وضعیت ویژه (I)

سالهاست اصطلاح “فیلم جشنواره پسند” را می شنویم؛ فیلمهایی که تحت تاثیر علایق داوران ساخته شده و هدفی جز خودنمایی در جشنواره ها ندارد. اصولأ رقابت سنگین و دقت بالای داوران در انتخاب فیلمهای برتر باید موجب رشد کمی و کیفی فیلمها شود اما در مورد فیلمهای ایرانی اوضاع متفاوت است.

این عامل در مورد فیلمهای ایرانی باعث رشد کیفی آنها نشده و اکثرا” باعث نشان دادن تصویر یک چهره عقب افتاده از ایران که مورد علاقه داوران بین المللی می باشد شده است.

فیلم سازان زیادی از ایران با استفاده از این موقعیت به شهرت رسیدند که نمی توانستند در ایران چنین موقعیتی داشته باشند. البته در این میان نمی توان از چندین اثر با ارزش هم که ساخته شد و در ایران نیز مورد استقبال قرار گرفت یاد نکرد اما متاسفانه تعداد این فیلمها انگشت شمار است.

اتفاق یاد شده چند سال است در جامعه موسیقی ایران هم شایع و تا حدی فراگیر شده است و می توان گفت اکثر گروههایی که – مخصوصا” در خارج از کشور – به اجرای موسیقی می پردازند، بیشتر از “جاذبه های غیر موسیقیایی” بهره می برند.

این دسته از گروه ها گاهی تا حدی به حاشیه های گروه نوازی مانند نوع لباس وابسته اند که اگر مثلا” با شیوه و لباس رسمی به اجرای موسیقیشان بپردازند، شنونده غربی که برای دیدن اجرای “موسیقی بدوی” به کنسرت آمده، بی درنگ سالن را ترک می کند!

این واقعه دقیقا” نقطه مقابل تلاش طیفی است که به رهبری بزرگانی چون علینقی وزیری، روح الله خالقی و حسین دهلوی سالها سعی در نشان دادن توانایی های فرهنگی ایران و هم تراز کردن آن با جهان متمدن امروز کردند. نکته تعجب آور این که بسیاری از این گروه ها با تبلیغات شدید سعی در بی ارزش نشان دادن و یا نادیده گرفتن پیشرفتهای موسیقی در ایران دارند.

این طرز تفکر به قدری نهادینه شده که اکنون یک دانشجوی موسیقی، نوازنده دوره گرد در یک شهرستان دور دست را بهتر از فرامرز پایور می شناسد! گویی اینجا ارزش، عتیقه بودن و فسیل بودن است؛ تعریفی از هنر که شاید نمونه آن را در هیچ سرزمین دیگری نتوان پیدا کرد!

بسیاری از موسیقیدانان و نوازندگان موسیقی ایرانی با هر گونه پیشرفتی در موسیقی و بخصوص در سازگری مخالفند و حتی گاهی نمونه های از رده خارج و عقب مانده سازها را،”اصیل تر و با ارزشتر” از سازهای پیشرفته امروزی می دانند!

باعث تعجب است که شکل ساز مورد استفاده خود را اصیل ترین شکل دانسته و نمونه های دیگر را رد می کنند؛ مثلا” نوازندگان سنت گرای سنتور، که نمدگذاری روی مضراب را به شدت رد می کنند، چرا حاضر نیستند با سنتور چند صد ساله پیش که مثلا” ۱۰ سیم زهی داشته بنوازند؟ یا نوازندگان سنتگرایی که به نی کلید دار به خاطر تغییر کردن ساز، ایراد می گیرند، چرا خود با نی هایی می نوازند که سر و ته فلزی دارند؟! نمونه هایی از این دست بسیار است.

مثال واقعی آنکه در یکی از شبهای جشنواره فجر، یکی از موسیقیدانان برجسته کشور که در مورد نای های ایرانی به سخنرانی می پرداخت، با تاکید زیادی مدعوین را از نوازندگی سازهای پیشرفته منع و دعوت به نوازندگی سازهای قدیمی می کرد و حتی در جایی دقیقا” نواختن سازهای غربی را موجب شرم دانست!

احتمالا” اولین سئوالی که در ذهن دوستداران این هنرمند گرامی در آن شب پیش آمده، این بود که ‘اگر نوازنده ساز غربی نداشتیم چگونه تعدادی از آثار خود شما اجرا می شد؟’ و یا “چرا خود شما در نوازندگی از انواع قدیمی تر و ناقص تر نی استفاده نمی کنید؟” این نوع نگرش در میان موسیقیدانان ایرانی دلایل متعددی دارد که سعی می کنیم در آینده به آن بپردازیم.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (I)

باربد، موسیقیدان و هنرمند بزرگ ایرانی، مربوط به دوره طلایی ساسانی. کسی که پایه های موسیقی ایرانی و شعر عروضی عرب را بنیان نهاد. شخصیتی جادویی که برای هر روز ماه و سال، جنگ ها، پادشاهان و غیرت و عظمت ایرانی آهنگ و شعر ساخت و سروده های زرتشت را در قلب ایرانیان حک کرد. نوازنده چیره دست بربط و شاه رامشگران ایران. در این مقاله هر چند کوتاه، به دوران زندگی پر افتخار این مرد بزرگ می پردازیم. سفر او از شهری کوچک در خراسان تا تیسفون پایتخت امپراطوری ساسانی و شروع دوران رشد و شوفایی او و هنر ایران. سپس اولین شکست خسرو پرویز از اعراب و شروع دوران افول فرهنگ و عظمت و هنر ایران. در هر مجالی که فرصت داد اشعاری که بزرگان در باب وی سرودند را آوردیم و در سروده های فردوسی که به مدح و ستایش باربد پرداخته به جستجو و بررسی پرداختیم. با وجود بیش از پانصد کتاب در زمینه باربد یا مرتبط با ایشان سعی بر آن نمودیم که با استفاده از منابع دقیقتر و جامع، اصل و چکیده زندگی این اسطوره ایرانی را به تصویر و نگارش بکشیم. باشد که مورد توجه علاقمندان به فرهنگ و هنر ایرانی مخصوصا موسیقی ایرانی قرار گیرد.

مروری بر آلبوم «تصنیف‌های عارف قزوینی»

اجرایِ مقبولِ همه‌ی تصنیف‌های عارف در یک مجموعه، درباره‌ی شخصیت او و تصنیف‌سازی‌اش و در مورد تصنیفِ قاجاری به طور عام، فرصتِ تأملی دیگر می‌دهد. ازاین رو هر چند تصریح شده که هدف، گردآوریِ نمونه‌ای آرشیوی یا آموزشی نبوده اما می‌توان چنین کارکردی نیز برای این مجموعه قائل شد وگرنه با تمام تلاشی که در شنیدنی‌شدنِ اجرای همه‌ی بندهای تصانیف شده، هنوز شنیدن سیزده دقیقه تکرارِ تضرعِ عارف برای ماندنِ مورگان شوستر در ایران، در مقامِ یک اثر موسیقی چندان توجیهی ندارد*.

از روزهای گذشته…

سرگذشت ارکستر سمفونیک تهران (VI)

سرگذشت ارکستر سمفونیک تهران (VI)

مرتضی حنانه در یادداشت های روزانه اش می نویسد: « با شکست اعتصاب، هنرستان عالی موسیقی، تمام آنچه را که به دست آورده بود از دست داد؛ تمام اساتید اهل چکسلواکی را اخراج کردند و سازهای ملی را با سازهای علمی در یک هنرستان با هم جمع کردند و سبب جنگ ملی و علمی (که می بایست با سازگاری کامل با هم ادامه می دادند) فراهم آوردند.
پاتتیک شماره یک (I)

پاتتیک شماره یک (I)

در جنگل های دور افتاده بزرگ شدم و از همان کودکی، درونم را از زیبایی توصیف ناپذیر و خاص موسیقی بومی روسیه می انباشتم… عاشق سودا زده عنصر روس در تمام جلوه هایش هستم. آثار “چایکوفسکی” بیش از آثار معاصرانش، یعنی گروه پنج نفره، به سبک و سیاق موسیقی غرب است. او عناصر ملی و جهانی را در هم آمیخت تا موسیقی بسیار شخصی و سودایی خود را بیافریند. در نوشته هایش آمده است: “هنگام آهنگسازی، شور و احساس چنان مرا می گدازد و در ذهنم شعله ور می شود که تمام کسانی که موسیقی ام را می شنوند، بازتابی از آنچه بر من گذشته است را تجربه خواهند کرد.”
منصوری: آشنایی ما با خانم آداما، یک شانس بزرگ بود!

منصوری: آشنایی ما با خانم آداما، یک شانس بزرگ بود!

دیشب آخرین اجرای اپرای « فلوت سحرآمیز» ساخته فولفگانگ آمادئوس موتسارت توسط گروه اپرای آیو به رهبری پیمان منصوری و همراهی آرا کاراپتیان به عنوان سرپرست خوانندگان و رهبر کُـر و کارگردانی داینا آداما در تالار وحدت به اجرا گذاشته شد و با استقبال خوب علاقمندان اپرا، مواجه شد. پیش از اجرای این اپرا، در یکی از تمرین ها حاضر شدم و گفتگویی با رهبر این اپرا تهیه کردم که می خوانید:
موسیقی از دید بتهوون

موسیقی از دید بتهوون

در سال ۱۸۱۰ خانمی بنام الیزابت برانتو نامه ای به گوته نوشت و در آن شرح دیدارش با بتهون را باز گفت. در قسمت هایی از این نامه از زبان بتهوون آمده است که …
موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (XI)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (XI)

برای این موضوع یک قرینه‌ی روشن در خود کتاب هست؛ مدخل «فلسفه و موسیقی». در حالی که اکثر درایه‌ها شرحی حداکثر در حدود چند صفحه دارند شرح این یکی ۳۲ صفحه به درازا کشیده است. علت به گمان من این است که بابک احمدی در فلسفه متخصص است و درست به همین دلیل بسیاری از متن‌های فلسفی مرتبط با موسیقی و موسیقی‌شناسی را به خوبی می‌شناخته و توضیح‌شان داده است.
گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (XI)

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (XI)

بعداً آقای امیرحسین پورجوادی دوباره از آقای دکتر صفوت گرفته بودند و بخش نوازندگان تار و سه‌تار این کتاب را در فصلنامۀ موسیقی ماهور، شمارۀ سی، منتشر کردیم که در آن جملات جالبی دارد. من دو سه جمله را که آقای مشحون دربارۀ نوازندگی مهدی صلحی می‌گوید بازگو می‌کنم. می‌گوید مهدی صلحی (منتظم‌الحکما) در تار از شاگردان میرزاحسینقلی و میرزاعبدالله بوده و در سه‌تار بیشتر شاگرد میرزاعبدالله بوده و بیشتر سه‌تار را ادامه داده است اگرچه خودش هم شاگرد تار داشته و هم شاگرد سه‌تار و در هر دو زمینه ماهر بوده است ولی می‌گوید سه‌تار را در نهایت استادی می‌نواخت.
لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۴

لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۴

در ترانه ”The Gates Of Eden” دیلان نوعی دوگانگی میان آنچه در زمین ممکن است و آنچه در ابدیت امکان دارد را تصویر میکند همانطور که سنگینی و سختی صخر ها را در برابر رهایی و سبکی ابر ها و دریا قرار داده و خود را در میان آ ن دو توصیف کرده.
نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (II)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (II)

اعتراضی بودن این سبک موسیقی را به این قضیه تاریخی نسبت می دهند که اولین بار رپ در زبان سرخ پوستی بومیان جنگل های آمریکایی برای اعتراضات قومی و قبیله ای به کار رفت. تا این جا می توان رپ و هیپ هاپ را فرزندان یک مادر به حساب آورد و آن چیزی نیست جز موسیقی جز.
تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (II)

تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (II)

در قسمت قبل دیدیم که چگونه اطلاعات، گرما، الکتریسیته (در اصل هر وجودی که توانایی جریان داشتن داشته باشه) همواره از قطبی که پتانسیل بیشتر دارد به سمت قطبی که پتانسیل کمتر دارد جاری میشود، قوانین ریاضی و فیزیکی زیادی وجود دارد که این مطلب را تائید میکند.
فراهانی: فرهنگ نقد پذیری را بیاموزیم

فراهانی: فرهنگ نقد پذیری را بیاموزیم

هوشنگ فراهانی، نوازنده تار و سه تار و آهنگساز و از معدود موسیقیدانان وبلاگ نویس است. به بهانه نزدیک شدن به زمان برگزاری جشنواره سایت ها و وبلاگ ها، با او به گفتگو نشسته ایم که می خوانیم.