هوشنگ ظریف؛ آیتی محبوب و دردانه‌ای از تبارِ فرزانگانِ ایران‌مدار

هوشنگ ظریف (1398-1317)
هوشنگ ظریف (1398-1317)
باز، آیتی محبوب و دُردانه‌ای از تبارِ فرهنگ و هنر ایران، هنرمندی معتمدبه‌نفس و شایسته، نامهٔ عمر درپیچید و از جهان گذشت و چهرهٔ کم‌نشاطِ آرمان‌خواهی و آرمان‌گرایی در موسیقی ایرانی را کم‌فروغ‌تر از سال‌های پیشین، در میانِ انبوهی از شایست‌نشایست‌های جاری، به دستِ بازماندگان سپرد.

استاد هوشنگ ظریف، رَختی نو پوشید، از میان دوستدارانش رفت و به دوستان و یارانِ دیرینش پیوست، و ما به رسمِ وظیفه، از خصایل نیکوی او می‌نویسیم، تا آوازه‌اش در این گنبد دوّار مکرّر شنیده شده، و نامِ بلندش را گردِ فراموشی نپوشاند.

پنجهٔ مسلط، چیره و دراختیار، و مضراب‌های پاکیزه و سنوریتهٔ زلال، به همراهِ حجم بالای آثارِ برجای‌ماندهٔ حرفه‌ای‌اش در تمام سال‌های فعالیت، او را در مقامِ یک «استاد»ِ موسیقی می‌نشاند. او با کارنامه‌ای درخشان، به شناختِ دقیق و عمیقِ ظرایفِ سنت و مدرنیته در موسیقی ایرانی و تسلطِ کم‌نظیر به اجرای مشکل‌ترین و پیچیده‌ترین قطعات در ارکسترها و آنسامبل‌های موسیقی ایرانی، و معلمی تمام‌عیار برای شاگردان‌اش شهرت داشت؛ حیاتِ پارسایانه و رستگارانهٔ ملهم از حیاتِ افسانه‌ایِ مکتب‌دارانِ موسیقی عصرِ تجدد، در امتدادِ انبوهی از خصایلِ انسانیِ خودآموخته‌اش، او را شایستهٔ لقبی حتی فراتر از یک «استاد» موسیقی می‌کرد.

باری، شرحِ این حجم از فعالیت‌های جدیِ اجرایی و آموزشی او، بی‌گمان خارج از قاعده‌مندیِ جُستارهایی اینچنین ساده بوده و نیازمندِ بررسی‌های کانونی و متمرکز، در یک فضای کاملا آکادمیک به دستِ متخصصانِ امر است، که هرگاه این مهم، بر روی آثارِ بزرگان و استادانِ پیش از او به‌درستی انجام شده باشد، دربارهٔ او نیز انجام خواهد شد.

در میانهٔ سوگواری‌های جامعهٔ موسیقی ایرانی اما، نکته‌ای حائزِ اهمیت است؛ سوگواری در فقدان‌های پیاپی بزرگانِ هنر، اگر در محدوده‌ای مشخص بوده و توأمِ با ناامیدی‌ و سیاه‌نماییِ چشم‌اندازهای آینده نباشد، امری‌ست احترام‌برانگیز؛ اما اینکه آینده هنر و فرهنگ را بی‌حضورِ مفاخر هنری‌ِ گذشته‌مان در تاریکیِ مطلق بیانگاریم، دور از مآل‌اندیشی و واقع‌گرایی است.

حقیقت‌طلبیِ تاریخی، ما را از پذیرشِ این اصلِ بنیادین، ناگزیر می‌کند:
«پیوستارِ رشد و پویاییِ موسیقی ایرانی» در صد سالِ اخیر، یک خط صاف نبوده و از این پس نیز مسلّما، روندِ حرکتیِ سینوسی‌شکلِ خود را ادامه خواهد داد؛ بر این اساس شایسته نیست که، مرگِ ظریف و هم‌قطاران و استادانِ بزرگ‌مان را که بی‌شک از خسران‌های غیرقابلِ جبرانِ فرهنگ و هنرِ ایرانی است، پایانی بر آنچه که تا به امروز داشته‌ایم بدانیم. خام‌خیالانه است که اندوهِ حاصل از این فقدان‌ها را نه انگیزه‌ای در جهتِ پایه‌ریزیِ برنامه‌ای اساسی برای ادامهٔ رشدِ هنرِ دیرپا و ریشه‌دارِ موسیقی کلاسیک ایرانی در آینده، که آن را صرفا دستمایهٔ پریشان‌خاطری و آشفتگی‌های لاینحلِ موسیقی امروز ایران قرار دهیم؛ چه، اینکه موسیقی ایرانی هم، به سیاقِ هر هنرِ دیگری، دورانِ شکوه و افول دارد، اوج و حضیض داشته، و فراز و فرودهایی را به انتظار نشسته است.

یاد و نامِ بلندِ استاد هوشنگ ظریف، که شکوه و جوانی‌اش در میانهٔ میدانِ پُرگردوخاکِ دههٔ پنجاه، رو به افول گذاشت، در تاریخِ هنر و فرهنگِ ایران‌زمین ماندگار باد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (IX)

در اینجا هشترودی به موضوع تمایز میان هنر غرب و شرق پرداخته و به درستی این تمایز را در نوع پیام اثر هنری جست‌وجو می کند، این موضوع نیز از مباحث مهم جهان معاصر بوده و نقش هنر شرق را در آینده جهان نیز روشن می کند. بد نیست که عین جملاتش را بیاوریم. وی در بحثی که با یک دانشمند باستان شناس داشته می گوید؛ «او مدعی بود که هنر شرق در برابر هنر یونانیان قدیم بی ارزش بوده و فی المثل مانند آثار طفلی که تازه با کاغذ و قلم آشنا شده باشد مجسمه های هندی و چینی در برابر زیبایی مجسمه های یونانی مانند هیاکلی ناموزون و نفرت انگیز جلوه گر می شود.

درباره قطعه سمفونیک خلیج فارس اثر شهرداد روحانی

این اولین بار نیست که موسیقی ای به اصطلاح نادقیق «مناسبتی» (یا به اصطلاح غلط تر: سفارشی) برای مایملک ملی این مرز و بوم ساخته می شود. گفته قدما- یعنی الفضل للمتقدم- لااقل برای حیطه هنرها و به خصوص موسیقی، مصداق چندانی ندارد. به بیانی رسانه ای تر: اینجا امتیاز آوردن بر حسب شایسته سالاری است و نه پیش افتادن های غالبا تصادفی و رابطه ای در جریانی که اصلا معلوم نیست «مسابقه» باشد.

از روزهای گذشته…

درباره اتصالات چسبی ویولن (III)

درباره اتصالات چسبی ویولن (III)

لازم به ذکر است که ابعاد بست ها بر اساس وسعت محل آسیب دیده و میزان آسیب و شکاف ایجاد شده تعیین می گردد. در اینجا به منظور اتصال چسبی درز صفحه، این ابعاد می تواند مطابق با فرم محیطی صفحه معین گردند. به این صورت که با توجه به کمترین عرضی که در قسمت میانه ی صفحه وجود دارد، بست هایی با طول کوتاه تر و در قسمت پایین صفحه، بست هایی با طول بیشتر و بلندتر تهیه گردد. این شیوه از نظر بصری هم خوانی بیشتری را ایجاد خواهد نمود. همچنان تاکید می گردد این حالت با توجه و در نظر گرفتن میزان آسیب و شکاف، انجام خواهد پذیرفت (تصویر ۹).
واکاوی نظری موسیقی امبینت (VIII)

واکاوی نظری موسیقی امبینت (VIII)

به نظر می رسد همزمان با ظهور عصر فضا، در موسیقی نیز فناوری جدیدی متناسب با آن ظهور کرده است تا موسیقیدانان بتوانند احساسات خود را با آن بیان کنند. همین احساس بعدها (۱۹۸۳) هنوز در برایان انو زنده است و در پشت جلد آلبوم «آپولو» از شیفتگی خود برای خلق آثاری که در راستای دستاوردهای نوین علمی بشر باشد می نویسد.
آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (II)

آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (II)

مانوئل ماریا پونسه (Manuel Maria Ponce) که امروزه آثارش در رپرتوار گیتار کلاسیک از ارزش و استقبال بالایی برخوردار است، از اولین آهنگسازان غیر اروپایی ست که دعوت سگوویا را مبنی بر ساخت قطعه برای گیتار پذیرفت.
اهمیت بخش باس در تنظیم قطعات (I)

اهمیت بخش باس در تنظیم قطعات (I)

بدون شک ترانه و قطعات موسیقی زیادی وجود دارند که برای بسیاری از علاقمندان به نوازندگی، جذابیت لازم برای اجرا را دارند. مشکل اغلب هنگامی بوجود می آید که نوآموز موسیقی به نت قطعه مورد علاقه خود دسترسی نداشته باشد یا به نتی دسترسی دارد که برای ساز دیگری تنظیم شده است. در این نوشته سعی می کنیم تا حد امکان راهنمایی هایی برای تنظیم یک قطعه برای ساز سولو ارائه کنیم.
لیدی بلانت و مسیح (II)

لیدی بلانت و مسیح (II)

آنچه را که می توان درباره جزئیات قطعات تعویض شده مطرح نمود ابتدا درباره فینگر برد کوتاه و پهن آن است که تماما از چوب افرا ساخته شده و یک روکش نازک از جنس چوب آبنوس بر روی سطح آن قرار داشت و باس بار این ساز که کمی نسبت به نمونه مشابه خود در ویلن مسیح کوتاه تر بوده اما از نظر کیفیت از جنس همان چوب کاج با رگه های پهن ساخته شده است.
یادداشتی به بهانه‌ کنسرت گروه موسیقی دستگاهی نقش

یادداشتی به بهانه‌ کنسرت گروه موسیقی دستگاهی نقش

گروه نقش به سرپرستی امیر شریفی نوازنده‌ی تار و سه تار و خوانندگی مهدی امامی و به همراهی ۴ تن از نوازندگان که از دانشجویان ممتاز مقطع کارشناسی هنرستان عالی موسیقی تهران هستند، در آبان ماه سال ۸۹ کار خود را آغاز نمود. حاصل کار این گروه ضبط دو آلبوم در دستگاه ماهور و آواز افشاری است که تا پایان امسال به بازار خواهد آمد. این گروه از تابستان امسال اقدام به برگزاری کنسرت‌هایی در تهران و شهرستان‌ها نمود. آخرین آنها جمعه ۲۷ آبان در خانه‌ی هنرمندان ایران، با حمایت و سخنرانی دکتر حمیدرضا اردلان و استاد داریوش پیرنیاکان برگزار شد. یادداشتی که در ذیل این خبر خواهد می آید، شرح مختصری است بر نحوه‌ی نگرش و عملکرد و محورهای اصلی کار گروه نقش.
گفتگو با آندریاس شیف

گفتگو با آندریاس شیف

آندراس شیف (Andras Schiff) در ۲۵ آوریل ۲۰۰۱ در هامبورگ آلمان یک رسیتال پیانو به اجرا گذاشت. این اجرا چنان طوفان اشتیاق و هواخواهی در حضار برانگیخت که سه بار تقاضای اجرای مجدد این کنسرت سخت و فوق العاده تکنیکی را کردند. شیف تعمداً مستمعین را با برنامه اش برانگیخته بود: هنر آهنگسازی باخ در میان کل کنسرت همانند یک “خط قرمز” جاری شده بود.
پدر موسیقی ساده و ماندگار

پدر موسیقی ساده و ماندگار

در دنیای موسیقی امروز، یک آلمانی به پدر موسیقی ساده شهرت پیدا کرده است. او کسی نیست جز برت کامپفرت، کسی که گروه بیتلز را کشف کرد و بسیاری از ملودی های زیبایی دنیای موسیقی پاپ و Jazz به او تعلق دارد و همه روزه میلونها نفر این ملودی های زیبا را گوشه و کنار دنیا گوش می دهند. او در باره موسیقی خود می گوید : “اگر مردمی که موسیقی من را می شناسند احساس کنند که این موسیقی کافی است، خوشحال هستم چون تمامی آنچیزی است که می خواهم بگویم.”
موریس راول، اسطوره امپرسیونیست (I)

موریس راول، اسطوره امپرسیونیست (I)

جوزف موریس راول آهنگساز دوره امپرسیونیزم که بیشتر برای ملودیها و سازبندی هایش معروف است، یکی از بزرگترین آهنگسازان کشور فرانسه است. بسیاری از قطعاتش برای پیانو، موسیقی مجلسی، موسیقی و ترانه و موسیقی برای ارکستر به عنوان استاندارهای جهانی موسیقی شناخته شده اند. آهنگهای پیانوی راول همچون، فواره ها (Jeux d’eau)، آینه ها (Miroirs) و (Gaspard de la Nuit) مهارت و تکنیک بالایی برای اجرا نیاز دارند و در قطعه ای برای ارکستر مثل Daphnis et Chloé از صداهای گوناگون و ترکیبی موثر از سازهای مختلف استفاده شده است. گمان می رود، راول نسبت به دیگر موسیقیدانان فرانسوی، بیشتر مورد تقدیر و شناخت قرار گرفته است.
بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (II)

بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (II)

کتاب “دنیای سازدهنی” نوشته آقای امیرعباس ابوطالبی (متولد ۱۳۵۵) و در سال ۱۳۸۳ توسط ایشان به چاپ رسیده است. این کتاب به همراه یک CD عرضه شده که به دو شکل Audio CD و فایل های WMA قابل تهیه است. نسخه WMA حاوی فایل های موسیقی زمینه (بدون سازدهنی) است که هنرجو می تواند برای همنوازی از آن استفاده کند. این کتاب هم در اصل برای سازدهنی ترمولو ۲۴ سوراخ تالیف شده ولی بنا بر توضیحی که در قسمت قبلی دادیم در متن کتاب واژه “دیاتونیک” ذکر شده است.