طبقه‌بندی سازها (I)

سازشناسی: مطالعه علمی سازها
مدت‌ها قبل سازها و نوازندگان از شـأن امروزین برخوردار نبودند. فلوت، چنگ و طبل در اصل هیچ‌گاه به نیت لذت بخشیدن به‌کار نمی‌رفتند. هنگامی که این سازها برای اولین بار ساخته شد، برای شکار، آماده سازی غذا و ارتباطات، دفع حمله‌ی دشمنان یا ارواح شیطانی، خشنود ساختن خدایان و از بین بردن هراس، مورد استفاده قرار می‌گرفت. بدین ترتیب آن‌ها به بقای جسم و جان نژاد بشر یاری می‌رساندند.

موسیقی به‌عنوان دست‌آوردی برای بقای زندگی از دل این آلات بیرون آمد.

هر چه آسان‌تر مردم با محیط پیرامون‌شان سازش یابند، احتمال بقای‌شان بیشتر است. انسان‌ها سازش پذیرانی هوشمندند و این را مدیون رشد خارق العاده‌ی قشر مغزی‌شان هستند.

آن‌ها در موقعیت‌هایی که برای انجام امورشان از نظر جسمانی عاجز بودند، به ساخت وسایلی نظیر نیزه، تیر و کمان (برای شکار) و طبل (برای ایجاد ارتباطات) دست زدند. این سازها به نوبه‌ی خود سودمند بودند اما مقرر بود به چیزی بیش از آن تبدیل شوند.

در نتیجه‌ی رشد سریع ذهن بشری، مردم به جستجوی بیشتر ابزارهایی که اغلب زندگی‌شان به آن بستگی داشت ترغیب می‌شدند. برای مثال: تیر و کمان، سلاحی مهلک که بعدها به چنگ منتج شد. موسیقی محصول تصادفی یک مکانیسم نیرومند برای بقا است. به دنبال ابتکارات هدف‌مند، انسان‌ها همواره در ترس زندگی می‌کردند و خود را در هاله‌ی نظام‌مند جادو و مناسک محصور نمودند.

در این راستا صدای انسان به خوبی به‌کار گرفته شد. صداها زمانی‌که باد از میان سوراخ‌های تنه‌ی درختان یا نی‌ها می‌وزید یا با استفاده از تیر و کمان، هاون ودسته‌‌ی آن و غیره تولید می‌شد، کشف شدند. بدین‌سان ابزارهای اصلی، حاوی کارکرد‌هایی برای ارسال پیام و مقاصد آیینی شد. بعد از گذشت دوره‌ای بالغ بر هزاران سال این ابزارها به تدریج به سازهای موسیقی تحول یافت. موسیقی در اروپا و طی قرون وسطا، بر بال‌های مناسک و مذهب به‌صورت یک هنر زیبا‌شناختی متولد شد.

موسیقی به مدت طولانی تنها توسط صدای انسان بدون همراهی ساز دنبال می‌شد. ‌علی‌رغم وجود سازها، جزئیات آن‌ها شرح داده نشده بود. در نوشته‌هایی که از عهد عتیق به جای مانده به طور مبسوطی درباره‌ی موسیقی نظریه پردازی شده است اما تنها سازی که مورد بحث قرار گرفته، مونو کورد نام دارد (واژه‌ی یونانی برای تک سیم) که به‌عنوان وسیله‌ای کمک آموزشی برای تعلیم فواصل بکار می‌رفته است.در دوره‌ی پیش از قرن پانزدهم سازها بایستی براساس کاربرد یا کارکردشان طبقه‌بندی می‌شدند نه براساس صدا، ساختار یا مواد بکار گرفته شده در آن‌ها که از آن آگاهی کمی داریم.

سازها به‌طور عمده کارکردهای عملی و تشریفاتی‌شان را تا اوخر قرون وسطا حفظ کردند.این سازها به منظور ارسال پیام‌های ویژه‌ای که مقامات نیروهای متحد در مجمع قرون وسطایی، برای تشریفات بی‌شمار توصیه می‌کردند، به‌کار گرفته می‌شد. تشریفات بارگاه و جنگ با صدای شیپور و طبل همراه بود. در هر دو مورد از آن‌ها برای ایجاد صداهایی تا سرحد امکان مهیب استفاده می‌شد.

در دسته‌های مذهبی، طبل، شیپور و ربک در کنار مارش نظامی و صدای انسانی به‌کار می‌رفت. در کلیسا و در بارگاه پادشاهان و نجبا، اساساً هر گاه که به هنر موسیقی پرداخته می‌شد، صدای انسان ساز اصلی بود. سازها در درجه‌ی دوم اهمیت بودند. در بهترین حالت شاعران و نوازندگان و خوانندگان بزمی به همراهی شعر از چنگ یا «هاردی‌گردی» استفاده می‌کردند و همسرایان کلیسا از سازهای بادی‌شان مدد می‌گرفتند. ارگ در کلیسا نواخته می‌شد.

2 دیدگاه

  • jaklin
    ارسال شده در فروردین ۲۱, ۱۳۸۹ در ۱۰:۵۰ ب.ظ

    نویسنده این مطلب چه کسی هست؟ یا منبع نوشته؟

  • ارسال شده در فروردین ۲۳, ۱۳۸۹ در ۱:۲۸ ب.ظ

    دوست عزیز در بیشتر مطالبی که روی سایت قرار میگیرد منبع نوشته در شماره آخر قرار داده میشود.
    مقاله ای که می خوانید ترجمه ی فصل اول کتاب:
    The Complete Encyclopedia of Musical Instruments نوشته Heniz Wallisch و Bert Oling.
    است که توسط خانم سوسن قیصرزاده به فارسی برگردانده شده.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایران زمین»

سوال این است که آیا می‌توان خلاقیت را آموزش داد؟ و جواب این که حتا اگر هم نتوان، حداقل می‌شود با برانگیختن و آزاد گذاشتن، آدم‌های صاحب خلاقیت را تشویق به استفاده از آن کرد و پروراند. آنچه هشت آهنگساز نوجوان آلبوم ایران‌زمین و مدیر هوشیار «پروژه‌ی آهنگسازان جوان»، امیرمهیار تفرشی پور، به اعتبار موسیقی‌شان به صحنه‌ی امروزین موسیقی ما می‌آورند دقیقا پاسخی است که دیدیم.

آلبوم «در محاصره» با آهنگسازی منتشر شد

یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی و آهنگسازی بهزاد عبدی در قالب آلبوم صوتی تصویری «در محاصره» به خوانندگی محمد معتمدی، توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» منتشر شد. آلبوم «در محاصره» مشتمل بر یکی از کنسرت‌های ارکستر «خنیاگران مهر» به سرپرستی بهزاد عبدی که مرداد ماه سال ۱۳۹۵ به خوانندگی محمد معتمدی در تالار وحدت تهران روی صحنه رفت، در قالب یک اثر صوتی تصویری توسط نشر «پردیس موسیقی معاصر» وارد بازار موسیقی شد. این مجموعه همزمان با کنسرت‌های اروپایی ارکستر «خنیاگران مهر» در کشورهای فرانسه، سوئیس، کانادا و آمریکا نیز به صورت فیزیکی و دیجیتال در دسترس مخاطبان قرار گرفته است.

از روزهای گذشته…

مروری بر آلبوم «موتسارت لیست»

مروری بر آلبوم «موتسارت لیست»

روزگاری ایران رسیتال نوازندگان پیانوی بزرگی را به خود می‌دید. اجرای نام‌های افسانه‌ای سده‌ی بیستم همچون «آرتور روبنشتاین» ناممکن نمی‌نمود. این جهانی دیگر بود و موسیقی کلاسیک غربی حمایت دولتی داشت و … . امروز اما دستِ تنها و درعین‌حال توانای جامعه‌ی مدنی در کار است تا به نیروی خویش برنامه‌ای مانند رسیتال «گوتلیب والیش»، نوازنده‌ای از همان تبار (گرچه هنوز کم‌تر افسانه‌ای)، را برای بار چندم ممکن کند. و این حتا پیش از خود موسیقی جلب توجه می‌کند اگر دیده‌ی تیزبینی باشد.
گفت و گویی کوتاه با پیمان سلطانی در باره آواز ایرانی

گفت و گویی کوتاه با پیمان سلطانی در باره آواز ایرانی

در یکی از روزهای گرم مرداد ماه، برای خرید کتاب به انتشاراتی ویستار واقع در میدان هفت تیر تهران رفته بودم، به طور اتفاقی پیمان سلطانی هم در آن جا حضور داشت. بعد از احوال پرسی مثل همیشه صحبت موسیقی به میان آمد و بحث بر سر آواز ایرانی بالا گرفت. پس از دقایقی صحبت، با خود اندیشیدم که چه خوب است این گفت و گو را به مصاحبه ای تبدیل کنم، اول خواستم به ایشان بگویم وقتی تعیین کنند که مفصل در این باره بحث کنیم اما با اطلاع از اینکه پیمان سلطانی مشغله ی کاری زیادی دارد و ممکن است به این زودی فرصتی برای این کار پیدا نشود، تصمیم گرفتیم بحث را در همان جا ادامه دهیم و از او خواستم چند دقیقه ای وقتش را به من دهد و او هم مثل همیشه با خوش رویی پذیرفت و گفت و گو را ادامه دادیم.
ایران در کشاکش موسیقی (V)

ایران در کشاکش موسیقی (V)

متاسفانه حتی آهنگسازان تحصیل کرده ما بدنبال عادت مردم به شنیدن موسیقی با کلام ونگران از افت درآمد مالی‌، بیشتر آثار خود را به آواز اختصاص می‌ دهند و ذهن مردم را محدود نگاه داشته و شرکت های انتشارت موسیقی که موسسات تجاری هستند نه هنری و فرهنگی، اکثرشان از خرید موسیقی بدون کلام خودداری می کنند. بیشتر اینگونه کاسبکاران خریدار و خواهان انتشار موسیقی بی کلامی هستند که کلامش سالها سال در گوش های مردم بوسیله خوانندگان معروف خوانده شده و جا گرفته باشد و در واقع شنونده این آثار خاطرات شان را زمزمه می کنند.
نقدی بر عملکرد چند سالۀ اخیر پرویز مشکاتیان

نقدی بر عملکرد چند سالۀ اخیر پرویز مشکاتیان

مطمئنا نام و آثار پرویز مشکاتیان آنچنان با فرهنگ موسیقی معاصر ایران عجین گشته که می توان وی را از بزرگترین و تاثیرگذارترین نوازندگان وآهنگسازان سه دهۀ اخیر ایران به حساب آورد.
تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (II)

تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (II)

من این نوع دیدگاه گسترش هارمونی را در هفت متد اصلی دسته بندی و خلاصه می کنم که در جای خود در باره ی هر کدام صحبت می کنم. این متد ها عبارتند از:
چند درخشش در میان انبوه ابتذال (I)

چند درخشش در میان انبوه ابتذال (I)

نوشته ای که پیش رو دارید در ۳۱ شهریور ۱۳۴۷ در شماره ۴۰ مجله «نگین» به قلم محمود خوشنام به انتشار رسیده که به بررسی برنامه های جشن هنر شیراز می پردازد. این نوشته یکی از مهمترین نقدهایی بوده که به این جشنواره بین المللی وارد شده است. بخشی از این مقاله را می خوانیم.
تفاوتهای صوتی استردیواری و گوارنری (I)

تفاوتهای صوتی استردیواری و گوارنری (I)

۳۰ ویولون کرمونایی که در کارگاه های استرادیواری و گوارنری ساخته شده اند، با توجه به طیف های میانگین طولانی مدت مورد مقایسه قرار گرفتند. طیف های ۳/۱ اکتاو نیز از یک برنامه ضبط شده که در آن قطعه های یکسانی در شرایط یکسان با هرکدام از ویولن ها نواخته می شوند گرفته شدند. در حالت کلی طیف ها با یک باند ۱۰ دسی بلی از ۲۵۰ تا ۴۰۰۰ هرتز منطبقند. یک ویولن استرادیواری معمولی در باند های ۲۰۰ و ۲۵۰ و بالاتر از ۶/۱ هرتزی قوی تر است.
ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (VII)

ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (VII)

گُفری در کتابی با عنوان اِل سیستما: سازماندهی جوانان ونزوئلایی (El Sistema : Orchastrating Venezuela’s Youth) تحقیقاتش را در مورد این برنامه آموزشی در ونزوئلا شرح می دهد و اظهار می نماید که این برنامه “کودکان بسیار محروم را فراموش کرده است”. گُفری همچنین در این کتاب پروژه اِل سیستما را زیر سوال می برد: ” من نوازنده های زیادی از اِل سیستما را ملاقات کردم که معتقد بودند که این برنامه کودکان آسیب پذیر را هدف قرار نمی دهد […] به نظر آنها اکثر کودکانِ اِل سیستما از طبقه متوسط جامعه هستند”.
مارتا خادم- میثاق، جوانترین عضو خانواده خادم- میثاق

مارتا خادم- میثاق، جوانترین عضو خانواده خادم- میثاق

نوازنده جوان و چیره دست ویولن – مارتا خادم میثاق – در ماه نوامبر سال ۱۹۷۹ در اتریش متولد شده، نوازندگی را از سه سالگی آغاز نموده و اولین اجرای عمومی اش را در سن نه سالگی به عنوان تک نواز ویولن به همراه ارکستر ارائه نموده است.
تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (I)

تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (I)

Bill Evans نوازنده پیانو و آهنگساز Jazz عصر حاضر که سبک و طریقه خاصی در آهنگسازی برای خود دارد معتقد است که موسیقی عامل اصلی غنای روح انسان بوده و باعث میشود که انسان توان شناخت قسمتی از وجود خود را که قبل از درگیری با موسیقی نشناخته بود پیاده کند.