هوشنگ ظریف؛ آیتی محبوب و دردانه‌ای از تبارِ فرزانگانِ ایران‌مدار

هوشنگ ظریف (1398-1317)
هوشنگ ظریف (1398-1317)
باز، آیتی محبوب و دُردانه‌ای از تبارِ فرهنگ و هنر ایران، هنرمندی معتمدبه‌نفس و شایسته، نامهٔ عمر درپیچید و از جهان گذشت و چهرهٔ کم‌نشاطِ آرمان‌خواهی و آرمان‌گرایی در موسیقی ایرانی را کم‌فروغ‌تر از سال‌های پیشین، در میانِ انبوهی از شایست‌نشایست‌های جاری، به دستِ بازماندگان سپرد.

استاد هوشنگ ظریف، رَختی نو پوشید، از میان دوستدارانش رفت و به دوستان و یارانِ دیرینش پیوست، و ما به رسمِ وظیفه، از خصایل نیکوی او می‌نویسیم، تا آوازه‌اش در این گنبد دوّار مکرّر شنیده شده، و نامِ بلندش را گردِ فراموشی نپوشاند.

پنجهٔ مسلط، چیره و دراختیار، و مضراب‌های پاکیزه و سنوریتهٔ زلال، به همراهِ حجم بالای آثارِ برجای‌ماندهٔ حرفه‌ای‌اش در تمام سال‌های فعالیت، او را در مقامِ یک «استاد»ِ موسیقی می‌نشاند. او با کارنامه‌ای درخشان، به شناختِ دقیق و عمیقِ ظرایفِ سنت و مدرنیته در موسیقی ایرانی و تسلطِ کم‌نظیر به اجرای مشکل‌ترین و پیچیده‌ترین قطعات در ارکسترها و آنسامبل‌های موسیقی ایرانی، و معلمی تمام‌عیار برای شاگردان‌اش شهرت داشت؛ حیاتِ پارسایانه و رستگارانهٔ ملهم از حیاتِ افسانه‌ایِ مکتب‌دارانِ موسیقی عصرِ تجدد، در امتدادِ انبوهی از خصایلِ انسانیِ خودآموخته‌اش، او را شایستهٔ لقبی حتی فراتر از یک «استاد» موسیقی می‌کرد.

باری، شرحِ این حجم از فعالیت‌های جدیِ اجرایی و آموزشی او، بی‌گمان خارج از قاعده‌مندیِ جُستارهایی اینچنین ساده بوده و نیازمندِ بررسی‌های کانونی و متمرکز، در یک فضای کاملا آکادمیک به دستِ متخصصانِ امر است، که هرگاه این مهم، بر روی آثارِ بزرگان و استادانِ پیش از او به‌درستی انجام شده باشد، دربارهٔ او نیز انجام خواهد شد.

در میانهٔ سوگواری‌های جامعهٔ موسیقی ایرانی اما، نکته‌ای حائزِ اهمیت است؛ سوگواری در فقدان‌های پیاپی بزرگانِ هنر، اگر در محدوده‌ای مشخص بوده و توأمِ با ناامیدی‌ و سیاه‌نماییِ چشم‌اندازهای آینده نباشد، امری‌ست احترام‌برانگیز؛ اما اینکه آینده هنر و فرهنگ را بی‌حضورِ مفاخر هنری‌ِ گذشته‌مان در تاریکیِ مطلق بیانگاریم، دور از مآل‌اندیشی و واقع‌گرایی است.

حقیقت‌طلبیِ تاریخی، ما را از پذیرشِ این اصلِ بنیادین، ناگزیر می‌کند:
«پیوستارِ رشد و پویاییِ موسیقی ایرانی» در صد سالِ اخیر، یک خط صاف نبوده و از این پس نیز مسلّما، روندِ حرکتیِ سینوسی‌شکلِ خود را ادامه خواهد داد؛ بر این اساس شایسته نیست که، مرگِ ظریف و هم‌قطاران و استادانِ بزرگ‌مان را که بی‌شک از خسران‌های غیرقابلِ جبرانِ فرهنگ و هنرِ ایرانی است، پایانی بر آنچه که تا به امروز داشته‌ایم بدانیم. خام‌خیالانه است که اندوهِ حاصل از این فقدان‌ها را نه انگیزه‌ای در جهتِ پایه‌ریزیِ برنامه‌ای اساسی برای ادامهٔ رشدِ هنرِ دیرپا و ریشه‌دارِ موسیقی کلاسیک ایرانی در آینده، که آن را صرفا دستمایهٔ پریشان‌خاطری و آشفتگی‌های لاینحلِ موسیقی امروز ایران قرار دهیم؛ چه، اینکه موسیقی ایرانی هم، به سیاقِ هر هنرِ دیگری، دورانِ شکوه و افول دارد، اوج و حضیض داشته، و فراز و فرودهایی را به انتظار نشسته است.

یاد و نامِ بلندِ استاد هوشنگ ظریف، که شکوه و جوانی‌اش در میانهٔ میدانِ پُرگردوخاکِ دههٔ پنجاه، رو به افول گذاشت، در تاریخِ هنر و فرهنگِ ایران‌زمین ماندگار باد.

مروری بر کتاب «ردیف آسان است؛ قدم به قدم با ردیف موسیقی ایران، دستگاه شور»

روژا پیتِر –ریاضیدان مجار- در کتاب «بازی با بینهایت» بدون اینکه نام کتابش را «ریاضی آسان است» بگذارد، هنرمندانه پیچیده‌ترین موضوعاتِ ریاضی را دست‌یافتنی کرده است. اگر فرمانروای مطلقِ همه‌ی دانش‌ها می‌تواند آسان شود پس ردیفِ ما هم علی‌القاعده باید بتواند. کتابِ حاضر با وجود تلاش‌هایی که شده نه تنها در این کار توفیقی نیافته بلکه به جای زدودنِ ملال و پیچ و خم‌های زاید از پیکره‌ی موضوع (بر طریقِ یک متدلوژیِ منسجم و به پشتوانه‌ی یک ساختمانِ نظری مستحکم و واحد) به خوبی توانسته است نشان دهد که ردیف چقدر می‌تواند غامض و گیج‌کننده باشد.

تکروی بااستقامت! (II)

نتیجه همان که در سال ۱۳۴۹ براثر «مشکلات سیاسی» از بانک کشاورزی اخراج شد. مخالفت با رژیم شاه در آن زمان بین روشنفکران عادی بود اما بین موسیقیدانان که عموما به جماعتی محافظه کار و خطرگریز و «صلح کل» نامیده شده اند، چنین مخالفت هایی اصلا رایج نبود بلکه سازش با وضع موجود و تلاش درجهت جلب منافع مادی بود که ارجح شمرده می شد. نتیجه هرچه بود، رجبی دیگر به کاردولتی برنگشت و زندگی «بهمن گونه و رجبی وار» او از آن زمان شکل گرفت. او هنرمندی بود برخلاف جریان آب. به شب نشینی و مطربی نمی رفت، از ارباب قدرت بیزار بود، از تعارف و حفظ ظاهر به قیمت ریاکاری نفرت داشت و صراحت تلخش دشمن تراش بود، اهل مطالعه بود، ورزش حرفه ای را برگزیده و کوهنوردی همیشگی بود.

از روزهای گذشته…

قاسمی: خوانندگان عموما” سلفژ را در حد بخور و نمیر میدانند!

قاسمی: خوانندگان عموما” سلفژ را در حد بخور و نمیر میدانند!

سازمان فرهنگی بودجه ای به ما نداد و ارکستر متلاشی شد ولی کر؛ ما از سال ۸۱ آمدیم و فراخوان گسترده تری دادیم برای یک کر بزرگ، باز با همت آقای اردلان و نافعی مسئول وقت فرهنگسرا و مسئول مالی سازمان که ایشان هم خیلی کمک کردند، درست است که ایشان کارشان مدیریت فرهنگسرا و مجموعه مالی سازمان بود ولی فرد بسیار فهیم و فرهنگی ای بودند، درک میکردند که چه چیزی به نفع فرهنگ و هنر است، خیلی حمایت کردند… ما با حجم عظیمی تبلیغ کردیم که باعث شد ما ۴۷۰ نفر را بتوانیم در روز ۲۷ تیر ۸۱ در تالار آوینی فرهنگسرا جمع کنیم. این جمعیت خیلی زیاد بود، سالن کاملا پر شده بود.
نمودی از جهان متن اثر (VI)

نمودی از جهان متن اثر (VI)

اگر به مثال‌ها و روندی که طی شد، نگاهی دوباره بیندازیم متوجه می‌شویم که علت در خود تجزیه نهفته است؛ از میان ویژگی‌های متعدد قطعه کدام‌یک را برای کار انتخاب کنیم؟ قطعه را چگونه بر اساس این ویژگی‌ها تحلیل کنیم؟ اینها دو پرسشی است که وضعیت تحلیل‌گران را به هنگام برخورد با یک قطعه‌ی موسیقی به‌خوبی توصیف می‌کند. اگر به ایده‌ی توجه بی‌طرفانه‌ی لرد شافتسبری برگردیم و به یاد آوریم که در این ایده قرار بود داوری و گرایش حضور نداشته باشد، وضعیت متناقض حادث شده، بهتر پیش رو قرار می‌گیرد؛ پاسخ دادن به هر دو پرسش بالا نیازمند داوری است.
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (I)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (I)

مقاله ای که پیش رو دارید، نوشته ویکتور . آدوی بل است در باره وضعیت موسیقی ایران در سال ۱۸۸۵ میلادی که توسط حسینعلی ملاح به فارسی ترجمه شده و در سال ۱۳۵۳ در مجله «هنر و مردم» به انتشار رسیده که امروز اولین شماره آن را می خوانید.
اختلالات صدای خوانندگان (VIII)

اختلالات صدای خوانندگان (VIII)

اغلب می توانیم با آموزش به بیماران، در استفاده از فشار هوای میانی و حجم شش ها، کیفیت گرفتگی صدای آنها را تغییر دهیم. آموزش الگوی استفاده از جمله های کوتاه ممکن است روش مهمی در سروسامان بخشیدن به جریان تنفس باشد.
اصول نوازندگی ویولن (IX)

اصول نوازندگی ویولن (IX)

نحوه تمرین مطلوب اجرای دوبل نت های مرکب از دو شماره انگشت متفاوت، اجرای هر یک از نت ها در آرشه های جداگانه و با تمپو پایین و دقت نوازنده در اجرای صحیح هر یک نت ها از لحاظ زیر و بمی و سپس اجرای دوبل مورد نظر در آرشه دیگر و با دقت در صدای حاصله از دوبل است.
میرهادی: هم قبیله ای های من با من وحشیانه برخورد کردند

میرهادی: هم قبیله ای های من با من وحشیانه برخورد کردند

در ادامه مطالب قبل در ارتباط با نظرات آقای کیوان میرهادی موسیقیدان معاصر راجع به موسیقی کشور، آخرین قسمت این مصاحبه در این مطلب آورده میشود. در اینجا لازم است به دو نکته اشاره شود اول این مطلب که در تهیه این گزارش حتی المقدور هیچگونه تغییراتی در کلام ایشان داده نشده است و نکته دوم اینکه هفته آینده نظرات شما دوستان، پیرامون مصاحبه را حتما” نزد ایشان خواهیم برد و پس از دریافت پاسخ های لازم آنها را منتشر خواهیم کرد.
آشنایی با رشته موسیقی کلاسیک (II)

آشنایی با رشته موسیقی کلاسیک (II)

فاصله زمانی سال ۱۷۵۰ تا ۱۸۲۰ به صورت حدودی را دوره کلاسیک می نامند چراکه در این بازه زمانی هنر چه از نظر دیدگاه فلسفی و چه از نظر مسائل تکنیکی، تغییراتی قابل لمس نسبت به دوره قبل (باروک) داشت. عنوان «کلاسیک» برای این دوره باعث شده بعضی از هنرجویان موسیقی تصور کنند، موسیقی این دوره تنها کلاسیک نامیده می شود ولی این فرض اشتباه است؛ موسیقی کلاسیک یک اصطلاح کلی است برای موسیقی هایی که برای مخاطب فرهیخته ساخته می شود و ارتباطی به بازه زمانی یاد شده یا نوع خاصی از موسیقی ندارد.
گزارش جلسه دوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

گزارش جلسه دوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (I)

بعد از ظهر چهارشنبه ۴ بهمن ماه دومین جلسه‌ی «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» در خانه‌ی موسیقی تشکیل شد. عنوان درس این جلسه «تکنیک‌های عمومی نقد» بود و به مسائل و تکنیک‌هایی می‌پرداخت که عموما در حوزه‌ی منطق عمومی جای دارند و در همه گونه کنش یا نوشتار انتقادی (و نه فقط نقد موسیقی) ممکن است به کار روند و از همین رو «عمومی» خوانده می‌شوند.
سیداصفهانی: نسل ما از اتفاقات بزرگ هنری دور افتاده

سیداصفهانی: نسل ما از اتفاقات بزرگ هنری دور افتاده

به تازگی کتابی با عنوان «نامبرده، حسین سرشار» به کوشش ساناز سید اصفهانی توسط انتشارات اچ انداس مدیا در لندن به چاپ رسیده است که در این کتاب، مجموعه مصاحبه هایی از دوستان و همکاران این هنرمند، شامل: سیامک شایقی، هوشنگ گلمکانی، نصرت الله کریمی، محمد علی کشاورز، شاهین فرهت، شهلا میلانی، امیر اشرف آریان پور، پری زنگنه، پری ثمر، احمد پژمان، رشید وطن دوست، یارتا یاران، تهیه به انتشار رسیده است.
گفتگو با دبیر جایزه بین المللی پیانوی باربد

گفتگو با دبیر جایزه بین المللی پیانوی باربد

“جایزه بین المللی پیانوی باربد” نخستین جایزه بین المللی خصوصی ایران در حوزه موسیقی است که فراخوان آن بیستم مردادماه منتشر شد و مرحله نهایی آن ۲۲ تا ۲۴ دیماه امسال در شیراز برگزار خواهد شد. محسن خباز، مدیر اجرایی این مسابقه، استقبال از آن را چشمگیر توصیف کرد و افزود: “در میان کسانی که برای دریافت اطلاعات تکمیلی با دبیرخانه جایزه باربد تماس گرفته اند، اشتیاق و پیگیری داوطلبان شهرهای دوردستی همچون گنبدکاووس، گرگان، بوشهر، گچساران و… که به طور معمول سهم اندکی در جشنواره ها دارند، در خور توجه است.” خباز گفت: “با رایزنی ها و تلاش های بی وقفه لیلا رمضان، پیانیست بین المللی کشورمان که به عنوان مدیرهنری جایزه پیانوی باربد در کنار ماست، توانستیم علاوه بر ۱۰ روز مسترکلاس فرانسه برای دو برنده نهایی این مسابقه، برای آنها اجرای زنده کنسرت، همزمان با حضورشان در فرانسه را نیز تدارک ببینیم که اطلاعات تکمیلی آن به زودی روی سایت رسمی جایزه پیانوی باربد www.barbadpianoprize.com اعلام خواهد شد.”