناری کشیده شود تا اجرای سه یا چهار نت همزمان میسر گردد.
نکاتی در آموزش نوازندگی (IV)

نکاتی در آموزش نوازندگی (IV)

همانطور که در قسمت پیشین اشاره شد؛ سرچشمه، ماهیت، وضوح و روشنایی و نیز زمان وقوع هر یک از عوامل تهدید کننده در نوازندگی فرد می تواند با دیگری متفاوت بوده و این عوامل گاه به شکل منفرد و گاه به شکل گروهی و دسته جمعی در اشخاص بروز می نماید و می تواند باعث جلوگیری در استمرار زندگی هنری اشخاص گردد.