ارکسترهای جاویدان (I)

ارکستر ملی
ارکستر ملی
مقدمه
با پیشرفتهایی که جهان غرب در تمامی عرصه های زندگی کرد، کشورهای دیگر سعی در همگون کردن خود با معیارهای غرب نمودند و این همگونی بی تاثیر از سلطه استعماری غرب بر کشورهای عقب مانده نبود. در این بین موسیقی نوین اروپایی که از مظاهر پیشرفت اروپا به شمار می رفت، در کشورهای دیگر از جمله ایران ریشه دواند؛ به مرور زمان با درخواست شاهان قاجار که طعم زرق و برق فرنگ را چشیده و سرمست شده بودند، عده ای برای تعلیم موسیقی و تشکیل ارکستر نظام راهی ایران شدند و این سرآغازی بود برای تعامل موسیقی غربی و ایرانی. از این زمان بود که موسیقیدانان ایرانی به پیروی از سنت غرب سعی در تشکیل ارکسترهای مختلف کردند و تا امروز این ارکسترها همواره در فراز و نشیب به سر می برند.

یک نوع از ارکسترهایی که در این میان تشکیل شد، ارکسترهای مجلسی بود که این ارکسترها با ابتکار آهنگسازان ایرانی ترکیب زیبایی از سازهای ایرانی مثل تار، سنتور، تنبک، نی و سازهای غربی مثل ویولن، ویولن آلتو، ویلنسل، کنترباس، فلوت، کلارینت و… بود؛ با تشکیل این ارکسترها آهنگسازان ایرانی هم به فکر ساخت قطعات بیشتری در این زمینه افتادند که ملودی آنها ایرانی بود، ولی از قوائد هارمونی و ارکستراسیون غربی با اندکی تغییرات پیروی می کرد. قطعات زیبایی نیز با این روش ساخته و اجرا شدند.

گوش کنید به قسمتی از “بند باز” ساخته علینقی وزیری، تنظیم از حسین دهلوی، تکنواز تار، هوشنگ ظریف (از آلبوم “آثار حسین دهلوی”) : audio file“بندباز”

گوش کنید به قسمتی از “چهار مضراب ماهور(کنسرتینو تار)” ساخته حسین علیزاده، تنظیم از هوشنگ کامگار، تکنواز تار، حسین علیزاده (از آلبوم “زردی خزان”) : audio file“چهارمضراب ماهور”

بعد از انقلاب با شرایطی که بر موسیقی ما حاکم شد، تشکیل این قبیل ارکسترها با مشکلات زیادی روبرو شد و معمولا” این ارکسترها یا کم کار می کردند یا منحل می شدند! درچند سال اخیر و با تغییر نگرش مسئولین به موسیقی، کم کم این گروه ها دوباره شکل گرفتند و (هر چند با محدودیتهای زیاد) به اجرای برنامه پرداختند.

در ایران ارکسترهای مجلسی معمولا” به دلیل کم بودن هزینه نسبت به ارکسترهای بزرگ فرصت بیشتری برای فعالیت پیدا می کنند و معمولا” این قبیل اجراها با استقبال زیادی روبرو می شود؛ البته این ارکسترها درست است که به اندازه یک ارکستر سمفونیک، بزرگ نیستند ولی به هر حال باید حداقل های موجود در تشکیل ارکستر را در نظر بگیرند، مانند وجود سازهای ضروری مثل: ویلن، آلتو، چلو، کنترباس و … (شایان ذکر است، تجربه نشان داده که ارکسترهای مجلسی مخصوصا” قسمت زهی ارکستر_ ویلن، آلتو، ویلن سل، کنترباس_ با فضای موسیقی ایرانی همخوانی قویی داشته است) در برنامه هایی که این ارکسترها اخیرا” اجرا کرده اند، نقاط ضعف فراوانی در نحوه اجرا، سازبندی کوک و تنظیم قطعات دیده می شود و این هم دلیل بر عدم دقت کافی در کار می باشد.

کنسرت ارکستر جاویدان
اواخر هفته گذشته ارکستر جاویدان به همراهی سید حسام الدین سراج به اجرای برنامه پرداخت. کنسرت در سالن ورزشی انقلاب کرج برگزار شد که از امکانات صوتی خوبی برخوردار نبود. قطعاتی که در این برنامه اجرا شد قطعات بسیار زیبا و خاطره انگیزی بوند مانند: “شب عاشقان بی دل” و “ملکا” ساخته علی(همایون) رحیمیان، “اتود ماهور” ساخته داریوش دولتشاهی، “ترانه” ساخته فرامرز پایور و … تصویری که در ذهن مردم از تصنیف “شب عاشقان بی دل” و “ملکا” بود، آنچیزی نبود که اجرا شد و سایر قطعات نیز تقریبا” به همین منوال بودند. این امر به دلیل این بود که:

اولا”، ارکستر دارای بالانس و سازبندی اصولی نبود؛ یعنی مثلا” ارکستر آلتو، کنترباس و ابوا نداشت! از نی هم (با اینکه در ارکستر وجود داشت) تقریبا” استفاده نشده بود ولی در عوض ۳ بمتار، ۸ ویلن، ۲ سنتور، ۲ تنبک در ارکستر به کار رفته بود! که بجز حجم نامناسب و تولید صداهای اضافی چیزی در بر نداشت. (البته هر موسیقیدانی مختار است از ترکیب مورد علاقه خود در سازبندی استفاده کند و در واقع نتیجه اثر مهم است که در این برنامه همانطور که گفته شد موفق نبود)

ثانیا”: عدم تلاش تنظیم کنندگان قطعات تنظیم شده (مجریان این طرح) در گرفتن پارتیتورهای قطعات باعث شده بود آنها پارتیتورها را (از طریق گوش!) از روی اثر در بیاورند و در این بین یکسری پارتهای ضروری را حذف و باعث رنگ آمیزی نا مناسب کار شدند.

ثالثا” قطعاتی مثل “ترانه” که توسط آهنگساز (فرامرز پایور) تنظیم، ولی اجرا نشده، طوری تنظیم شده بود که به اصطلاح حق مطلب را نتوانسته بود ادا کند ولی به دلیل زیبایی ذاتی (ملودی) قطعه، تنظیم نا مناسب خیلی نتوانست لطمه ای به روح قطعه بزند سایر قطعات نیز دارای همین زیبایی بودند. البته این موضوع نباید موجب شود قطعات زیبا اینگونه ساده و ناشیانه اجرا شوند. در نتیجه باید گفت افرادی که با وجود تمام محدودیت ها و کمی امکانات به فکر تشکیل چنین ارکسترهایی می باشند، چه خوب است با دقت نظر بیشتر در تنظیم و هماهنگی ارکستر، اجرای شایسته و در خور توجهی آماده نمایند. (در قسمت بعدی در مورد نقش آواز در موسیقی ارکسترال ایران و این کنسرت صحبت می کنیم)

در اندیشه برداشت های دیگر از موسیقی دفاع مقدس (I)

پیش از شروع به نوشتن این مطلب، یکی از دوستان نویسنده در تاریخ دفاع ۸ ساله، به آرامی و با تاکید، یادآور شد که ما «موسیقی جنگ» نداریم بلکه موسیقی دفاع مقدس داریم؛ در واقع، تاکیدش بر پرهیز از واژه «جنگ» بود. دوست ما بار سیاسی و حتی تاریخی این واژه را در نظر داشت. درست می گفت که ما مردمی جنگ طلب نیستیم. ولی نمی شد انکار کرد که همین واژه منحوس که به قول ملک الشعرای بهار «فغان ز جغد جنگ و مرغوای او که تا ابد بریده باد نای او در تمام ۸ سالی که ایران درگیر آن بود، میلیون ها بار از طریق رسانه های نوشتاری و شنیداری و دیداری، پخش شد.

موسیقی پنهان در هندسه (III)

به غیر از پاره خط S1S2 و S1S8 که اضلاع چند ضلعی بوده و قطر نیستند، در چندضلعی ها بین طول ضلع و طول قطرها روابط ریاضی خاصی برقرار می باشد. در مثال بالا که هشت ضلعی منتظم است، بین اقطار و طول ضلع روابط زیر برقرار است:

از روزهای گذشته…

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (IV)

ایدئولوژی موسیقی پست مدرن و سیاست‌های چپ (IV)

آنگاه ادامه می‌دهد که اثر زیباشناسانه –حتا آن گونه اثر غیر معنایی که به وسیله سازماندهی صدا (در موسیقی) یا رنگ و خط (در نقاشی یا مجسمه سازی) پدبد می‌‌آید– همیشه اشاره به نوعی از پندار اجتماعی، راهی از بودن با، و/یا برای دیگران، دارد. ممکن است در این زمینه اظهار نظرهای «جِیمسون» (Jameson) را در انتهای ” ناآگاهی سیاسی” در بخشی با عنوان “دیالکتیک آرمانشهر و ایدئولوژی”، به مفهوم آنکه ” تمام آگاهی طبقاتی –در مفاد نص تمام ایدئولوژیها چنان است– بیش از فرم‌های انحصاری آگاهی طبقات حاکم، متقابلا فرمهای طبقات ستمکشیده در طبیعت بسیار آرمانیشان هستند ” بیاد آوریم، هر چند آنها ادبیات محور هستند.
وب سایتی که نام آهنگ مورد نظر شما را می یابد

وب سایتی که نام آهنگ مورد نظر شما را می یابد

آیا تا کنون ناچار به زمزمه آهنگی که عنوان آن را نمی دانید یا فراموش کرده اید، شده اید؟ وب سایت جستجوگر جدید Midomi طوری طراحی شده که این دسته از آهنگ ها را در عرض ۱۰ ثانیه برای شما تشخیص داده و در اختیارتان قرار می دهد.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IX)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IX)

آخرین دانشمندان و عارفان تاریخ فرهنگ ما که در این دوره زیسته اند بهاءالدین محمد عاملی معروف به شیخ بهایی و صدرالدین شیرازی معروف به ملا صدرا که در همه علوم و فنون زمان خودشان رساله نوشته اند (بر خلاف رویه فارابی و ابن سینا) در باره موسیقی رساله ای ننوشته اند و این نشانه بارزی است از جایگاه تنزل یافته موسیقی در جامعه ایران. به همین علت، برخلاف ادبیات و به ویژه شعر، موسیقی در فرهنگ و جامعه ایران جایگاهی محکم، معلوم و مطمئن نداشت.
شریفیان: کیج ضد ساختار است حتی آوانگارد!

شریفیان: کیج ضد ساختار است حتی آوانگارد!

در جامعه جوان هنرآموزان آکادمیک موسیقی کلاسیک، سئوالی وجود دارد که آیا نوع آموزشی که ما در ایران می بینیم، مانند شیوه آموزشی روز دنیاست و آیا در مراکز آکادمیک غرب، آهنگسازان و استادان موسیقی، تنها موسیقی آوانگارد را به عنوان موسیقی هنری روز می شناسند و دیگر انواع و سبکهای آهنگسازی را مربوط به تاریخ موسیقی می دانند؟
«رویای شیرین»

«رویای شیرین»

با سازی که دارید با تمپویی حدود ۱۲۰ همین دوتا میزانی را که در این نوشته آمده است را تکرار کنید. جالب است نه؟ نتیجه زیبایی بدست می آید.
الن تافه زویلیچ، جلوه ای از تکنیک و اصالت در موسیقی مدرن

الن تافه زویلیچ، جلوه ای از تکنیک و اصالت در موسیقی مدرن

با ورود به قرن بیست و یکم و پدیدار شدن روزافزون سبک های مختلف موسیقی، آهنگسازانی چون الن تافه زویلیچ ELLEN TAAFFE ZWILICH در زمره نوابغ این عرصه به شمار می روند و به جرات می توان گفت در دوره معاصر تنها تعداد انگشت شماری آهنگساز با خصوصیات او پا به این عرصه نهاده اند. شهرت جهانی او به دلیل اجرا، ضبط و پخش گسترده آثارش در سراسر جهان و نیز خیل عظیم شنوندگان در رده های مختلف است که با عشق و علاقه به موسیقی او گوش می سپرند.
گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

مدرس در ادامه بخشی از یک نمونه‌ی –به گفته‌ی او- افراطی و بزرگنمایی شده را از وبلاگی با عنوان «شجریانی‌ها» که به دست نویسنده‌ای ناشناس نوشته شده است نقل کرد: «دستگاه نوا که خیلیها معتقدن دستگاه نیست بلکه نغمه است چون بسیار نزدیک به مایه افشاری دستگاه شور می باشد. اگر کسی بخواهد نوا بخواند میتواند نزدیک سی گوشه مختلف رو بخواند که بعصی اصلا تو مایه افشاری نیستند. شجریان آوازی دارد به نام نوا – مرکب خوانی […]. یه بخشی از این آواز واقعا فاجعه است واقعا فاجعه. […] این آلبوم مرکب-نوا از همین فاجعه هاس.
جایزه گولدن گلاب موسیقی متن

جایزه گولدن گلاب موسیقی متن

شب گذشته در مراسم اعطای جوایز گولدن گلاب، جایزه بهترین موسیقی متن برای فیلم The Painted Veil به الکساندر دسپلات Alexandre Desplat تعلق گرفت.پیانو سولوی این موسیقی توسط لنگ لنگ Lang Lang پیانیست نابغه و جوان چینی (متولد ۱۹۸۶) و ویولون سل آن نیز توسط وینسنت سیگال Vincent Ségal اجرا شده است.
کتابی درباره رضا ورزنده (I)

کتابی درباره رضا ورزنده (I)

برای نخستین بار کتابی درباره رضا ورزنده، نابغۀ صاحب سبک سنتور، منتشر شد. عنوان این کتاب «برگزیدۀ آثار رضا ورزنده (جلد اول)» است که به همراه یک لوح فشردۀ صوتی، با آوانگاری و تنظیم رامین صفایی و مقدمه و توضیحات شهاب مِنا توسط انتشارات «خنیاگر» منتشر شده است.
مرگ پاکو دلوچیا؛ فقدانی جبران ناپذیر در دنیای موسیقی

مرگ پاکو دلوچیا؛ فقدانی جبران ناپذیر در دنیای موسیقی

پاکو دلوچیا، نوازنده ویرتوز گیتار فلامنکو، روز چهارشنبه بیست و ششم فوریه ۲۰۱۴ در شصت و شش سالگی در مکزیک درگذشت. دلوچیا که در پلایا دل کارمن (Playa del Carmen) در جزائر کارائیب تعطیلاتش را می گذراند در این شهر دچار حمله قلبی شد و در بیمارستان درگذشت.