مصائب اجرای دوباره (II)

متاسفانه هنوز هم تنها اجرای در دسترس عموم همان اجرای استودیویی قدیمی است. هر چند در سال‌های گذشته ارکستر استراسبورگ به رهبری «ایرج صهبایی» و تکنوازی «شهاب فیاض» (در فرانسه)، ارکستر زهی پارسیان با تکنوازی «پاشا هنجنی»، کوارتتی از پروژه‌ی «راه ابریشم»(؟) با تکنوازی «سیامک جهانگیری»، ارکستری لهستانی با تکنوازی «رسولی» و اخیرا هم بخش زهی ارکستر ناسیونال اوکراین به رهبری «ولادیمیر سیرنکو» و تکنوازی پاشا هنجنی؛ این اثر مجددا اجرا کرده‌اند اما حاصل کار آن‌ها تاکنون منتشر نشده است.

نیم نگاهی به فهرست اجراهای مجدد این قطعه نشان می‌دهد که نی‌ نوا تقریبا از بیشتر قطعات همگونه‌اش زیادتر اجرای مجدد شده است. درست به همین دلیل است که به نظر می‌رسد بررسی تجزیه و تحلیلی و شاید تطبیقی «نی نوا»های مختلف راهگشای برخی مسایل رویکرد به اجرای مجدد در ایران باشد.

از بین پنج اجرای زنده، اجرای اول، سوم و چهارم در ایران انجام نشده (۵) و همچنین از آن دو کنسرت هم که در ایران بوده (احتمالا) ضبطی در اختیار شنوندگان نیست، در بهترین شرایط تنها برخی از علاقه‌مندان توانسته‌اند کنسرت‌ها را ببینند. همین موضوع کار بررسی و احتمالا مقایسه‌ی اجراها را دشوار می‌کند.

برای اجتناب از این دشواری به جای مقایسه‌ی صرف چند اجرای غیر قابل دسترس برای اکثر خوانندگان، سعی شده ابندا قطعه‌ی نی نوا مورد بررسی تحلیلی قرار گیرد و سپس به از اجراهای مختلف (غیر از اولی) نمونه‌هایی ارائه شود. علاوه بر این سعی شده است اشاراتی تفسیر گونه (از زاویه‌ی نگاه نظریه‌ی موسیقی) به نقاط (به زعم این نوشته) کلیدی نی نوا بشود تا شاید راهی برای تفسیر مجدد و اجراهای دیگر قطعه باز شود.

به همین دلیل نتیجه افزون بر مقایسه‌ی محدود اجراهای مختلف پیشنهادی تفسیری برای بازگو کردن (یا بازشنیدن) روایتی دیگر از قطعه‌ی نی نوا خواهد بود (۶). بنابراین در این نوشتار تجزیه و تحلیل صرف و کامل نی نوا در این جا مد نظر نبوده است، چرا که در غیر این‌صورت باید به بررسی روابط قطعه با ساختار اجرایی نوا، فرم درونی قطعه و بسیاری چیزهای دیگر نیز پرداخته شود.

نگاهی به ساختار نی نوا
قطعه‌ای در نوای سل و چنان که آهنگساز می‌گوید قطعه‌ای برای نی و ارکستر زهی، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه بیش. قطعه‌ای که از بنیادش به چند صدایی فکر شده. مواد و مصالح ساختار این قطعه نیز به همین شکل و در نسبت با یکدیگر رشد یافته به عکس بسیاری از تجربه‌های جمعی در ایران که حاصل برنشانی یک ملودی مشهور بر بستری از هارمونی قرن هیجدهم اروپا هستند. اولین نکته‌ای که پیام این تفاوت را به شنونده می‌دهد چیزی است که برای سادگی می‌توان آن را «آکورد نی‌ نوا» نام گذاشت: دو، سل، ر همراه با دوبله شدن سل.

نقش‌ها تقریبا روشن است؛ شاهد (سل)، واخوان (دو) و احتمالا شاهد نهفت (به عنوان مهمترین درجه‌ی نوا غیر از شاهد و واخوان) همچنین ویژگی اوج گیرنده‌ی شدت‌وری (دینامیک) در و تغییرات رنگ در شکل‌گیری این آکورد نقش اساسی ایفا می‌کند.

شنونده آکوردی را می‌شنود که همزمان با اوج گرفتن شدتش از طریق تغییرات ظریف در رنگ و گذرهایی در بافت که به نت شاهد منتهی می‌شوند (۷)، حسی از شکل گرفتن تدریجی را القا می‌کند.

پی‌نوشت
۵٫ ضبط صحنه‌ای و شخصی اجرای کوارتت راه ابریشم در ایران به طور محدود در دسترس است.
۶٫ به همین دلیل توصیه می‌شود شنوندگان در صورت لزوم اجرای نی‌نوا را هنگام مطالعه مد نظر داشته یا به آن گوش کنند.
۷٫ این نوع گذرها را علیزاده از دانگ دوم به سوی پایین و از دانگ اول نوا به سمت بالا در نظر گرفته است، از دو سی لا سل یا ر می فا سل، به نظر می‌رسد نوع بالا رونده‌ی آن تاثیر فرودی قدرتمند‌تری دارد. شاید به علت شباهت با حرکت تحریر پروانه.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

منبعی قابل اتکا و بنیادین در شناخت موسیقی (II)

همین ویژگی‌هاست که موجب شده است این کتاب بارها تجدید چاپ و روزآمد شود و هنوز نیز پس از گذشت چهار دهه کماکان به‌عنوان یکی از پُرطرفدارترین منابع اصلی برای درس‌های آشنایی با موسیقی ــ البته با تمرکز بر موسیقی کلاسیک یا هنری غربی ــ کاربرد و رواج داشته باشد.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIV)

«دستور تار» اولین کتاب تئوری موسیقی نوین و علمی ایران است. با بررسی آن می توان به علت عدم موفقیت مکتب وزیری که با امیدواری زیادی شروع شده بود، پی برد. یک اشکال اساسی در همان مقدمه ای که او بر دستور تار نوشته آشکار می شود:

از روزهای گذشته…

اجرای اثری مدرن در کنار باروک با اجرای موتر!

اجرای اثری مدرن در کنار باروک با اجرای موتر!

فوریه ۲۰۰۷ بود، سوفیا گوبایدولینا جایزه ارزشمند باخ هامبورگ را کسب کرد، به عنوان پیشتاز در موسیقی کلاسیک معاصر که پلی زده بین موسیقی شرق و غرب. گوبایدولینا آهنگسازی است متولد ۱۹۳۱ با مسقط‌الراس تاتارستان روسیه که در ۱۹۹۲ به آلمان کوچ کرده است.
رسیتال گیتار حسین درست پور برگزار می شود

رسیتال گیتار حسین درست پور برگزار می شود

در تاریخ سوم و چهارم بهمن ماه در خانه هنرمندان، رسیتالی توسط حسین درست پور تک نواز گیتار کلاسیک اجرا می گردد. درباره این کنسرت پیمان شیرعلی توضیحاتی به سایت ارسال کرده است که در ادامه می خوانید.
موسیقی به مثابه ابزار ژست! (II)

موسیقی به مثابه ابزار ژست! (II)

در بسیاری از موارد نیز اگر احتمالا اجراها و آثار برخی از این گروه ها دارای ارزشی هنری است، این ارزش هنری نه به خودِ موسیقی که به سایر عوامل شکل دهنده ی اجرا بازمی گردد(۱)؛ ارزش موسیقایی بسیاری از این آثار نیز تنها در برخی فضاسازی های خاص آنان خلاصه می گردد، برخلاف گونه هایی از موسیقی که با نام موسیقی هنری می شناسیمشان.
ضرابی: تنظیم نباید زیاد شلوغ باشد

ضرابی: تنظیم نباید زیاد شلوغ باشد

چند سال پیش، چند نفر در رشته های تار و سه تار مانند آقای علی صمد پور و فریبرز عزیزی، قطعاتی را منتشر کردند که در سنتور هم به تازگی این اتفاق افتاده و من چند کتاب سنتور که در سالهای اخیر منتشر شده دیدم و البته ضعفهایی هم در آنها وجود داشت البته کتاب درویش خان بنده هم حتما ضعفهایی دارد و به مرور مشخص میشود ولی کتابهایی را که دیدم اکثرا به صورتی بود که هنرجو نمیتوانست ارتباطی که باید را با قطعه برقرار کند، یا به خاطر نت نویسی بود یا به خاطر تنظیم نامناسب برای سنتور بود، بصورتی که تقریبا ۱۰ درصد تنظیم وجود داشت و بیشتر انتقال بود.
موسیقی درمانی – ۱

موسیقی درمانی – ۱

موسیقی درمانی به استفاده مستقیم و غیر مستقیم از موسیقی برای بازیافت، نگهداری و قدرت بخشیدن به سلامت روحی، جسمی ، احساسی و درونی گفته میشود که توسط فرد متخصص تجویز شده باشد. این تعریف کوتاه تمام عناصر اصلی موسیقی درمانی را در بر گرفته است و ما در اینجا به توضیح هر یک از این عناصر میپردازیم.
استقبال پرشور دزفولی‌ها از سه‌ شب کنسرتِ سه‌ساعته گروه وزیری

استقبال پرشور دزفولی‌ها از سه‌ شب کنسرتِ سه‌ساعته گروه وزیری

کنسرت گروه وزیری به سرپرستی و آهنگسازی کیوان ساکت و خوانندگی وحید تاج، شانزدهم تا هجدهم دی‌ماه سال جاری در حالی در سالن سینمایی شهر دزفول برگزار شد که این اجرا به دلیل استقبال مخاطبان در هر شب، سه ساعت به طول انجامید. مریم رفیعی گزارشی را درباره این برنامه برای مجله «گفتگوی هارمونیک» کرده است:
ریچارد اشتراوس (IV)

ریچارد اشتراوس (IV)

ریچارد اشترائوس ضبطهای فراوانی را از آثارش انجام داده، همانند اجرای موسیقی از آهنگساز آلمانی – اتریشی هارولد شوئنبرگ (Harold C. Schonberg). با آنکه اشترائوس رهبر بسیار توانایی بود اما دقت فراوانی را برای ضبطهایش به خرج نمی داد. در سال ۱۹۲۹ اپراهای تیل النسپیشل و دون خوان را به همراه ارکستر اپرای برلین اجرا کرد که به عنوان یکی از بهترین آثار اولیه ضبط از نوع الکتریکی شناخته شده، اگرچه اصل آن بر روی دیسکت ۷۸ rpm ضبط شده بود، صدای عالی نیز داشت و برای آن دوره و نوازندگان و اجرا کنندگان بسیار فوق العاده و هیجان انگیز بود، (علی رغم اشتباه فاحش یکی از سولیستها در اجرای بسیار معروفی ازتیل النسپیشل!)
سونات مهتاب بتهوون

سونات مهتاب بتهوون

سونات مهتاب در تابستان سال ۱۸۰۱ در مجارستان در املاکی متعلق به خانواده براونشویک (Brunswick) توسط بتهوون ساخته شد و در سال ۱۸۰۲ انتشار یافت. این سونات به کنتسی ۱۷ ساله از شاگردان بتهوون به نام جولیتا گوچیاردی (Giulietta Gucciardi) تقدیم شده است.
درباره‌ی نقد نماهنگ (XI)

درباره‌ی نقد نماهنگ (XI)

نخستین نامزد «برآوردن» غنا و ژرفای معنایی یک نماهنگ است (مقصود اهمیت یا ارجمندی داستانی که بازگو می‌شود یا به عبارتی سطحی‌ترین معنای برداشت شده از آن نیست). ژرفا و غنایی که از برخورد سه زبان موسیقایی، کلامی و تصویری برمی‌آید. هر چه زیباشناسی پیوند برآورده‌شده‌تر باشد تنیدگی منسجم‌تری در میان آن زبان‌ها برقرار است و در نتیجه ارزش بیشتری هم می‌توان به آن داد. این اندیشه به‌راستی ما را به پرسش از وضوح معنا می‌کشاند. ژرفا و غنایی که می‌گوییم یک سوی روشنشی هم دارد. اما آیا خود این روشنش ارزش ذاتی دارد؟ اگر در سوی جهان موسیقی ایستاده باشیم شاید نه (و البته چنین جایگاهی ممکن است از نو مستلزم نقض رابطه‌ی جزء و کل نماهنگ باشد). اما اگر جز این باشد چنان که دیدیم فرآیند روشنش در دل خود همان ارزش زیباشناختی‌ را حمل می‌کند که ورزیدن هر زبان دیگری. پس مساله می‌شود میزان کشف و عینیت‌بخشیدن به امکانات زبانی فروخفته.
جایی میان آفرینش و تفسیر (III)

جایی میان آفرینش و تفسیر (III)

ممکن است در جایی مردم بروند و اجرای هزارمین باره‌ی سوناتی از بتهوون را بشنوند اما اگر کنسرتی با عنوان اجرای مجدد شور میرزاعبدالله برگزار شود احتمال کمی هست که مورد استقبال موسیقی‌دوستان قرار بگیرد (حتا روزگاری که توجه به بازسازی و احیای موسیقی اواخر عهد قاجار بیش از امروز بود). یکی از مهم‌ترین دلایل را در معانی و کارکردهای مختلفی که متن ردیف برای موسیقی‌دان ایرانی دارد باید جست.