کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (V)

جان کیج پیشروترین آهنگساز دهه‌های ۵۰ و ۶۰ میلادی تقریبا استفاده از تمامی فرم‌های شناخته شده‌ی موسیقی را ترک کرد و به گونه‌ای آگاهانه با مطرح کردن مفهوم جدید «ابهام» به سمت فرآیندهای تصادفی در آهنگسازی رفت (Grout 794). کیج زیباشناسی نوساخته‌اش را در جریان دیدارش از دانشگاه هاروارد در اتاق سکوت (۴) آن دانشگاه به شنوندگان گوشزد کرد و پس از آن سکوت در موسیقی دیگر نبودن صدا نبود بلکه کارکرد دستگاه عصبی و صدای گردش خون بود (Whittall 124).

در زیر ظاهر سکوت، در این قطعه، کیج صدای جریان زیست‌شناختی موجود را که او به وضوح آنها را می‌شنید به گوش شنوندگان می‌رساند. یکی از بحث‌انگیزترین قطعات کیج ۴ دقیقه و ۳۳ ثانیه سکوت برای پیانو است که تبلور همین تجربه از شنیدن صداهای زیست‌شناختی است.

اجراکنندگان این قطعه به مدت ۴ دقیقه و ۳۳ ثانیه در سکوت می‌مانند و درست در همین زمان سر و صدای درون تالار کنسرت، موسیقی را می‌سازد.

کیج این نوع ترک عمدی آهنگسازی از پیش تعیین شده را آهنگسازی «بدون قصد[قبلی]» نامید. در این میان آشنایی با فلسفه‌ی ذن نیز به تکامل زیبایی‌شناسی ویژه‌ی «ابهام» کمک کرد. برای نمونه در زندگی‌نامه کیج به قلم خودش او اشاره می‌کند که زیاد در مورد چیستی ذن مطمئن نیست ولی می‌گوید «[اما] هر چه هست، به من شادی بزرگی می‌دهد». این علاقه‌مندی و وابستگی کیج به ذن از طریق روش‌های کتاب ئی چینگ (۵) به آثارش نیز راه یافت. او استادانه روش‌های شانسی ئی چینگ را برای انتخاب بخش‌های گوناگون بعضی از آثارش به کار گرفت.

هنگامی که از او در مورد فرآیند دقیق آفرینش تصادفی آثارش سوال شد، به طور کیفی توضیح داد: شما باید در ذهن خود پرسش‌های اصلی را مشخص کنید و آنگاه از پرتاب سکه‌ها برای یافتن جواب آنها کمک بگیرید(Kostelanetz 19). به بیان ساده او برای آفرینش هر اثر تعدادی پرسش اساسی -احتمالا در باره‌ی ساختمان و بقیه عناصر موسیقایی قطعه- در ذهن مجسم می‌کرد مانند: «دینامیک را در ابتدای جمله حاضر به کدام سطح هدایت کند؟» (پاسخ می‌تواند شدت بیشتر یا کمتر در مرحله اول و پس از معین شدن پاسخ مرحله اول، میزان شدت باشد) و سپس برای یافتن جواب این سوال‌ها از پرتاب سکه استفاده می‌کرد. به این ترتیب پرتاب سکه‌ها درمورد بخش‌های مختلف قطعه، در آثار ملهم از ئی چینگ او تصمیم می‌گرفتند.

سخنرانی کیج در مورد آب و هوا (۶) یک مثال خیلی جالب از نحوه تصمیم‌گیری در روش ئی چینگ در اخیتار ما قرار می‌دهد. او برای آفرینش این قطعه بخش‌های مختلفی از آثار ادبی Henry David Thoreau را با استفاده از فنون ئی چینگ انتخاب کرده بود آنگاه دوازده (۷) خواننده در فاصله‌های زمانی مختلف این بخش‌ها را اجرا می‌کردند.

این کار باعث ایجاد لایه‌های گوناگونی از صدا و سکوت می‌شد و درست همزمان با این اتفاق شنوندگان صدای ضبط شده باران و رعد و برق را نیز می‌شنیدند. با همین تمهیدات است که شنوندگان این اثر کیج را بسیار شبیه به آب و هوا و جریان‌های آن (‌حتی ازدید گاه غیر صوتی) احساس می‌کنند.

با چنین ساختاری هضم آثار کیج به عنوان موسیقی برای بیشتر شنوندگان مشکل است بدلیل این که شنوندگان معمولا در جستجوی یافتن یک ساختار محکم و واضح در موسیقی هستند اما چنان که معلوم است در این مورد آثار کیج چیزی برای آنها در بر ندارد.

در حالیکه نظم ویژه‌ی روش شوئبرگ شنوندگان را سردرگم می‌کرد در آثار کیج بی‌نظمی ظاهری باعث گم شدن آنها می‌شد. البته مشخص است که کیج خود به نظم پنهانی که در پس ظاهرآثارش نهفته بود اعتقاد داشت.

شاید به همین دلیل کیج در بیش از یک موقعیت طبیعت و جریان‌های طبیعی را به عنوان مدل برای خلق آثارش به کار گرفت.

پی نوشت
۴- نوعی آزمایشگاه صوتی که با عایق کاری نفوذ صداهای محیطی و همچنین پژواک صداهای داخلی در آن به حداقل رسیده است.
۵- ئی چینگ روشی چینی است برای دریافتن پاسخ سوالاتی درباره‌ی دگرگونی در زندگی روزمره. روشی که در آن با استفاده از پرتاب سکه و خطوط ۶ تایی پاسخ سوالات معین می‌شود و ارتباط بسیار نزدیکی با فلسفه و حکمت چینی دارد به طوری که تقریبا تمامی حکیمان بنام چین اثری در باب آن دارند. اختراع این روش را به پادشاه افسانه‌ای چین باستان «فو هسی» و تکامل آنرا به شاه «وِن» (بنیانگذار دودمان «چو») و پسرش نسبت می‌دهند پس از آن دیگر حکیمان چینی نیز چیزی در تفسیر این روش بر آن افزوده‌اند.
۶- نام یکی از قطعات کیج که روش ئی چینگ در آن بسیار خوب به کار گرفته شده است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی شناسی فمنیستی (I)

در دوران معاصر بحث حقوق زنان در جوامع و پرداختن به ارزشهای زنان از جایگاه ویژه ای در می ان صاحب نظران و انسان شناسان برخوردار است. در طول تاریخ در راستای برابر سازی حقوق زنان و مردان تلاشهای بسیاری شده است. این تلاشها صرفا در زمینه حقوق اجتماعی و شغل و پوشش و… نبوده بلکه یکی از این شاخه ها برابری در زمینه هنر است. چیزی که امروزه در غرب همچنان با آن مواجه هستیم و آن استفاده ابزاری از زن برای جذب مخاطب در آثار هنریست، از نقاشی و مجسمه سازی تا سینما و موسیقی. بر خلاف تبلیغ سیستم های غربی در زمینه برابری جنسیتی زن و مرد در عمل مشاهده می کنیم که هیچ برابری حتی در صحبت های برخی فیلسوفان تاریخ غرب برای زن و مرد در نظر گرفته نشده و گاها حتی زن را عاری از نبوغ و شعور آفرینش اثر هنری می دانستند. بحث بسیار گسترده و طولانیست اما در این مقاله با استفاده از چند نوشتار مشهور در زمینه موسیقی شناسی سعی کردیم تا حدودی به این موضوع مهم در زمینه هنر و مخصوصا موسیقی بپردازیم.

کنسرت تریوی فلوت و پیانو اجرا می شود

فیروزه نوائی، نولوون بارگین و لیلا رمضان، در روز ششم شهریور در تالار رودکی ساعت ۲۰:۰۰ به روی صحنه می روند. در این کنسرت آثاری از یوهان سباستین باخ (Johann Sebastian Bach)، فردریش کولاو (Friedrich Kuhlau)، ثیوبالد بوم (Theobald Boehm)، ژاک ایبرت (Jacques Ibert)، فرانتس داپلر (Franz Doppler)، نادر مشایخی و جوزف دیشلر (Josef Dichler) اجرا می شود.

از روزهای گذشته…

تراژدی مدرنیسم در موسیقی ایران (V)

تراژدی مدرنیسم در موسیقی ایران (V)

بالاخره دوست من وارد ارکستر شد و قرار شد نوازنده گروه شود. او با دیدن نت نویسی عجیب استاد خواست که برایش توضیح دهند که معنی این نوشته ها چیست، استاد، مایستر را مامور آموزش به او کرد؛ مایستر که نوازنده یک ساز ایرانی بود به او گفت، به اینها که رسیدی ریز بزن… همینجا دوستم گفت کدام ریز را بزنم؟ نوازنده گفت، مهم نیست باید ریز بزنی! و پاسخ گرفت، نصف تکنیکهای تنبک ریز های مختلف آن است، شکل ریزها است که صداها را تفکیک میکند و برای مثال چند نمونه از ریز های بهمن رجبی را اجرا کرد (او یکی از بهترین شاگردان بهمن رجبی بود!) مایستر جواب داد استاد فرق اینها را نمیداند شما ریز بزنید!
نی و حسن ناهید از زبان ناصح پور

نی و حسن ناهید از زبان ناصح پور

در تاریخ ۳۰/۰۴/۱۳۸۴ پنجشنبه ساعت شش بعدازظهر، به همت وزارت ارشاد استان مازندران و خانه موسیقی نکوداشتی برای استاد حسن ناهید نوازنده چیره دست نی در دانشگاه مازندران واقع در بابلسر برگزار شد.در این جلسه صمیمی نصرالله ناصح پور رئیس هیات مدیره خانه موسیقی و هادی منتظری نوازنده کمانچه و عضو هیات مدیره کانون مدرسان خانه موسیقی، فاضل جمشیدی معاون اجرایی مدیر عامل خانه موسیقی، جمشید قلی نژاد پژوهشگر موسیقی بومی مازندران، گروه نوا به سرپرستی مجید آقاجانی و علاقمندان موسیقی ایرانی حضور داشتند.
نائریکا، زن پهلوان

نائریکا، زن پهلوان

مینو رضایی نوازنده و مدرس دف است. فعالیت های او با ارکستر دالاهو با مدیریت مسعود حبیبی آغاز شده و با پایان گرفتن فعالیت این ارکستر، وی با جدیت مثال زدنی اقدام به تشکیل ارکستر کوبه ای بزرگی با استفاده از بانوان نوازنده کرده است. این ارکستر که نائریکا نام دارد، امروز بزرگترین ارکستر موسیقی زنان در ایران می باشد و تا به حال برنامه هایی در تالارهایی مانند میلاد و وحدت داشته است. با مینو رضایی سرپرست این ارکستر گفتگویی کرده ایم که می خوانید:
تنها میزگرد تخصصی موسیقی ایران (I)

تنها میزگرد تخصصی موسیقی ایران (I)

میدانیم که آسیا از دیرباز سرزمین جشن ها و سرورها و آیین های گوناگون از جمله کهنترین شیوه های نمایشی جهان بوده است. سنت موسیقیایی ایران را نباید با موسیقی ملی ایران یکی گرفت. سنت موسیقی ایران، یا موسیقی سنتی -که اصطلاح اشتباهی است- آیینی است. همین آیینی بودن آن باعث می شود که جوان ایرانی راه خود را در این سنت پیدا کند. این راه چه در نوازندگی و چه در خوانندگی از این نقطه نظر فرقی ندارد.
خواننده ای که شناخته نشد (I)

خواننده ای که شناخته نشد (I)

جمال صفوی اهل اصفهان بوده که در تهران صدایش با کمپانی کلمبیا به ضبط رسیده است و آثار بسیار با ارزشی را از خود به یادگار گذاشته وی در زمان ضبط صفحات ۲۰ ساله بوده. در سال ۱۳۰۷ ش که ملک الشعرای بهار راهبری هنرمندان موسیقی را به عهده داشته است جمال صفوی را انتخاب کرده و آثاری از ساخته های درویش خان، نی داود و آثار خودش را به ضبط رسانده است؛ کلیه آثاری جمال صفوی در پاییز ۱۳۰۷ ش در تهران با صدابرداری فرانک آرتور فلوید برای کمپانی کلمبیا بوده است. وی اولین هنرمندی است که در اولین سری ضبط صفحات کمپانی کلمبیا می خواند همچنین جزو جوانترین خواننده های موسیقی زمان خود است که آثارش به ضبط می رسد.
صداسازی در آواز (II)

صداسازی در آواز (II)

هدف از این نوشتار، ارائه الگویی کامل و بی نقص از صداسازی نمی باشد؛ زیرا چنین الگویی معمولا برای هر کس تجسم متفاوتی دارد و با توجه به اینکه در اینجا بیشتر سعی بر این بوده که روی جنبه های ذهنی و انتزاعی تمرکز شود بالطبع توصیف آن هم می تواند تا حد زیادی مبتنی بر سلیقه شخصی باشد.
داوودیان: وقت است را برای صدای شجریان نوشتم

داوودیان: وقت است را برای صدای شجریان نوشتم

این سئوال را پرسیدم به این دلیل که کنسرتو فرمی خاص است که میتواند تواناییهای آهنگسازی و موسیقایی زیادتری داشته باشد نسبت به فرم های دیگر. یک تصور عمومی هست در موسیقیدانان که اعتقاد دارند، کاملترین فرم سمفونی است ولی به اعتقاد من کنسرتو کاملترین فرم است، چراکه هم امکانات موسیقایی سمفونیک و هم امکانات موسیقایی تکنوازی در آن وجود دارد.
حسین دهلوی، هنرمند کمال گرا (II)

حسین دهلوی، هنرمند کمال گرا (II)

ابوالحسن صبا، چهره برجسته موسیقی ایرانی که او را پس از کلنل وزیری تاثیر گذار ترین مروج موسیقی نوین ایرانی میدانستند، دهلوی را بسیار با استعداد دید و او را برای تنظیم قطعات برای ارکستر تازه تاسیس خود به همکاری دعوت کرد. این ارکستر که با نام ارکستر شماره یک هنرهای زیبا به فعالیت مشغول بود، توسط صبا هدایت میشد و در آن بسیاری از شاگردانش به نوازندگی می پرداختند.
فرانک زاپا، آهنگساز، نوازنده گیتار، خواننده، کارگردان سینما و طنزپرداز

فرانک زاپا، آهنگساز، نوازنده گیتار، خواننده، کارگردان سینما و طنزپرداز

رانک وینسنت زاپا Frank Vincent Zappa آهنگساز، نوازنده گیتار، خواننده، کارگردان سینما و طنزپرداز آمریکایی است. او در طی ۳۳ سال فعالیت در زمینه موسیقی ثابت کرد که یکی از پرکارترین موسیقی دانان عصر خود بوده است. زاپا در طی زندگی خود بیش از ۶۰ آلبوم منتشر کرد که تقریبا تمام آنها شامل آثاری تازه بودند.
دوسکو گویکویچ به زبان خودش (II)

دوسکو گویکویچ به زبان خودش (II)

جوتا هیپ (Jutta Hipp) نوازنده پیانو، گروهش را به آلمان برد برای چند روز اجرا، یکی از اعضای ترومپت نواز گروه از من پرسید: “چرا به فرانکفورت نمی آیید؟ من قصد دارم در آنجا یک کلوپ جاز باز کنم.” او مرا دعوت کرد و رفتم و تا یازده سال به یوگوسلاوی باز نگشتم، تا آنکه به همراه گروه وودی هرمن در سال ۱۹۶۶ بعد از سفرمان به آفریقا و بعد آمریکا، به یوگوسلاوی رفتیم. فکر می کنم ما اجراهایمان را در قاهره به پاریس و از آنجا به بلگراد ادامه دادیم، پس از آن در بوداپست، بوخارست، لندن و در بازگشت به نیویورک رسیدیم.