موفق ترین موسیقیدان سینمایی

Miklos Rozsa
Miklos Rozsa
موسیقی فیلمهای “طلسم شده” و “زندگی دوگانه” برای روژا جایزه اسکار را به دنبال داشت. پس از آن روژا به گروه تولید مترو گلدوین مایر پیوست و برای ۱۵ سال با آنها همکاری کرد. حاصل این همکاری موسیقی فیلمهایی چون بن هور (Ben-Hur) که اسکار سوم او را به ارمغان آورد، ال سید (El Sid)، آیوانهو (Ivanhoe)، بس جوان (Young Bess) و بسیاری از آثار مشهور MGM است.

در این دوران، او کار نوشتن موسیقی برای کنسرت را فراموش نکرد و قطعاتی چون لالایی (Lullaby) و مادریگال برای بهار (Madrigal for Spring) قطعه ای برای پیانو سولو به نام Kaleidoscope ، motet To Everything There Is a Season و اولین کوارتت زهی خود را به وجود آورد. قرارداد روژا با استودیو طوری بود که تابستانها برای کار شخصی خود آزاد بود و برای اجرای کنسرتها و فعالیتهای جنبی خود از نظر اقتصادی مستقل عمل میکرد.

موفق ترین موسیقیدان سینمایی
در ۱۹۵۳ یاشا هیفتز (Jascha Heifetz ملقب به ویولون نواز قرن) با دیدن اتودهای روژا برای یک کنسرتو ویولون، ساخت کامل آنرا به روژا سفارش داد. این کنسرتو برای اولین بار در ۱۹۵۶ اجرا شد و همان سال در کمپانی RCA ضبط شد. این اثر، به کاری محبوب مبدل شد و بعد در سال ۱۹۶۱، به سفارش مشترک هیفتز و گرگور پیاتیگورسکی (Gregor Piatigorsky) نوازنده چلو، اثر Sinfonia Concertante برای ویولون و چلو ساخته شد.

audio file موسیقی فیلم آیوانهو – I
audio file موسیقی فیلم آیوانهو – II
audio file موسیقی قسمتهای آخر فیلم طلسم شدگان

دهه ۶۰ شاهد آثار ارکسترال بزرگ روژا مانند Notturno Ungherese و یک چلو کنسرتو بود. آثار او در دهه ۷۰ به سمت کارهای سولویی مانند Valse Crepusculaire برای پیانو و همچنین یک کنسرتو ویولا برای پینکاس زوکرمن Pinchas Zuckerman بود که در سال ۱۹۸۴ برای اولین بار اجرا شد.

روژا در میان نسل آهنگسازان فیلم دوران خود، از جمله موفقترینها بود زیرا توانست تعادلی بین آثار سینمایی و کنسرت های خود به وجود بیاورد. برخلاف اریخ ولفگانگ کورن گولد Erich Wolfgang Korngold، موسیقی کنسرتی او در اثر حضورش در هالیوود ضعیف نشد و همچنین برخلاف برنارد هرمن Bernard Herrmann، روژا همواره موقعیت خود را به عنوان یک آهنگساز جدی حفظ کرد. گاهی اوقات روژا دو نوع کار خود را در هم ادغام میکرد، در فیلم زندگی خصوصی شرلوک هلمز، ساخته بیلی وایلدر در سال ۱۹۷۰، روژا علاوه بر ساختن موسیقی متن، در صحنه ای از فیلم در حال رهبری کنسرتو ویولون خود دیده میشود. او در طی سالهای ۸۰ همچنان فعال بود و تا آخر این دهه به انتشار آثار جدید خود میپرداخت.

سالهای ۸۰ و ۹۰
علی رغم بالا رفتن سن و یک حمله قلبی تضعیف کننده، که موجب پایان کار حرفه ای روژا در اجرا و رهبری شدند، او در دهه نود هم همچنان در تمام جنبه های کار خود فعال بود. او در ضبط نسخه های جدید آثارش به رهبری جیمز سیدارسJames Sedares همکاری کرد و آثاری مانند Symphony in Three Movements را که در سال ۱۹۳۰ از دور خارج کرده بود را دوباره نویسی نمود. میکلوش روژا در جولای ۱۹۹۵ و در سن ۸۸ سالگی درگذشت.

موسیقی روژا که بیشتر پست- رمانتیک به شمار میرود تا مدرنیست، ملودیک و آهنگین و گاهی غم انگیز است و آثار او با وجود اینکه ریشه مجار دارد اما بسیار یادآور موسیقی دوراک Dvorak ، یاناچک,Janacek و رسپیگی Respighi است. و علی رغم سبک پست- رومانتیک و گریزهای ناسیونالیستی آثارش، کارهای روژا مشخصات دوران کلاسیک مانند خودداری، مختصر و مفید بودن و انضباط را هم دارا هستند که موجب میشون این آثار-بر خلاف آثار آهنگسازان هالیوودی مانند برنارد هرمن- تا حد زیادی قابل شنیدن باشند.

آثار او میتوانند یادآور خاطرات زندگی در بوداپست سالهای قبل از جنگ جهانی اول باشند، ریتم، هارمونی و ملودیهای موسیقی فولکلور مجار را تا اوج موسیقی سمفونیک بالا ببرند و در روی پرده سینما، بیانگر هزاران حس و انگیزه درونی انسانهایی شوند که طیف وسیعی را- از قاتلین خونسرد فیلم آدمکشها تا مسیح در حال موعظه بن هور را در بر میگیرد.

گفتگوی هارمونیک

دنبال ساز دست دوم می‌گردید؟

گاه از زبانِ آنها که تصمیم گرفته‌اند به دنیای موسیقی گام بگذارند می‌شنویم که دنبال یک «ساز دست دوم» هستند؛ احتمالاً با این ذهنیت که قیمت‌اش ارزانتر باشد یا اینکه اگر از ادامه‌ی راه منصرف شدند، زیاد متضرر نشوند.

افق‌های مبهم گفت‌وگو (IV)

از چنین راستایی می‌توانیم گفت‌وگو با دیگری فرهنگی را در موسیقی شدنی‌تر بیابیم زیرا آغاز راهش سهل‌تر می‌نماید ( و تنها می‌نماید وگرنه دلیلی نداریم که حقیقتاً باشد). احساس اولیه از دریافت دیگریِ فرهنگ موسیقایی اگر به خودبزرگ‌بینی منجر نشود، همچون طعمه‌ای فریبنده پنجره‌ی گفت‌وگو را می‌گشاید. نخست به این معنا که بدانیم دیگری موسیقایی نیز وجود دارد. بر وجود او آگاه شویم. و سپس خواست فهمیدن او پدید آید. و این خواست مفاهمه چیزی افزون بر آن دارد که پیش‌تر میان دریافت‌کننده و دیگری مؤلف برشمرده شد. اینجا پای «خود» به مفهوم هویت جمعی نیز در میان است.

از روزهای گذشته…

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (XI)

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (XI)

چنین تاریخ‌نگاری نه تنها اطلاعاتی از برخی دوره‌های تاریخی دارد که پیش از این کسی در مورد آن‌ها سخنی نمی‌گفت، بلکه می‌تواند بعضی جریانات تاریخی همسایه را –که با فرهنگ ما ارتباط داشته‌اند- نیز در نظر بگیرد.
نی و قابلیت های آن (II)

نی و قابلیت های آن (II)

در قسمت قبل به صورت مختصر به تاریخچه نی پرداختیم، در ادامۀ این مطلب به بررسی انواع سازهای بادی هم خانوادۀ نی در ایران و طبقه بندی آنها می پردازیم. سازهای بادی هم خانوادۀ نای کهن را می توان در ابتدا به دو دسته تقسیم کرد:
تأملی در آرای موسیقی خیام (I)

تأملی در آرای موسیقی خیام (I)

شهرت حکیم عمر خیام نیشابوری، اغلب به سبب رباعیاتی است که بیش‏تر آنها را به او منسوب کرده‏اند، همچنین باید یادآور شد که مقام علمی وی تا حد زیادی تحت الشعاع جنبه‏ی شاعری او قرار گرفته است؛ تا آنجا که از نظر منش و اعتقادات نیز وی را غیر از آنکه بوده است معرفی نموده‏اند. مشهورترین اثر خیام رساله جبر و مقابله است. او در این رساله، ضمن بحث از قضایای ریاضی در چند مورد به حمد خداوند متعال پرداخته و از روی اخلاص از او مدد جسته و هدایت طلبیده است.
مروری بر آلبوم «دیوار و چین»

مروری بر آلبوم «دیوار و چین»

کنار هم نشاندنِ سازهای ایرانی و غربی، اندک بهره‌ای از موسیقی کلاسیک ایرانی و اغلب استفاده از شعر معاصر را می‌توان از ویژگی‌های جریانی در موسیقی امروز ایران دانست که پس از شوکِ «نامجوی دهه‌ی هشتاد»، بعدها با گروه‌های گونه‌گونی مانند دنگ‌شو، چارتار و دال از دلِ سلیقه‌ی بورژوازیِ نونهادِ شهریِ ایران پا گرفت؛ هرچند ازپی‌آیندگان، دیگر لزوماً آن رویکرد انتقادی و طنزآلود را نداشتند.
نگاهی به اپرای مولوی (XVII)

نگاهی به اپرای مولوی (XVII)

در ادامه پرده دهم حضور شمس را می بینیم که با آوازی متریک می خواند: «… ابلیس فقیه است گر اینها فقهایند». لطف اجرای این بخش که با قدرت مثال زدنی همایون شجریان در آواز به اجرا در می آید، با پاساژی که بعد از یک سکوت توسط ارکستر به گوش میرسد دوچندان می شود؛ در ادامه این کلام شمس، مرید او مولانا به تکرار آن جمله می پردازد و مریدان جاهل را به خشم وا می دارد.
درگذشت دنی دوهرتی

درگذشت دنی دوهرتی

دنی دوهرتی شصت و شش ساله، یکی از چهار عضو گروه مشهور فولک-راک دهه ۱۹۶۰ به نام the Mamas and the Papas ، که به خاطر همنوایی بی نقصشان در ترانه هایی چون California Dreamin و Monday, Monday، مشهور بود.
تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (I)

تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (I)

ساختن یک کتاب‌شناسی فرایندی پردازشی است که پیش و بیش از هر چیز سرعت دسترسی به اطلاعات پراکنده و مشروح را افزایش داده و عمل جستجو را کوتاه می‌کند. پردازش مرتبه‌ی دوم اطلاعات که باعث آفرینش «اطلاعاتی درباره‌ی اطلاعات» می‌شود. در این گونه پردازش، اولین موضوع مهم دسته‌بندی است. یک کتاب‌شناسی یا مرجع‌شناسی حتا اگر هیچ داده‌ی توصیفی‌ای به همراه نداشته باشد با تقسیم اطلاعات اولیه به موضوعات مشخص، کاربرش را برای برگزیدن از میان اطلاعات درهم یاری می‌دهد…
نشست تخصصی پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران

نشست تخصصی پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران

امرزه دغدغه تمام کسانی که در عصر حاضر زندگی میکنند یعنی دوره ای که ما آن را با نام دنیای ارتباطات و فناوری اطلاعات میشناسیم کسب خبر از اتفاقات رخ داده در سراسر جهان و آشنا شدن با خواستگاها و اندیشه مردمان دیگر سرزمین میباشد.
شناخت کالبد گوشه‌ها (V)

شناخت کالبد گوشه‌ها (V)

چنان که اشاره شد، امروزه اغلب کسانی که با متن ردیف سر و کار دارند دست کم به نوعی دسته‌بندی و نقش خاص اجزای درون‌گوشه‌ای باور دارند؛ خواه مانند مسعودیه در تحلیلی ریزمقیاس تعدادی از نقش‌مایهها را با نقش‌های آغازگر و کادانسی تشخیص داده و دسته‌بندی کنند خواه مثل نمونه‌های با اهداف تحلیلی کم‌تر پیچیده، کنش‌های فرود و گسترش و خاتمه را به شکلی بسیار کلی به وصف درآورند.
دو مضراب چپ (قسمت نهم)

دو مضراب چپ (قسمت نهم)

یکی از ویژگی های خیلی مهم در اجرای دو مضراب چپ آزاد بودن هر دودست پس از اجرای این تکنیک است، به طوری که در صورت اجرای درست می توانیم هم از دست راست استفاده کنیم و هم از دست چپ و نکتۀ جالب تر اینجاست که حتی قادر خواهیم بود، پس از دومضراب چپ سریعاً جفت مضراب و دوبل نُت هم استفاده کنیم.