کاظم داوودیان و موسیقی ایرانی با ارکستر سمفونیک

کاظم داوودیان
کاظم داوودیان
بیشتر ما موسیقی های سمفونیکی که در دهه ۶۰ و ۷۰ شمسی از تلویزیون بر روی برنامه هایی با موضوعات، خود کفایی و استقلال بر روی تصاویری از مزرعه ها، بندرگاه ها و پالایشگاه ها به نمایش در می آمد را به خاطر داریم. موسیقی هایی که ریتم و مایه های موسیقی ملی در آنها موج میزد؛ القای ریتم از سوی ویولنسل ها و کنترباسها به همراه تیمپانی و گاهی همراهی سازهای ایرانی.

در فاصله اواسط دهه ۶۰ تا اواخر دهه ۷۰ سنت بکارگیری این نوع موسیقی به قدری در تلویزیون (اکثرا بدون اجازه صاحب اثر) تکرار شده بود که توجه مخاطبان دیگر به ظرایف این دست آثار تقریبا” از بین رفت! دقیقا” همان بلایی که تلویزیون بر سر “نی نوای” حسین علیزاده و “سوئیت ایرانی” محمد شمس آورد.

کاظم داوودیان یکی از مهمترین آهنگسازان این ژانر بود، هرچند داوودیان برای این فضا آهنگسازی نکرده بود (نام قطعاتش گویای این موضوع است و اصولا آثاری اینچنین هرگز در سطح هنری او نبوده و نیست) ولی حسی که بیشتر آثار او القا میکند باعث شده بود که تهیه کنندگان این دست برنامه ها از موسیقی او استفاده کنند.

اگر نگوییم کاظم داوودیان “ایرانی کارترین” سمفونیک نویس ایران است، حتما جز برترین های این نگرش به آهنگسازی برای ارکستر سمفونیک است. این دسته از آهنگسازان (که میتوان علی رحیمیان، هوشنگ و ارسلان کامکار و کامبیز روشن روان را نیز جز همین دسته برشمرد) بیشتر از ۹۰% آثارشان موسیقی ایرانی است که به جای سازهای ایرانی، سازهای ارکستر سمفونیک مورد استفاده قرار میگیرد (البته تمامی افراد نام برده به جز رحیمیان، آثاری برای گروه سازهای ایرانی هم تصنیف کرده اند)

در مورد آثار کاظم داوودیان، تفکر موسیقی ایرانی تا حدی است که حتی با نام فرم های موسیقی کلاسیک بر آثارش برخورد نمیکنیم ولی نام فرم ها موسیقی ایرانی در میان آثارش وجود دارد. در واقع تفکر آهنگسازی بر روی فرم های موسیقی کلاسیک جزو علایق او نیست و ارکستر سمفونیک را یک مجموعه از سازها به مثابه ارکستر ایرانی می بیند.

با کمی توجه به آثار داوودیان میتوان دلیل وجود جو قوی موسیقی ایرانی را در نوشته هایش دید؛ در بعضی از آثار این آهنگساز، سازهای ارکستر سمفونیک کاراکتری شبیه به سازهای ملی و نواحی ایرانی دارند، مثلا در “کایر” که یکی از آشنا ترین آثار اوست، در ابتدا پس از مقدمه ای که زهی های ارکستر به صورت ربع پرده ای می نوازند، ابوا همراه با پرکاشن ارکستر به اجرای موتیفی می پردازد که به قدری شبیه به اجرای همنوازی دهل و سرنا است که از همان ابتدا فضای روستایی این موسیقی را القا میکند.

audio file بشنوید “کایر” را با ملودی ای از رها کبیری و کمپوزسیون کاظم داوودیان و آواز حسن فداییان

آثار کاظم داوودیان گویی گلچینی از تکنیکهای موسیقی ایرانی آهنگسازان بزرگ سمفونیک ایران مانند مرتضی حنانه، حسین دهلوی، احمد پژمان و … است، گویی داوودیان قسمتهایی که آثار آنها، رنگ و بوی موسیقی ایرانی گرفته را دریافت کرده و بکار میگیرد. این موضوع در حالی است که او نه تنها به صورت عادی در مکتب هیچ کدام از این هنرمندان تحصیل نکرده، حتی امکان مطالعه پارتیتورهایشان را هم نداشته است!

بهره ای که کاظم داوودیان از سازهای ایرانی در کنار سازهای ارکستر سمفونیک میگیرد نیز بسیار هوشمندانه و قابل تحسین است؛ داوودیان همواره نقش هایی که برای سازهای ایرانی در نظر گرفته مطابق با کاراکتر واقعی آن ساز بوده و کمتر هدف او از بکار گیری این سازها، استفاده به خاطر رنگ آمیزی صرف بوده است.

در این مورد بخصوص لازم است از محمدرضا درویشی، حسین دهلوی، محمد شمس، علی رحیمیان یاد کرد که به صورت کاملا استادانه با سازهای ایرانی برخورد میکنند و استفاده شان از این سازها فقط با هدف وجود یک ساز ایرانی در ارکستر نیست.

داوودیان به خاطر داشتن تسلط بالا بر روی موسیقی ایرانی، با کاردانی خاصی از سازهای ایرانی بهره میگیرد. داوودیان و ارسلان کامکار امروز شاید تنها آهنگسازانی باشند که هم در حد تکنوازی در کنسرتها و ضبطها بر سازشان تسلط دارند و هم آثار زیاد و شناخته شده ای، برای ارکستر سمفونیک تصنیف کرده اند (البته بهزاد عبدی نیز که با وجود جوانی آثار با ارزش زیادی خلق کرده هم نوازنده ماهری در سه تار بوده که امروز به دلایل حادثه دیدن دستش دیگر به نوازندگی نمی پردازد و همینطور پیمان سلطانی که با وجود تبحر در نوازندگی سه ساز هنوز هیچ تکنوازی ای از او به انتشار نرسیده است.)

کاظم داوودیان نوازنده ویرتوز در ساز سنتور است که آلبوم های نیز از تکنوازی این ساز روانه بازار کرده است، امروز هم بخش بزرگی از فعالیتش را برگزاری کنسرت با سنتور تشکیل میدهد.

به غیر از سنتور، او روی سازهای دف، تنبک، ویولنسل و سه تار نیز تسلط قابل توجهی دارد، تا حدی که با ساز ویولونسل زمانی در تهران به عنوان نوازنده ارکستر همکاری داشته است.

کاظم داوودیان پیش از سفر زود هنگام خود به آمریکا، از امکانات نه چندان زیاد آن زمان بهره برد و آثار زیادی از خود را، کیفیت خوبی به ضبط رساند. آثاری با ارزشی مانند audio file “تلاش” ، audio file“اسمر” ، audio file“تند باد” محصول زمانی است که هنوز نوازندگان با تجربه و قابل قدیمی بازنشسته نشده بودند و البته مانند امروز دستمزد ضبط آثار سمفونیک، غیر قابل تصور نبود!

در پایان گوش میکنیم به یکی از بهترین ساخته های کاظم داوودیان به نام audio file“پیش درآمد افشاری” که یکی از بهترین نمونه های چند صدایی برای ارکستر سازهای ایرانی است.

3 دیدگاه

  • هوتن
    ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۹ در ۵:۵۹ ب.ظ

    ببحشید شما اطلاعی از همکاری استاد شجریان و آقای داوودیان ندارید؟منظورم اجرای آثار داوودیان بر روی اشعار نیما و ارکستر سمفونیک لس آنجلس.

  • ارسال شده در مهر ۲۴, ۱۳۸۹ در ۷:۱۵ ب.ظ

    این اثر آقای داوودیان متاسفانه چندین سال هست در انتظار انتشار هست!

  • قديمي
    ارسال شده در مهر ۲۵, ۱۳۸۹ در ۹:۴۱ ق.ظ

    اظهار تاسف که از استاد عباس خوشدل نام برده نشده است. ارکستر ایشان تنها ارکستری است که فضا و بوی سه گاه و ابوعطا را با خود دارد بر عکس بعضی از آهنگسازان

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IX)

حقیقت یافتن یکی از دو سوی این متناقض‌نما دیگر بستگی به مولف و کارش ندارد بلکه بیشتر مربوط به واکنش جامعه‌ی موسیقی است و آن کسانی که کتاب را می‌خوانند و به کار می‌بندند. احتمالا آگاه بودن بر این نکته که تحلیل ردیف به عنوان نوعی دستور زبان چه کاستی‌هایی دارد یا می‌تواند به بار آورد، همان کاستی‌ها را به نقطه‌ی قوتی در دگرگونی تلقی ما از دامنه‌ی خلاقیت در موسیقی دستگاهی تبدیل خواهد کرد، حتا اگر شده با مطرح کردن پرسش‌هایی درباره‌ی حدود تفسیر و … به بیان دیگر اگر دستاوردهای تحلیلی کتاب به عنوان یک حقیقت مسلم یا یک و تنها یک تفسیر قطعی درک شوند سوی اول روی می‌دهد و اگر به عنوان یک تفسیر خاص اما معتبر از میان بسیار تفسیرها، سوی دوم.

آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

برای اولین بار پارتیتورهایی از آثار آهنگساز بزرگ و صاحب سبکِ ایرانی استاد زنده یاد مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان غرب کشور عرضه می شود. امیرآهنگ آخرین شاگرد مرتضی حنانه اعلام کرد: به زودی ده پارتیتور از آثار استاد مرتضی حنانه توسط من و نظارت امیرعلی حنانه در اختیار علاقمندان آثار این آهنگساز برجسته و صاحب سبک قرار می گیرد.

از روزهای گذشته…

بررسی مقایسه‌ای آثار آریستوگزنوس تارنتی و ابونصر فارابی (II)

بررسی مقایسه‌ای آثار آریستوگزنوس تارنتی و ابونصر فارابی (II)

نکات زیادی کار آریستوگزنوس را از دیگر اندیشمندان یونانی که درباره‌ی موسیقی به کار نظری پرداخته‌اند متمایز می‌سازد، اما آنچه از بقیه مهم‌تر است نقدی است که او به نظرات طرفداران فیثاغورث درباره‌ی موسیقی وارد می‌کند (۴). در حقیقت او با این کار گامی بسیار مهم در شناخت‌شناسی علم برمی‌دارد (Barker 1978: 9). موسیقی از نظر او موضوع دانش ریاضی نیست؛ همچنین موضوع فیزیک یا اخترشناسی. بلکه موضوع دانشی است برآمده از الزامات خود موسیقی:
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (VI)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (VI)

خانه ای که آنها یافتند، کلبه ای در ساسکس و نزدیک فیتلوورت بود. این مکان مناظر زیبا و جنگل های خوش منظره ای در اطراف خود داشت که الگار می توانست در آنها قدم بزند. این خانه “برینکولز” نام گرفت و الگار عاشق آن شد.
فرافکنی در کمانچه نوازی! (II)

فرافکنی در کمانچه نوازی! (II)

سعید فرجپوری در قسمتی دیگر از گفتگویش به این نکته اشاره می کند که : “علاوه بر این، نوع موسیقی ما هم با موسیقی آذربایجان فرق می کند. موسیقی ما خیلی درونگراست و تحرک و حرکتی که در موسیقی آذربایجانی می بینید در آن وجود ندارد. هر کدام شان خاصیت و زیبایی های خودشان را دارند. با این حساب موافق نیستم که بگوییم آنها قوی ترند. در ایران هم کارهایی اجرا شده، خیلی خوب است مخصوصاً اینکه ما در اینجا فواصل ربع پرده را داریم و آنها ندارند. این مساله کار آنها را راحت تر می کند و به جای ربع پرده در فواصل سازی شان (کمانچه) نیم پرده می گیرند.”
موسیقی تانگو (I)

موسیقی تانگو (I)

تانگو Tango سبکی از موسیقی است که از میان مهاجران آرژانتین و اوروگوئه به اروپا به وجود آمده است. این موسیقی به طور سنتی توسط یک گروه سکستت (شش نفره) نواخته میشود و به نام اورکوئستا تیپیکا orquesta típica شناخته میشود. این سکستت شامل دو ویولون، پیانو، دبل بیس و دو باندونیون Bandoneón (سازی از خانواده آکاردئون) است. ترکیبهای قدیمی تر این مجموعه گاهی شامل فلوت، کلارینت و گیتار نیز بود. موسیقی تانگو و همچنین رقص تانگو در اکثر نقاط جهان شناخته شده است.
درگذشت اتا جیمز

درگذشت اتا جیمز

اتا جیمز، بانوی افسانه ای بلوز و سول جز، صبح جمعه، ۲۰ ژانویه در بیمارستان پارکویو کامیونیتی در لس آنجلس، در هفتاد و سه سالگی در اثر سرطان خون درگذشت. او چند ماه گذشته را رد مرحله پایانی سرطان خون و دمانس به سر می برده است و پنجشنبه شب به بیمارستان مراجعه می کند اما صبح جمعه فوت می کند. پزشک اتا روز جمعه از درگذشت او اظهار تأسف کرد و گفت: »ما همگی بسیار نارحت هستیم. با توجه به شناختی که از او و گذشته اش داشتم، مایه افتخار بود که مراقبت از او را به عهده داشتم.» همسر و فرزندان اتا در لحظه های پایانی زندگیش در کنار او بودند.
گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

در سه نوشتار دیگر هم تلاش نویسندگان برای توصیف فنی قطعه (دو مورد دونوازی تار و یک مورد کوارتت و کلارینت) با این هشدار مدرس مواجه شد که برای مطمئن بودن از نتیجه‌ی چنین توصیف‌هایی بهتر است پارتیتور قطعات مطالعه شود (یا دیکته‌ی بی عیب و نقصی از قطعه فراهم شود). در ضمن منطبق کردن قطعاتی که ادعای بیرون رفتن از دایره‌ی یک زیباشناسی جا افتاده را دارند بر شناخت نظری برآمده از همان زیباشناسی (رخ داده در مورد سوم) اگر غیر ممکن نباشد لااقل دشوار است، پس بهتر است با احتیاط و دقت بیشتری صورت پذیرد.
ماریا آندرسون، صدای نژاد سیاه (I)

ماریا آندرسون، صدای نژاد سیاه (I)

ماریان اندرسون (Marian Anderson) خواننده سیاه چرده آمریکایی و یکی از با استعدادترین خوانندگان قرن بیستم بود. وی صدایی قوی، لرزان و زیبا داشت. بیشتر آثار او بین سالهای ۱۹۲۵ تا ۱۹۶۵ بود که شامل اجراهایی در کنسرتها به همراه ارکسترهای بزرگ آمریکا و اروپا می باشد. اگرچه بسیاری از اپراهای مهم اروپا از وی دعوت به اجرا و بستن قرارداد کردند اما خانم اندرسون هیچ کدام را نپذیرفت و ترجیح داد به جای اجرا در اپرا، تنها در رسیتالها و کنسرتها خوانندگی اش را ادامه دهد. البته بعدها در اپرا هم هنر زیبای خود را به گوش همگان رسانید. وی آلبومهای فراوانی دارد که نشان دهنده اجراهای وسیع و فراوانش می باشد، از دانش درباره ادبیات اجرا در یک کنسرت گرفته تا اشعار و اپرا تا اشعار سنتی و معنوی آمریکایی… این خواننده آمریکایی-آفریقایی به عنوان یک هنرمند سیاهپوست در راه مبارزه با تبعیض نژادی در اواسط قرن بیستم آمریکا به شخصیتی مهم بدل شد.
گفتگو با حمید متبسم و بردیا کیارس درباره پروژه پردیس

گفتگو با حمید متبسم و بردیا کیارس درباره پروژه پردیس

امشب و فردا شب،‌ تالار کنسرت برج میلاد، میزبان «ارکستر مجلسی تهران» است که برای اولین بار با اجرای اثری از حمید متبسم به روی صحنه می رود؛ همچنین این اولین بار است که حمید متبسم با چنین ترکیبی به خلق موسیقی پرداخته است. ساعاتی قبل از اجرای این کنسرت با آهنگساز و رهبر این پروژه که «پردیس» نامیده می شود، گفتگویی کرده ایم که می خوانید:
نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (III)

نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (III)

ابوالحسن صبا در کلاس درس ویولون خود شاگردان متعددی داشت که او در اواخر عمرش موفقیت ها و ترقیات آنها را دیده بود ولی یک شاگرد او که بیشتر علاقه اش آهنگسازی تا نوازندگی بود، همیشه مورد توجه و علاقه اش بود؛ این شخص همان شاگرد آهنگسازی حسین ناصحی بود که آنروزها به عنوان یک موزیسین جوان و مستعد شناخته شده بود؛ حسین دهلوی بسیار مورد اطمینان صبا در زمینه کاری موسیقی بود و کسی بود که هنگام تاسیس ارکستر شماره یک هنرهای زیبا، آسیستان او و همکارش در تنظیم قطعه برای این ارکستر بود.
ارکستر فیلارمونیک نیویورک (I)

ارکستر فیلارمونیک نیویورک (I)

ارکستر فیلارمونیک نیویورک (New York Philharmonic)، واقع در شهر نیویورک، یکی از ارکسترهای قدیمی آمریکا است که به عنوان یکی از مهمترین اجرا کنندگان موسیقی کلاسیک شناخته شده است. امروزه خانه اصلی فیلارمونیک واقع در تالار آوری فیشر (Avery Fisher Hall) در مرکز لینکون نیویورک است. این ارکستر در سال ۱۸۴۲ به وجود آمده و نزدیک به ۴ دهه از دیگر مراکز سمفونیک آمریکا قدیمی تر است.