بوی نوروز

برآمد باد صبح و بوی نوروز
بکام دوستان و بخت پیروز

مبارک بادت این سال و همه سال
همایون بادت این روز و همه روز

قصد داشتیم در این روز به اتفاقات مهم موسیقی سال بپردازیم، اما از آنجا که سال گذشته شیرینی قابل توجهی در موسیقی نداشتیم، نگاهی به آلبوم گرانقدر “بوی نوروز” انداختیم به امید آنکه این طلسم شکسته و سالی پر بار برای موسیقی این مرز و بوم داشته باشیم.

هفت سال پیش حمید متبسم آلبوم “بوی نوروز” را روانه بازار کرد که اهالی موسیقی را به تحسین واداشت. متبسم با این اثر چنان جایگاهی در جامعه موسیقی یافت که هنوز وقتی صحبت از ارکستراسیون ایرانی می شود نام او در کنار هنرمندان پرکاری چون فرامرز پایور و حسین علیزاده می آید. با اینکه “بوی نوروز” یک اثر استثنایی در میان آلبومهای کم تعداد متبسم است (که به عقیده نگارنده هیچ یک از آثار ایشان – حتی “بامداد” – به قدرت و استحکام “بوی نوروز” نبود) ولی به قدری فرم آهنگسازی و تنظیم این اثر بدیع و زیباست که همین آلبوم توانسته بدعت گذار فرم جدیدی در تصنیف موسیقی برای گروه سازهای ایرانی باشد.

گذشته از قدرت آهنگسازی این اثر، آواز مرحوم ایرج بسطامی هم در این آلبوم در اوج خود بوده و می توان گفت “بوی نوروز” اگر بهترین آواز بسطامی نباشد، جزو بهترینهاست. البته به این نکته هم باید توجه داشت که یکی از دلایلی که بسطامی توانسته بخوبی در این اثر تواناییهای خود را به نمایش بگذارد، کوک مناسب گروه با صدای بسطامی است که در بعضی از آلبومهای بسطامی مخصوصا” در این آلبومهای آخری متاسفانه بی توجهی آهنگساز به این موضوع دیده می شود.

“بوی نوروز” از قسمتهای متنوعی تشکیل شده که به جز دو قطعه همگی ساخته متبسم است. این دو قطعه یکی “جنگ” ساخته علی اکبر شهنازی و دیگری تصنیف “عقرب زلف کجت” – منسوب به علی اکبر شیدا – است.

هر دوی این قطعات قبل از این برای ارکستر تنظیم شده بودند؛ “جنگ” با ارکستر مضرابی توسط حسین دهلوی تنظیم شده بود که آن هم روایتی زیبا از این قطعه بود و شاید نسبت به تنظیم متبسم کمی نزدیکتر به نام قطعه است. تنظیم متبسم در این آلبوم از “جنگ” خلاقانه و زیباست؛ او قسمتهایی را هم به این قطعه اضافه کرده که به لطف قطعه افزوده … “عقرب زلف کجت” قبل از انقلاب هم با ارکستر گلها و آواز پوران اجرا شده بود که آن هم از نقاط قوت بالایی برخوردار بود، مخصوصا” آواز پوران در این تصنیف روانی و قدرت چشمگیری دارد.

audio file قسمتی از “عقرب زلف کجت” با صدای ایرج بسطامی

audio file قسمتی از”عقرب زلف کجت” با صدای پوران شاپوری

با اینکه این دو قطعه توسط متبسم به زیبایی تنظیم شده بودند، تنظیمهای قبلی این دو اثر همچنان شنیدنی است. تکنوازان آلبوم “بوی نوروز” غیر از حمید متبسم، پشنگ کامکار، حسین بهروزی نیا، محمد علی کیانی نژاد هستند.

در میان تکنوازای ها شاید تکنوازی کیانی نژاد بیشتر در یادها مانده چراکه مانند اکثر تکنوازیهایش ملودیک و مختصر و مفید بود (البته بنظر می رسد که این دست تکنوازیهای کیانی نژاد بداهه نبوده و از قبل آماده شده است که اگر هم اینگونه باشد، هیچ اشکالی به آن وارد نیست و خوب است که هنرمندان دیگر هم چنین کنند تا شنوندگان بخاطر نداشتن حضور ذهن نوازنده هنگام اجرا، شاهد جملات پیش پا افتاده و ملال آور نباشند)

audio file بشنوید تکنوازی کیانی نژاد

در میان آوازهایی که در این آلبوم اجرا شده، جواب آوازهایی می شنویم که توسط کل ارکستر نواخته می شود. این اقدام با اینکه بدعتی نو نبوده (نمونه های قدیمی هم از این شیوه در موسیقی ما یافت می شود) ولی به شکل نو و زیبایی ساخته شده که هر جواب مستقلا” شنیدنی است.

“چهارمضراب تار” در چهارگاه، یکی از قطعات “بوی نوروز” است که با حدود ۱۹ دقیقه طولانی ترین قسمت این آلبوم است. این قطعه گفتگویست میان تار و ارکستر سازهای ایرانی که اجرای متبسم و سیامک نعمت ناصر در آن چشمگیر است. کلا” قطعات اجرا شده در “بوی نوروز” از ویژگی تکنیکی بالایی برخوردار است همچنین نقش سازها که بصورت مشخص هرکدام در جای خود و با امکانات خود به گروهنوازی می پردازند، نکته ای قابل تحسین است که کمتر در گروه نوازی ارکسترهای سازهای ایرانی مورد توجه قرار گرفته است.

با وجود مشقات اجرایی این آلبوم در اجرای زنده، حمید متبسم در کنسرتی این اثر را بصورت زنده اجرا کرد (البته با تفاوتهایی با آلبوم اصلی، مثل اجرای تصیف “سروسیمین” ساخته کیانی نژاد، همچنین تکنوازی کیهان کلهر و سیامک نعمت ناصر…) یکی از تصنیفهای این آلبوم “باده شبگیر” در همایون است که اوج خلاقیت آهنگسازی و تلفیق شعر و موسیقی حمید متبسم را به نمایش می گذارد.

این تصنیف از لحظه ای که با پیتزیکاتوهای نوازندگان کمانچه آغاز می شود تا تریلهای نوازنده نی برای آماده سازی فضای کادانس پایانی تماما” تصاویر دل انگیز و بدیع است که شنونده را مجذوب و مبهوت می کند. قطعات آلبوم “بوی نوروز” که در چهار مایه سه گاه، چهارگاه، همایون و اصفهان هستند، همگی زیبا و دلنشین هستند، شیوه مینیاتورگونه و لطیف آهنگسازی تک تک این آثار جای صحبت بسیاری دارد که در این مجال نمی گنجد. در پایان امیدوارم که در سال جدید چنین آثار ارزشمندی را در فهرست کارهای هنرمندان شاهد باشیم.

audio file قسمتی از “باده شبگیر”

2 دیدگاه

  • ارسال شده در فروردین ۷, ۱۳۸۵ در ۸:۵۸ ق.ظ

    keep trying next time

  • فاضل حاتمي
    ارسال شده در مهر ۱, ۱۳۸۷ در ۵:۱۵ ب.ظ

    استاد کیانی نژاد در این کاست نقشه عمده ای داشت در حد استاد حمید متبسم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نماد‌شناسی عود (VII)

ابن سینا در کتاب خود «شفا» (کتاب ریاضیات) (۲۲) بخش زیادی از فصل مربوط به آلات موسیقی را به بحث کوک و فواصل و فیزیک صدا اختصاص داده و در آن بیان کرده‌است که عود بهترینِ سازها و محبوب‌ترینِ آنها نزد مردم است. (۲۳) مضاف بر این در ادامه‌ راجع به تعداد سیم‌های عود می‌گوید که ما پیش‌تر آن را در یکی از افسانه‌هایی با نگاهی تن-نمایانه برای عود یافتیم: او می‌گوید که عود گاهی دارای ۵ جفت سیم است اما بیشتر ۴ جفت سیم دارد(۲۴) و در هر دو صورت سیم‌های این ساز معمولاً با یک فاصله‌ی چهارم نسبت به هم کوک می‌شوند.(۲۵)

مغالطات ایرانی – اجرای جهانی

یکی از مهمترین معیارهای سنجش کیفیت یک اثر موسیقایی در فضای موسیقی کلاسیک، اجرای چندین باره یک اثر توسط گروه ها و ارکستر های مختلف در اعصار مختلف است. این اعتقاد در بعضی از جوامع مثل کشور ما چنان همه گیر و جا افتاده شده است که به عنوان تنها معیار سنجش کیفیت یک اثر موسیقی کلاسیک به حساب می آید.

از روزهای گذشته…

دوران انتقالی در تاریخ موسیقی و پس از آن (II)

دوران انتقالی در تاریخ موسیقی و پس از آن (II)

یکی از این راه‌ها شاید فرارفتن از دایره‌ی تنگ تاریخ هنر محض و نگاه‌کردن به امور مختلف اجتماعی، سیاسی و اقتصادی باشد. کیست که نداند پاگرفتن –تقریباً- هرجریانی در تاریخ هنر و موسیقی وابسته به بسترهای چندجانبه‌ی شکل‌گیری آن بوده است. نکته‌ی قابل‌توجّه امّا اینجاست که این تغییر وتحوّل در هنر همیشه کاملاً همزمان با تغییرات اجتماعی، فرهنگی، سیاسی یا اقتصادی نیست. امکانات جدید ضبط، پیشرفت‌های تکنولوژیک، یا حتّی پیشرفت «الکتریسیته»، تأثیری مشخص روی تغییرات سبکی موسیقی در غرب و حتّی تعریف خود مفاهیم موسیقایی داشته است؛ امّا این تغییرات در دنیای موسیقی معلول عواملی بوده‌اند که پیش از جهان موسیقی محض، در دنیای بیرون رخ نمایانده بود. بنابراین، اگر منتقد بخواهد به چنین توانایی‌ای دست پیدا کند، ناچار باید تا حدّ ممکن به هرچه پیرامونش می‌گذرد آگاه باشد، قدرت تحلیل و اندیشه‌ورزی درباره‌ی آن را داشته باشد و بالاخره بتواند به اثرات قریب‌الوقوع احتمالی آن در هنر و موسیقی بیاندیشد یا لااقل هنرمندان را نسبت به این وضعیت آگاه کند.
One of my turns

One of my turns

در بسیاری از بیوگرافی های نوشته شده راجع به راجر واترز (Roger Waters) آمده است، او مردی بوده که به اندازه صدها مرد دیگر در زندگی سختی و زجر کشیده است. از مرگ زود هنگام پدر و بی مهری های مادرش گرفته تا نمک نشناسی های همسر او.
ارسلان کامکار: نمیدانم کسی به اندازه من عاشق موسیقی است؟

ارسلان کامکار: نمیدانم کسی به اندازه من عاشق موسیقی است؟

معلم من در ابتدا پدرم بود و در سن ۱۶-۱۷ سالگی، برادرم هوشنگ که آن زمان دانشگاه بود برای من نت‌هایی را می‌آورد. بعد از اینکه وارد دانشگاه شدم اولین و تنها معلمم منوچهر انصاری بود که بسیار از او آموختم ولی با شروع انقلاب فرهنگی درس و دانشگاه هم تعطیل شد و مدت زیادی نتوانستم از کلاس ایشان استفاده کنم.
سلطانی: ما در فضای چند زبانی و پلی فونیک قرار داریم

سلطانی: ما در فضای چند زبانی و پلی فونیک قرار داریم

تحریر در موسیقی آوازی تبدیل به یک فرهنگ و یک شاکله شده، در واقع ساختار موسیقی آوازی را در کنار عناصر دیگری تعریف می کند، معانی بسیار زیادی در پی خود دارد و تعاریف و شیوه ها و علم خاص خود را دارد. با این وصف، تحریر را به دِلِی دِلِی یا با عرض معذرت عرعر عنوان کردن نشان از عدم آگاهی و عجولانه صحبت کردن ایشان دارد. از شاملو با آن دانش و خلاقیت و هوش سرشار در مورد قضاوت شان انتظار دیگری می رفت.
کنسرت  کوارتت “اُرپ” در رشت

کنسرت کوارتت “اُرپ” در رشت

تاسیس کوارتت “اُرپ” یکی از آخرین فعالیت های کیوان میرهادی نوازنده، آهنگساز و رهبر ارکستر کامراتا است. میرهادی این روزها غیر از همکاری با این کوارتت مشغول ضبط و میکس آثاری از خود و آهنگسازان قرن بیستم با گیتار است. کیوان میرهادی قرار است در تاریخ ۳۱ اردیبهشت در رشت، هم با کوارتت “اُرپ” به اجرا بپردازد و هم مستر کلاس گیتار برگزار کند.
شماره‌ی چهارم مهرگانی منتشر شد

شماره‌ی چهارم مهرگانی منتشر شد

به تازگی چهارمین شماره‌ی دوفصلنامه پژوهشی مهرگانی که در زمینه‌ی مطالعات تاریخی و تجزیه و تحلیل موسیقی فعالیت می‌کند، منتشر شده است. در این شماره پس از سخن نخست، که یاران مهرگانی (شورای نویسندگان) در آن به حلاجی اجمالی وضعیت انتشار مقالات در نشریات پژوهشی موسیقی (به ویژه خود مهرگانی) از طریق تشبیه به دنیای اقتصاد پرداخته‌اند، می‌توانید به ترتیب سه مقاله‌ی «بررسی سازهای بادی در رسالات عبدالقادر مراغی» نوشته‌ی نرگس ذاکرجعفری، «تحلیل خودکار شباهت ملودیک؛ مروری بر روش‌ها و بنیان‌ها» نوشته‌ی مرجان خیراللهی و «نقش تکرار تماتیک و درآمیختگی نقش‌مایه‌های ملودیک در ساختمان فرم مقدمه‌ی بیداد مشکاتیان» نوشته‌ی آروین صداقت‌کیش را در بخش مقالات که مختص نوشتارهای پژوهشی تالیفی است بخوانید.
نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی متنشر شده <Br>در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت ششم

نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی متنشر شده
در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت ششم

[۷] رسم‌الخط مخصوصی را برای مکتوب ساختن برخی از اصطلاحات جا افتاده‌ی موسیقی به کار برده که در ابتدا باعث می‌شود خواننده کمی سردرگم شود. برای مثال: «سُپرآنُ» به جای سوپرانو و «آلتُ» به جای آلتو یا «مینُر» به جای مینور و ماژُر به جای ماژور (۱۲). در [۴] با وجود این‌که اشکالات زبانی کمتر است، اما گاه اظهار نظرهایی وجود دارد که خواننده را در مورد صحت متن ترجمه شده به شک می‌اندازد. مثلا: «آهنگسازان ملی مانند استراوینسکی، بارتوک، یاناچک و اخیرا مسیان و کوپلند سیستم‌هایی را خلق کرده‌اند که در آن‌ها از الگوهایی برای ایجاد شخصیت و حداکثر تاثیرگذاری در موسیقی بهره برده‌اند.
شرمِ آوایِ دوست

شرمِ آوایِ دوست

آیا ما در ارتباط با رؤیتِ مولد هایِ صوتی و تمامی سازهایی که در ایجاد صداها ما را یاری کرده اند از منظر اجتماعی محدود شده ایم؟ آیا نوازندگان ما در به صدا آوردن گونه های مختلف سازی مرتکب اشتباهی شده اند؟ یا ارجاعات بر آمده از تولید صداهای آلات موسیقی، در ذهن عده ای مصداقِ نامتعارفی یافته است؟!
به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (I)

به بهانه کنسرت ارکستر کامه راتا در تالار وحدت (I)

تالار وحدت در روزهای ۲۶ و ۲۷ آبان میزبان کنسرت فصل پاییز ارکستر کامه راتا به رهبری کیوان میرهادی بود. در این کنسرت سه قطعه از آروو پارت، تدسکو و تَوِنر (هر سه برای سولو و ارکستر) اجرا شد. در بخش اول “فِرَترس” برای ویلن سولو و ارکستر زهی اثر آروو پارت، با نوازندگی سولوی رسا محمودیان، و سپس کنسرتو گیتار شماره ۱ در ر ماژور Op.99 از کاستلنو وُ تدسکو ، با اجرای گیتار سولوی منصور حبیب دوست به روی صحنه رفت. بخش دوم به اجرای کنسرتو ویلنسل جان تونر با عنوان The Protecting Veil در ۸ موومان، با ویلنسل سولوی مجید اسماعیلی اختصاص یافت.
“رازهای” استرادیواری (XIV)

“رازهای” استرادیواری (XIV)

به غیر از قالب ساخته شده از چوب درخت بید برای نخستین ویولای کنترالتو ساخت استرادیواری در سال ۱۶۷۲ و نیز قالب مورد استفاده برای ویلن ۴/۱ به نام Aiglon که از چوب سپیدار ساخته شده بود، تمام قالبهای ویلن، کنترآلتو و ویولای تنور از چوب گردو درست شدند. (ضخامت قالب ویولا کنترآلتو ۱۷ میلی متر و ضخامت قالب ویلن Aiglon 13 تا ۱۵ میلی متر می باشد).