ارکسترهای جاویدان (II)

ارکستر ملی با خوانندگی محمدرضا شجریان
ارکستر ملی با خوانندگی محمدرضا شجریان
مقدمه
از قدیم الایام طبقه خوانندگان (مغنیان) از منزلت والایی در دربار شاهان برخوردار بودند، هرچند بعد از حمله اعراب مسلمان و با نفوذ و گسترش اسلام در ایران موسیقی جایگاه گذشته خود را از دست داد.

خوانندگان و نوازندگان با فراست موسیقی ایرانی را در قالب اشعار مذهبی خصوصا” تعزیه حفظ کردند که این باعث شد، تا همین اواخر اغلب خوانندگان به نام، تعزیه خوان و مداح بودند. این روند تا اواخر دوره قاجاریه ادامه داشت، هرچند در کنار این افراد طبقه ای از موسیقیدانان حضور داشتند، که به مطربها موسوم بودند.

این دسته معمولا” در مراسم عیش و نوش شاهان و خوانین به اجرای برنامه می پرداختند. این دو گروه با تمام اختلافی که در نوع ارائه موسیقی داشتند، با این حال از یک منبع استفاده می کردند. این جو در میان هنرمندان باعث شده بود تا اواخر دوره قاجار و حتی بعد از ورود ارکسترهای غربی به ایران خوانندگان از لحاظ اجتماعی در جایگاهی نباشند که در کنار یک ارکستر هنرنمایی کنند.

همانطور که گفته شد؛ در زمانی که ارکسترهای کلاسیک تازه در ایران شروع به فعالیت کرده بودند، آواز در جایگاهی نبود که بتواند در کنار ارکستر خودنمایی کند، همچنین آواز آن زمان تنها مبتنی بر تکخوانی و حداکثر همراهی با چند ساز بود و خوانندگان تجربه و دانش همکاری با ارکسترهای بزرگ را نداشتند و جو هنری آن روزگار هم با موسیقی ایرانی چندان همراهی نداشت.

با گذشت زمان و افزایش توانایی تکنیکی و تجربه خوانندگان، قطعات ارکستری به همراه آواز اجرا شد و این روند با تاسیس ارکسترهای رادیو به اوج خود رسید و بسیاری از آثار ماندگار موسیقی ما در این دوره ضبط و اجرا شد.

ضبط این آثار و امکان پخش مجدد آنها باعث شد، هم نوازندگان و هم خوانندگان بتوانند کارهای خود را به کرات بشنوند و ایرادات فنی و کیفی خود را برطرف کنند.

حاصل این جریان افزایش بی سابقه هنرمندان سطح بالایی بود که تعداد قابل توجهی از آنها را زنان تشکیل می دادند؛ و اکثریت آنها اصول اولیه آواز را (مانند تحریرهای صحیح، غلتها و ویبره های اصولی و دقیق و حالتهای مختلف آوازی) را به خوبی رعایت می کردند.

خصوصیت ممتاز آواز ایرانی نسبت به سایر کشورها استفاده فراوان از تحریرهای متنوع است که برخی از کشورهای همسایه ایران نیز تحت تاثیر این خصوصیت منحصر به فرد قرار گرفته اند. خوانندگان آن زمان رادیو با اینکه اولین تجربه های خود را در استفاده از این تکنیک در ارکستر عملی می کردند، توانستند به خوبی این طرح را اجرا کنند.

audio file” سرگشته” ساخته همایون خرم با صدای حسین قوامی

در مجموع این شرایط و جریانها باعث شد، آواز ایرانی در ارکستر دارای معیار و استانداری مشخص گردد که این استاندارد را اغلب خوانندگان بصورت عرفی رعایت می کردند.

audio file” اشک مهتاب ” ساخته حسن یوسف زمانی با صدای محمدرضا شجریان

بعد از انقلاب این جریان از نظر کیفی سطح خود را تقریبا” حفظ کرد ولی از لحاظ کمی تعداد خوانندگان به دلیل ممنوعیت آواز زنان بسیار محدود گردید و منحصر شد به چند خواننده سرشناس مرد (البته بسیاری از خوانندگان مرد ارکسترهای رادیو، به دلیل کهولت سن فعالیت هنری خود را متوقف کردند.)

گاهی به اجرای حسام الدین سراج با ارکستر جاویدان
سید حسام الدین سراج از هنرمندانی است که بعد از انقلاب پا به عرصه موسیقی گذاشت و آثار متعددی را همراه با ارکسترهای ایرانی و غربی اجرا کرد. صدای ایشان در این آثار با اینکه از وسعت صوتی بالایی برخوردار نیست، ولی به خوبی توانسته از پس اجراهای ارکستری برآید.

audio file “ای عاشقان” ساخته علی رحیمیان (از آلبوم “نگاه آسمانی”)

تحریرهای او نه چندان عمیق ولی با ظرافت و دقیق است و نکته قابل توجه آواز ایشان، تسلط بسیار بر غلتهای متنوع و ویبراسیونهای صحیح است که این عوامل موجب شده بتوان از ایشان به عنوان یک خواننده مقتدر در ارکستر نام برد؛ این سابقه ذهنی از آواز آقای سراج علاقمندان زیادی را به تماشای برنامه ایشان کشاند، ولی افسوس که نه از آن تحریرهای دقیق و ظریف خبری بود، نه از تسلط ایشان به ارکستر!

شاید عده ای اجرای آقای سراج در کنسرت اخیر ایشان همراه با ارکستر جاویدان را نقطه افول یکی دیگر از ستاره های آواز ایران بدانند؛ ولی بنظر این جانب نمی توان اجرایی با این کیفیت نسبتا” پائین را دلیل بر کاهش توانائی تکنیکی ایشان دانست. امید است در آینده آثاری از ایشان منتشر شود که شایسته نام و سابقه درخشان این هنرمند گرامی باشد.

3 دیدگاه

  • آزاد احمدی
    ارسال شده در مهر ۱۹, ۱۳۸۵ در ۳:۱۶ ق.ظ

    لطفا در صورت امکان در حد ذکر نام بعضی از اعضای ارکستر سمفونیک تهران را معرفی کنید.

  • ناشناس
    ارسال شده در آبان ۲۲, ۱۳۸۸ در ۱:۴۲ ب.ظ

    در مورد ارکستر جاویدان :تاسف بار بود بیشتر شبیه رو حوضی بود

  • منوچهر - شوشتر
    ارسال شده در تیر ۷, ۱۳۹۰ در ۹:۲۹ ق.ظ

    با درود بشما و همه همکاران زحمتکشتان
    خواهش میکنم آموزش برنامه نت نویسی finale 2010 رادر سایتتان قرار دهید که بتوانیم بهره ببریم سپاسگزارم
    منوچهر مکوندی دانشجوی تجربی آواز از شوشتر ۰۹۱۶۶۰۱۴۶۹۷

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «سالنامه»

سالنامه در میان آثار فیاض، بیش از همه در مسیرِ «در گذر» است. علاوه بر مشابهت در فرایند آهنگسازی و نوعِ کنار هم نشاندنِ و برخورد با مواد و مصالح موسیقی، حضور صریحِ برخی نقش‌­مایه­‌های «در گذر»، مدگردی­‌های متنوع، استفاده از نوازندگانِ گروه در مقامِ خواننده و ساختار کلی مجموعه، این همانندی را پررنگ­‌تر می­‌کند.

آرنولد شونبرگ و آهنگسازی ددکافونیک (III)

آنچه شونبرگ دنبالش می گشت، همان بود که باخ می جست: دست یافتن به وحدت کامل در یک ترکیب موسیقی. شونبرگ احساس می کرد که این روش نوین مبتنی بر ادراک کامل و جامع فضای موسیقی است. ولی به هر حال موسیقی نوشته می شد، با تمام شیوه ها، و شونبرگ اصرار داشت شنونده و آهنگساز هر دو باید شیوه ها را فراموش کنند، و موسیقی را به عنوان موسیقی بشنوند و قضاوت کنند. گفته است: «اغلب درست نمی توانم توضیح دهم: کار من ساختن موسیقی ۱۲ صدایی است نه ساختن موسیقی ۱۲ صدایی.»

از روزهای گذشته…

شریف؛ مردم سالار موسیقی (I)

شریف؛ مردم سالار موسیقی (I)

از زمان اختراع رادیو و ورود آن به ایران، موسیقی یکی از مهمترین ابزارهایی بوده که می توانست این اختراع جدید را در میان مردم رواج دهد. بدین جهت بود که از همان ابتدا، برنامه های موسیقی در رادیو شکل گرفت. نکته حائز اهمیت در این رابطه این بود که به همان میزان که رواج رادیو در ایران نیازمند برنامه های موسیقی بود، موسیقی آن دوره نیز برای رواج در بین مردم از طریق رادیو نیازمند تغییر و تحولات اساسی بود.
استعداد سنجی در آموزش موسیقی (II)

استعداد سنجی در آموزش موسیقی (II)

این گروه، معلمان خود را در ابتدا به شدت شگفت زده و خوشحال می کنند. زیرا تمام درسهای ارائه شده توسط معلم را در جلسه بعد بی کم و کاست اجرا می کنند. یعنی نه چیزی به آن اضافه و نه از آن کم می کنند. این گروه از هنرجویان در عین حال که به تشویق و توجه زیادی نیازمندند، از سویی تحمل شنیدن انتقاد را ندارند. همچنین در نواختن خود بیشتر به اجرای قطعات سرعتی و نمایشی برای جلب نظر دیگران می پردازند و از اجرای قطعاتی که احتیاج به فکر دارد گریزانند. این دسته از هنرجویان معمولا خیلی زود از پیشرفت باز می ایستند و از گردونه خارج می شوند.
«لحظه های بی زمان» (II)

«لحظه های بی زمان» (II)

بله، چون ایده های اصلی کاملا در ذهنم واضح و روشن بود. از طرفی بیش از یک ماه به کنسرت نمانده بود و قصد داشتم که این کار حتما در رپرتوار کنسرت باشد. بنابر این سه روز، به طور فشرده برای نوشتن این دو قطعه وقت صرف کردم.
مردان حرفه ای آواز ایران (IV)

مردان حرفه ای آواز ایران (IV)

ما دنیایی پر ازدحام را چرخیده ایم. دنیایی سرشار از تراژدی های تودرتو و طبیعت همه ی ما را یک جا بلعیده است. گاه یادآوری می کند که به زیستن ادامه دهیم. از نو ببینیم، بشنویم و بخندیم! پس ناگزیر به ماندن ایم. با فراز و نشیب اش، درد و رنج وَ شادی های کوتاه و دل انگیز وَ رنگ های محصور کننده اش.
آموزش گیتار به کودکان (IV)

آموزش گیتار به کودکان (IV)

یکی از ابزار مهمی که نوازنده همیشه باید در دسترس داشته باشد، پایه‌ نت با قابلیت تنظیم ارتفاع و گیره‌های نگه‌دارنده‌ی نت است.
یان اندرسون و فلوت راک

یان اندرسون و فلوت راک

موسیقی راک در سالهای ۱۹۷۰ آنچنان مورد علاقه عموم نبود تا اندرسون بتواند تصمیم نهایی خود را بگیرد. او و گروهش جترو تول (Jethro Tull) در اوایل و اواسط دهه ۷۰ با ۱۰ آلبوم درخشان خود باعث درخشیدن بازار ریکوردهای موسیقی شدند، از جمله: آکوالونگ (Aqualung)، سخت همچون آجر (Thick as a Brick)، نمایش پرشور (Passion Play)، کودک جنگ (War Child) و آوازهای جنگل (Songs From the Wood). این گروه با آلبومهایی همچون: زندگی کردن در گذشته (Living in the Past)، اشتباه در جنگل (Bungle in the Jungle)، معلم (Teacher) و تنفس لکوموتیو (Locomotive Breath) به سبک موسیقی راک کلاسیک ادامه دادند.
نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (V)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (V)

جنبش اجتماعی چپ جدید: بلند شدن صدای دانشجویان چپ گرا در اروپا به ویژه در فرانسه جهان غرب را با یک شوک بزرگ مواجه ساخت. شورش بزرگی که دانشجویان در ۱۹۶۸ به راه ‌انداختند، بدون گرایش به شوروی سابق، نسبت به رویه ‌های ظالمانه و فاصله طبقاتی در نظام سیاسی اقتصادی لیبرالیسم معترض بود. ریشه این جنبش در مکتب فرانکفورت قرار داشت که یورگن هابرماس آخرین و برترین فیلسوف آن به شمار می رود. جنبش تسخیر وال‌ استریت که به جنبش ۹۹% نیز مشهور است، از نسل های بعدی همان دانشجویان چپ گرا محسوب می شود.
سلطانی: کیج در پی یک نظام انسانی مستقل از برتری ها و اختلاف ها بود

سلطانی: کیج در پی یک نظام انسانی مستقل از برتری ها و اختلاف ها بود

بسیاری از صاحب نظران عقیده دارند که تغییراتِ عناصر موسیقایی در آثار موسیقی مینی مال به قدری کند است که می توان آن را موسیقی خلسه آور نامید. اما غالب مینی مالیست ها این برچسب را هم قبول ندارند. آن ها معتقدند که باید به دقت و با روند های نظام مند مواضعشان را تنظیم کنند.
درباره‌ی نقد نماهنگ (II)

درباره‌ی نقد نماهنگ (II)

دیدراستای یک فرم‌گرایی موسیقایی ناب که به نقد ویرانگر رابطه‌ی معنی‌دار میان موسیقی و تصویر (و یا موسیقی و هر چیز دیگر، غیر از خودش و تا حدی رقص) بیانجامد یا دیدگاه‌های دیگری چون ضدیت با جریان مردم‌پسند نماهنگ، روابط سرمایه‌سالارانه‌ی چیره بر پیدایی و همه‌گیری‌اش و به یک واژه، مخالفت از بن با اصل…
ادامهٔ مطلب »
«هزار و یک شب مِهرِ هنر»

«هزار و یک شب مِهرِ هنر»

اجرای پژوهشی اساتید موسیقی شمال خراسان با همکاری موسسه موسیقی پارسین و دانشکده موسیقی دانشگاه هنر تهران بر اساس طرح و ایده ای از مژگان چاهیان که از فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد آهنگسازی از دانشگاه هنر تهران است، ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۶ ساعت ۱۲ در سالن آمفی تئاتر دانشکده موسیقی دانشگاه هنر تهران واقع در کرج برگزار می شود.