کاظم داوودیان و موسیقی ایرانی با ارکستر سمفونیک

کاظم داوودیان
کاظم داوودیان
بیشتر ما موسیقی های سمفونیکی که در دهه ۶۰ و ۷۰ شمسی از تلویزیون بر روی برنامه هایی با موضوعات، خود کفایی و استقلال بر روی تصاویری از مزرعه ها، بندرگاه ها و پالایشگاه ها به نمایش در می آمد را به خاطر داریم. موسیقی هایی که ریتم و مایه های موسیقی ملی در آنها موج میزد؛ القای ریتم از سوی ویولنسل ها و کنترباسها به همراه تیمپانی و گاهی همراهی سازهای ایرانی.

در فاصله اواسط دهه ۶۰ تا اواخر دهه ۷۰ سنت بکارگیری این نوع موسیقی به قدری در تلویزیون (اکثرا بدون اجازه صاحب اثر) تکرار شده بود که توجه مخاطبان دیگر به ظرایف این دست آثار تقریبا” از بین رفت! دقیقا” همان بلایی که تلویزیون بر سر “نی نوای” حسین علیزاده و “سوئیت ایرانی” محمد شمس آورد.

کاظم داوودیان یکی از مهمترین آهنگسازان این ژانر بود، هرچند داوودیان برای این فضا آهنگسازی نکرده بود (نام قطعاتش گویای این موضوع است و اصولا آثاری اینچنین هرگز در سطح هنری او نبوده و نیست) ولی حسی که بیشتر آثار او القا میکند باعث شده بود که تهیه کنندگان این دست برنامه ها از موسیقی او استفاده کنند.

اگر نگوییم کاظم داوودیان “ایرانی کارترین” سمفونیک نویس ایران است، حتما جز برترین های این نگرش به آهنگسازی برای ارکستر سمفونیک است. این دسته از آهنگسازان (که میتوان علی رحیمیان، هوشنگ و ارسلان کامکار و کامبیز روشن روان را نیز جز همین دسته برشمرد) بیشتر از ۹۰% آثارشان موسیقی ایرانی است که به جای سازهای ایرانی، سازهای ارکستر سمفونیک مورد استفاده قرار میگیرد (البته تمامی افراد نام برده به جز رحیمیان، آثاری برای گروه سازهای ایرانی هم تصنیف کرده اند)

در مورد آثار کاظم داوودیان، تفکر موسیقی ایرانی تا حدی است که حتی با نام فرم های موسیقی کلاسیک بر آثارش برخورد نمیکنیم ولی نام فرم ها موسیقی ایرانی در میان آثارش وجود دارد. در واقع تفکر آهنگسازی بر روی فرم های موسیقی کلاسیک جزو علایق او نیست و ارکستر سمفونیک را یک مجموعه از سازها به مثابه ارکستر ایرانی می بیند.

با کمی توجه به آثار داوودیان میتوان دلیل وجود جو قوی موسیقی ایرانی را در نوشته هایش دید؛ در بعضی از آثار این آهنگساز، سازهای ارکستر سمفونیک کاراکتری شبیه به سازهای ملی و نواحی ایرانی دارند، مثلا در “کایر” که یکی از آشنا ترین آثار اوست، در ابتدا پس از مقدمه ای که زهی های ارکستر به صورت ربع پرده ای می نوازند، ابوا همراه با پرکاشن ارکستر به اجرای موتیفی می پردازد که به قدری شبیه به اجرای همنوازی دهل و سرنا است که از همان ابتدا فضای روستایی این موسیقی را القا میکند.

audio file بشنوید “کایر” را با ملودی ای از رها کبیری و کمپوزسیون کاظم داوودیان و آواز حسن فداییان

آثار کاظم داوودیان گویی گلچینی از تکنیکهای موسیقی ایرانی آهنگسازان بزرگ سمفونیک ایران مانند مرتضی حنانه، حسین دهلوی، احمد پژمان و … است، گویی داوودیان قسمتهایی که آثار آنها، رنگ و بوی موسیقی ایرانی گرفته را دریافت کرده و بکار میگیرد. این موضوع در حالی است که او نه تنها به صورت عادی در مکتب هیچ کدام از این هنرمندان تحصیل نکرده، حتی امکان مطالعه پارتیتورهایشان را هم نداشته است!

بهره ای که کاظم داوودیان از سازهای ایرانی در کنار سازهای ارکستر سمفونیک میگیرد نیز بسیار هوشمندانه و قابل تحسین است؛ داوودیان همواره نقش هایی که برای سازهای ایرانی در نظر گرفته مطابق با کاراکتر واقعی آن ساز بوده و کمتر هدف او از بکار گیری این سازها، استفاده به خاطر رنگ آمیزی صرف بوده است.

در این مورد بخصوص لازم است از محمدرضا درویشی، حسین دهلوی، محمد شمس، علی رحیمیان یاد کرد که به صورت کاملا استادانه با سازهای ایرانی برخورد میکنند و استفاده شان از این سازها فقط با هدف وجود یک ساز ایرانی در ارکستر نیست.

داوودیان به خاطر داشتن تسلط بالا بر روی موسیقی ایرانی، با کاردانی خاصی از سازهای ایرانی بهره میگیرد. داوودیان و ارسلان کامکار امروز شاید تنها آهنگسازانی باشند که هم در حد تکنوازی در کنسرتها و ضبطها بر سازشان تسلط دارند و هم آثار زیاد و شناخته شده ای، برای ارکستر سمفونیک تصنیف کرده اند (البته بهزاد عبدی نیز که با وجود جوانی آثار با ارزش زیادی خلق کرده هم نوازنده ماهری در سه تار بوده که امروز به دلایل حادثه دیدن دستش دیگر به نوازندگی نمی پردازد و همینطور پیمان سلطانی که با وجود تبحر در نوازندگی سه ساز هنوز هیچ تکنوازی ای از او به انتشار نرسیده است.)

کاظم داوودیان نوازنده ویرتوز در ساز سنتور است که آلبوم های نیز از تکنوازی این ساز روانه بازار کرده است، امروز هم بخش بزرگی از فعالیتش را برگزاری کنسرت با سنتور تشکیل میدهد.

به غیر از سنتور، او روی سازهای دف، تنبک، ویولنسل و سه تار نیز تسلط قابل توجهی دارد، تا حدی که با ساز ویولونسل زمانی در تهران به عنوان نوازنده ارکستر همکاری داشته است.

کاظم داوودیان پیش از سفر زود هنگام خود به آمریکا، از امکانات نه چندان زیاد آن زمان بهره برد و آثار زیادی از خود را، کیفیت خوبی به ضبط رساند. آثاری با ارزشی مانند audio file “تلاش” ، audio file“اسمر” ، audio file“تند باد” محصول زمانی است که هنوز نوازندگان با تجربه و قابل قدیمی بازنشسته نشده بودند و البته مانند امروز دستمزد ضبط آثار سمفونیک، غیر قابل تصور نبود!

در پایان گوش میکنیم به یکی از بهترین ساخته های کاظم داوودیان به نام audio file“پیش درآمد افشاری” که یکی از بهترین نمونه های چند صدایی برای ارکستر سازهای ایرانی است.

3 دیدگاه

  • هوتن
    ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۹ در ۵:۵۹ ب.ظ

    ببحشید شما اطلاعی از همکاری استاد شجریان و آقای داوودیان ندارید؟منظورم اجرای آثار داوودیان بر روی اشعار نیما و ارکستر سمفونیک لس آنجلس.

  • ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۹ در ۷:۱۵ ب.ظ

    این اثر آقای داوودیان متاسفانه چندین سال هست در انتظار انتشار هست!

  • قديمي
    ارسال شده در مهر ۲۵, ۱۳۸۹ در ۹:۴۱ ق.ظ

    اظهار تاسف که از استاد عباس خوشدل نام برده نشده است. ارکستر ایشان تنها ارکستری است که فضا و بوی سه گاه و ابوعطا را با خود دارد بر عکس بعضی از آهنگسازان

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«توانایی یا دانایی»

از روزگار سرودن مولانا تا امروز این مصرع از دفتر چهارم مثنوی گزین‌گویه‌ای مشهور شده است. آن را همراه ضرب‌المثل دیگر، «کنار گود نشسته می‌گوید لنگش کن»، برای رد نقد به کار می‌برند (گرچه تنها کاربردشان این نیست). با آوردن این مصرع تلویحا از منتقد می‌خواهند تنها به شرطی نقد کند که بتواند کاری بهتر یا همسنگ اثری که نقدش می‌کند، انجام دهد (و اینجا هم مقصود از «نقد» اغلب داوری منفی است). در حقیقت گوینده‌ی این جمله می‌خواهد «مرجعیت» نقد و منتقد را برای خرده‌گرفتن بر این یا آن اثر زیر سوال ببرد.

اجرا و تحلیل سه اثر پیانویی در دانشگاه هنرهای زیبا

روز یکشنبه ساعت ۱۲ روز سی ام اردیبهشت ماه سال جاری دانشکده موسیقی پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران میزبان آروین صداقت کیش و سینا صدقی از نویسندگان و منتقدین موسیقی اکادمیک در ایران است. در این برنامه کارن سلاجقه، مطهر حسینی و افشین مطلق فرد به ترتیب آثار پیانوییِ شروین عباسی، فرنود حقانی پور و نیما عطرکار روشن را خواهند نواخت. شایان ذکر است این برنامه با محوریت موسیقی معاصر از نگاه تکنیک آهنگسازی و ساختارهای زیبایی شناسانه معاصر به تحلیل آثار فوق خواهند پرداخت.

از روزهای گذشته…

جسور و ایرانی (I)

جسور و ایرانی (I)

“جوی نقره ای مهتاب” شاید یکی از قابل توجه ترین آثار تکنوازی سال های اخیر موسیقی ایرانی – بدون همراهی آنسامبل و آواز – باشد که با نوازندگی دو هنرمند شناخته شده ی موسیقی کلاسیک ایرانی، ”بهداد بابایی”و ”نوید افقه” منتشر شده است.
مارک مینکووسکی رهبر فرانسوی اپرا (II)

مارک مینکووسکی رهبر فرانسوی اپرا (II)

مارک مینکووسکی در پائیز ۲۰۰۶ به همراه گروه موسیقیدانان لوور به اروپا سفر کرد، در آنجا دوازده سمفونی لندن از هایدن را اجرا کرد، همچنین با اجرای دو سمفونی آخر موزار (شماره ۴۰ و ۴۱) سفری به آمریکای جنوبی کرد. علاوه بر آثار بتهوون، شوبرت و فلیکس مندلسون و برامس، او خود را وقف آثار آهنگسازان بزرگ فرانسوی نیز کرد همچون؛ برلیوز (Berlioz)، بیزه (Georges Bizet)، شوسن (Chausson)، فرانک (Franck)، دبوسی (Debussy)، فوره (Fauré)، روسل (Roussel)، فرانسیس پولنک (Francis Poulenc)، ژریف (Greif) و لیلی بولانگر (Lili Boulanger).
گفتگو با زوکرمن (I)

گفتگو با زوکرمن (I)

درست است که زوکرمن تازه شصت ساله شده اما این نوازنده بین المللی در اعماق وجودش همچنان همان نوازنده مشتاقِ آتش افروزیست که مخاطبان در تمام نقاط دنیا از سال ۱۹۶۱، پس از اولین اجرایش به عنوان یک ویولونیست نابغه، شناخته اند و تحسین می کنند. او اکنون دارد لندن را نیز از این شور و اشتیاق بهره مند می کند.
آنجا که موسیقی آغاز می‌شود

آنجا که موسیقی آغاز می‌شود

مجاب‌کردن هنرجوی موسیقی به شنیدنِ آنچه می‌نوازد، دشوار است. یک موسیقی‌دان جوان به‌ندرت به آنچه می‌نوازد، توجه کافی دارد و حتی از آن کمتر به «چگونگی» نواختنش. گاهی هنرجو برای اجرای صحیح ریتم، به شمارش می‌پردازد؛ اما حتی موسیقی‌دانانی که خوب و درست آموزش دیده‌اند هم ممکن است در کار با مترونوم به زحمت بیفتند. هنرجو آن‌قدر درگیر نواختن نت‌هاست که دیگر انرژی و زمانی برای امور دیگر برایش باقی نمی‌ماند؛ حتی شمردن و شنیدن.
ارکستر سمفونیک کلولاند

ارکستر سمفونیک کلولاند

ارکستر کلولاند یکی از بهترین ارکسترهای آمریکا می باشد. امروزه همچنان از برجسته ترین ارکستر سمفونیکهای دنیا است. چه در تالار سورنس (Severance Hall) در وطن، چه در مرکز موسیقی بلوسوم (Blossom)، چه در سفر، چه در برنامه های رادیویی و پخش تلویزیونی و یا در تاریخچه آلبومهای فوق العاده شان، ارکستر سمفونیک کلاولاند همواره روش استاندارد خود را در ایفای کنسرتهای نابش در پیش گرفته است. رهبر اتریشی فرانز ولسر- موست (Franz Welser-Mِst) کار خود را به عنوان هفتمین کارگردان موسیقی ارکستر به طور رسمی در سپتامبر ۲۰۰۲ آغاز کرده است.
راک کلاسیک-قسمت اول

راک کلاسیک-قسمت اول

راک کلاسیک Classic rock در اصل به عنوان یک قالب برای برنامه ریزی ایستگاههای رادیویی به وجود آمد که از قالب موسیقی راک آلبومی یا AOR- قالبی دیگر برای انتخاب و دسته بندی موسیقی در رادیو بر اساس انتخاب موسیقی از آلبومهای استودیویی راک در اوایل دهه ۸۰- گرفته شده بود. این قالب موسیقی راک در ایالات متحده شامل مجموعه ترانه های بسیار اما محدودی است که از سالهای ۶۰ تا بیشتر دهه ۸۰ را دربر میگیرد و بیشترین تاکید آن بر ترانه های بسیار موفق قدیمی تر از هنرمندانی است که به طور کلی به “دوران راک کلاسیک” مربوط هستند.
توضیحاتی در مورد مرور آقای بهرنگ نیک آئین (III)

توضیحاتی در مورد مرور آقای بهرنگ نیک آئین (III)

مشکل مهم دیگر که آقای نیک آئین مطرح کرده اند موضوع وزن و ریتم است که در رده ۳ تعاریف مفاهیم مطرح شده است. ایشان چنین پنداشته اند که با تصور من «ویژگی لنگ بودن ضرب ها نادیده گرفته شده است»
اصول نوازندگی ویولن (XI)

اصول نوازندگی ویولن (XI)

نگارنده در ادامه سلسله مقالات اصول نوازندگی ویولن؛ از میان الگوهای مختلف آرشه کشی یک راهکار مطلوب و مورد استفاده را پیشنهاد داده و اصول آن را مورد تشریح قرار می دهد. در صورت نیاز، علاقه مندان می توانند با تحقیق از چگونگی سایر روش های مختلف آرشه کشی آشنا گردند.
اولین آلبوم تصویری آکاپلا ایران منتشر می شود

اولین آلبوم تصویری آکاپلا ایران منتشر می شود

این آلبوم بصورت دیجی پک و شامل ۱ آلبوم صوتی + ۱ آلبوم تصویری در ۱۰ قطعه و کلیپ متفاوت منتشر می شود. آلبوم پیش رو اولین آلبوم رسمی گروه آوازی دامور بعد از ۶ سال فعالیتش خواهد بود که در سبک آکاپلا (آواز بدون همراهی ساز) و برای اولین بار در ایران بصورت تصویری منتشر می شود.
“رازهای” استرادیواری (III)

“رازهای” استرادیواری (III)

بواسطه فضای موسیقایی که در اطراف Molinari در جریان بود، Sacconi توانست با بسیاری از ویولونیست‌ها و ویولون سلیست‌های این قرن ارتباط برقرار کند. این افراد چه در زمینه آگاهی پیدا کردن در مورد سازهای قدیمی و چه در زمینه سازهایی که در اختیار داشتند در زمره مراجعین وی قرار می گرفتند. او نام تمام مراجعینش را برای من ذکر کرد و مایل بود که من تمام آن‌ها را به همراه ویژگی‌ها و شخصیت هنری‌شان بیان کنم. اسامی این فهرست با لحنی آهنگین در کلام او طنین‌انداز شد و گویی بیانگر مرحله‌ای خاص از زندگی وی و روزهای بیاد ماندنی مواجه و رویارویی با مردمانی استثنایی بود.