بوی نوروز

برآمد باد صبح و بوی نوروز
بکام دوستان و بخت پیروز

مبارک بادت این سال و همه سال
همایون بادت این روز و همه روز

قصد داشتیم در این روز به اتفاقات مهم موسیقی سال بپردازیم، اما از آنجا که سال گذشته شیرینی قابل توجهی در موسیقی نداشتیم، نگاهی به آلبوم گرانقدر “بوی نوروز” انداختیم به امید آنکه این طلسم شکسته و سالی پر بار برای موسیقی این مرز و بوم داشته باشیم.

هفت سال پیش حمید متبسم آلبوم “بوی نوروز” را روانه بازار کرد که اهالی موسیقی را به تحسین واداشت. متبسم با این اثر چنان جایگاهی در جامعه موسیقی یافت که هنوز وقتی صحبت از ارکستراسیون ایرانی می شود نام او در کنار هنرمندان پرکاری چون فرامرز پایور و حسین علیزاده می آید. با اینکه “بوی نوروز” یک اثر استثنایی در میان آلبومهای کم تعداد متبسم است (که به عقیده نگارنده هیچ یک از آثار ایشان – حتی “بامداد” – به قدرت و استحکام “بوی نوروز” نبود) ولی به قدری فرم آهنگسازی و تنظیم این اثر بدیع و زیباست که همین آلبوم توانسته بدعت گذار فرم جدیدی در تصنیف موسیقی برای گروه سازهای ایرانی باشد.

گذشته از قدرت آهنگسازی این اثر، آواز مرحوم ایرج بسطامی هم در این آلبوم در اوج خود بوده و می توان گفت “بوی نوروز” اگر بهترین آواز بسطامی نباشد، جزو بهترینهاست. البته به این نکته هم باید توجه داشت که یکی از دلایلی که بسطامی توانسته بخوبی در این اثر تواناییهای خود را به نمایش بگذارد، کوک مناسب گروه با صدای بسطامی است که در بعضی از آلبومهای بسطامی مخصوصا” در این آلبومهای آخری متاسفانه بی توجهی آهنگساز به این موضوع دیده می شود.

“بوی نوروز” از قسمتهای متنوعی تشکیل شده که به جز دو قطعه همگی ساخته متبسم است. این دو قطعه یکی “جنگ” ساخته علی اکبر شهنازی و دیگری تصنیف “عقرب زلف کجت” – منسوب به علی اکبر شیدا – است.

هر دوی این قطعات قبل از این برای ارکستر تنظیم شده بودند؛ “جنگ” با ارکستر مضرابی توسط حسین دهلوی تنظیم شده بود که آن هم روایتی زیبا از این قطعه بود و شاید نسبت به تنظیم متبسم کمی نزدیکتر به نام قطعه است. تنظیم متبسم در این آلبوم از “جنگ” خلاقانه و زیباست؛ او قسمتهایی را هم به این قطعه اضافه کرده که به لطف قطعه افزوده … “عقرب زلف کجت” قبل از انقلاب هم با ارکستر گلها و آواز پوران اجرا شده بود که آن هم از نقاط قوت بالایی برخوردار بود، مخصوصا” آواز پوران در این تصنیف روانی و قدرت چشمگیری دارد.

audio file قسمتی از “عقرب زلف کجت” با صدای ایرج بسطامی

audio file قسمتی از”عقرب زلف کجت” با صدای پوران شاپوری

با اینکه این دو قطعه توسط متبسم به زیبایی تنظیم شده بودند، تنظیمهای قبلی این دو اثر همچنان شنیدنی است. تکنوازان آلبوم “بوی نوروز” غیر از حمید متبسم، پشنگ کامکار، حسین بهروزی نیا، محمد علی کیانی نژاد هستند.

در میان تکنوازای ها شاید تکنوازی کیانی نژاد بیشتر در یادها مانده چراکه مانند اکثر تکنوازیهایش ملودیک و مختصر و مفید بود (البته بنظر می رسد که این دست تکنوازیهای کیانی نژاد بداهه نبوده و از قبل آماده شده است که اگر هم اینگونه باشد، هیچ اشکالی به آن وارد نیست و خوب است که هنرمندان دیگر هم چنین کنند تا شنوندگان بخاطر نداشتن حضور ذهن نوازنده هنگام اجرا، شاهد جملات پیش پا افتاده و ملال آور نباشند)

audio file بشنوید تکنوازی کیانی نژاد

در میان آوازهایی که در این آلبوم اجرا شده، جواب آوازهایی می شنویم که توسط کل ارکستر نواخته می شود. این اقدام با اینکه بدعتی نو نبوده (نمونه های قدیمی هم از این شیوه در موسیقی ما یافت می شود) ولی به شکل نو و زیبایی ساخته شده که هر جواب مستقلا” شنیدنی است.

“چهارمضراب تار” در چهارگاه، یکی از قطعات “بوی نوروز” است که با حدود ۱۹ دقیقه طولانی ترین قسمت این آلبوم است. این قطعه گفتگویست میان تار و ارکستر سازهای ایرانی که اجرای متبسم و سیامک نعمت ناصر در آن چشمگیر است. کلا” قطعات اجرا شده در “بوی نوروز” از ویژگی تکنیکی بالایی برخوردار است همچنین نقش سازها که بصورت مشخص هرکدام در جای خود و با امکانات خود به گروهنوازی می پردازند، نکته ای قابل تحسین است که کمتر در گروه نوازی ارکسترهای سازهای ایرانی مورد توجه قرار گرفته است.

با وجود مشقات اجرایی این آلبوم در اجرای زنده، حمید متبسم در کنسرتی این اثر را بصورت زنده اجرا کرد (البته با تفاوتهایی با آلبوم اصلی، مثل اجرای تصیف “سروسیمین” ساخته کیانی نژاد، همچنین تکنوازی کیهان کلهر و سیامک نعمت ناصر…) یکی از تصنیفهای این آلبوم “باده شبگیر” در همایون است که اوج خلاقیت آهنگسازی و تلفیق شعر و موسیقی حمید متبسم را به نمایش می گذارد.

این تصنیف از لحظه ای که با پیتزیکاتوهای نوازندگان کمانچه آغاز می شود تا تریلهای نوازنده نی برای آماده سازی فضای کادانس پایانی تماما” تصاویر دل انگیز و بدیع است که شنونده را مجذوب و مبهوت می کند. قطعات آلبوم “بوی نوروز” که در چهار مایه سه گاه، چهارگاه، همایون و اصفهان هستند، همگی زیبا و دلنشین هستند، شیوه مینیاتورگونه و لطیف آهنگسازی تک تک این آثار جای صحبت بسیاری دارد که در این مجال نمی گنجد. در پایان امیدوارم که در سال جدید چنین آثار ارزشمندی را در فهرست کارهای هنرمندان شاهد باشیم.

audio file قسمتی از “باده شبگیر”

2 دیدگاه

  • ارسال شده در فروردین ۷, ۱۳۸۵ در ۸:۵۸ ق.ظ

    keep trying next time

  • فاضل حاتمي
    ارسال شده در مهر ۱, ۱۳۸۷ در ۵:۱۵ ب.ظ

    استاد کیانی نژاد در این کاست نقشه عمده ای داشت در حد استاد حمید متبسم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (IV)

دلیل اینکه این کارها را کرده‌ام این است که من اساساً از سال ۲۰۰۰ از سیستم موسیقی اروپا بریده‌ام. از سال ۲۰۰۰ به‌غیراز چند تک قطعه پراکنده که در سیستم موسیقی اروپایی است دیگر از سیستم موسیقی اروپا استفاده نمی‌کنم. و تماماً از سیستم موسیقی ایران در نوشتن قطعات استفاده می‌کنم. اولین کارهایی که در نوشتن آنها از موسیقی ایرانی استفاده کردم همین مجموعه کارهای خوشنویسی بود که اولین سری این مجموعه را برای سازهای زهی نوشتم. چراکه ربع پرده‌ها را به‌خوبی می‌توانند بزنند. بعدها برای سازهای بادی هم شروع به نوشتن کردم. به‌طور مثال «خوشنویسی شماره ۷» برای سه فلوت هست. بعدتر یک نسخه آن را برای فلوت و الکترونیک نوشتم که فلوت ۲ و ۳ را در استودیو ضبط کردیم و فلوت شماره یک زنده اجرا می‌شود و از طریق بلندگوها صدای فلوت ۲ و ۳ پخش می‌گردد. این قطعه در تهران از طریق خانم «فیروزه نوایی» سال گذشته در فستیوال «موسیقی معاصر ایران» اجرا شد. اسم این قطعه هست «کیسمت» یا همان «قسمت».

منبعی قابل اتکا و بنیادین در شناخت موسیقی (II)

همین ویژگی‌هاست که موجب شده است این کتاب بارها تجدید چاپ و روزآمد شود و هنوز نیز پس از گذشت چهار دهه کماکان به‌عنوان یکی از پُرطرفدارترین منابع اصلی برای درس‌های آشنایی با موسیقی ــ البته با تمرکز بر موسیقی کلاسیک یا هنری غربی ــ کاربرد و رواج داشته باشد.

از روزهای گذشته…

نامه سر گشاده علی رهبری به وزیر فرهنگ و ارشاد

نامه سر گشاده علی رهبری به وزیر فرهنگ و ارشاد

در خبرها داشتیم که علی رهبری آهنگساز و رهبر دائم ارکستر سمفونیک تهران، چندی پیش تهران را به قصد وین ترک کرد و در آخرین کنسرت خود بیان کرد که دلایل رفتن خود را پس از رسیدن به وین، بصورت نامه ای به وزیر ارشاد می نویسم.
Tears in Heaven

Tears in Heaven

اریک کلپتون (Eric Clapton) در سال ۱۹۴۵ در انگلیس متولد شده و مسئولیت بزرگ کردن او را مادر بزرگش بعهده می گیرد. او که از کودکی به موسیقی سبک Blues علاقه بسیاری داشته است، از سن ۱۵ سالگی شروع به نواختن گیتار میکند.
بهروزی نیا: استیل نوازندگی اعراب با نوازندگی ما تفاوت دارد

بهروزی نیا: استیل نوازندگی اعراب با نوازندگی ما تفاوت دارد

این مشکل به شیوه ی گرفتن مضراب بر می‌گردد، در دنیا شیوه های مختلفی را برای گرفتن مضراب عود به کار می‌برند و چون در ایران عود هم استفاده می‌شود نا خودآگاه از گرفتن مضراب دیگر کشور ها هم تاثیر گرفته ایم. اتفاقا هنرجویانی که در همین کلاس های آموزشی من شرکت می‌کنند، همه نوازندگان خوبی هستند ولی غریب به اتفاق با مشکل گرفتن مضراب و حتی گرفتن ساز، دست و پنجه نرم می‌کنند. اگر یک نوازنده یک شیوه اشتباه را بیاموزد بعد ها به سختی می‌تواند این اشتباه را کنار بگذارد و شیوه ی جدید را جای گزین آن کند.
نی و قابلیت های آن (X)

نی و قابلیت های آن (X)

برای آهنگسازی که به دنبال اصوات و رنگ های گوناگون است، نی می تواند نقش چند ساز را با رنگ های متفاوت بازی کند. در بسیاری از ساز های بادی موسیقی کلاسیک برای تغییر جنس و رنگ صوتی از سوردین استفاده می کنند، در حالی که در نی می توان چندین صدای متفاوت را با حالات گوناگون تولید کرد.
روش سوزوکی (قسمت چهل و هشتم)

روش سوزوکی (قسمت چهل و هشتم)

هر انسانی مسئول خودش و وظایفش است این نگرش من نسبت به زندگی است و من از خود می‌خواهم و تمنا دارم که زندگی من در عشق و شادی طی بشود، در واقع هیچ کسی طالب بیچارگی و مورد نفرت قرار گرفتن نیست. کودکان نمونه‌های بارزی از پاکی هستند زیرا آنها سعی می‌کنند در پاکی و عشقی صاف و سرشار از وی زندگی کنند، من بدون کودکان قادر به زندگی نیستم اما بزرگترها را هم دوست دارم به آنها علاقه قلبی دارم و در نهایت آنها هم رفتنی هستند؛ انسانها باید به هم مهر بورزند و باعث تسلّای خاطر یکدیگر باشند و برای همدیگر باشند، این را موتسارت می‌آموزد و من هم بر این عقیده هستم.
جوایز هیلاری هان (II)

جوایز هیلاری هان (II)

خانم هان در طول دوره ای که کارهای سلو می کرد، همچنان به موسیقی مجلسی نیز تمایل داشت. تقریباً هر تابستان از سال ۱۹۹۲ در فستیوال موسیقی مجلسی Skaneateles حضور می یافت که هم به عنوان سولیست و هم موزیسن موسیقی مجلسی همراه با ارکستر فستیوال به اجرای برنامه می پرداخت.
ارکستر کوبه ای «آوای نایریکا» در ارسباران به روی صحنه می رود

ارکستر کوبه ای «آوای نایریکا» در ارسباران به روی صحنه می رود

ارکستر کوبه ای «آوای نایریکا» به رهبری مینو رضایی روز پنجشنبه بیست و دوم تیرماه ۹۶ در فرهنگسرای ارسباران قطعاتی از ایشان را اجرا خواهد نمود‌. این ارکستر متشکل از ۴۰ بانوی نوازنده می باشد که در بهمن ماه ۱۳۸۷ توسط مینو رضایی تاسیس و در سال ۱۳۸۹ به ثبت رسیده است.
راخمانینف؛ واپسین نماینده یک سلسله بزرگ (VII)

راخمانینف؛ واپسین نماینده یک سلسله بزرگ (VII)

پیانو کنسرتوی شماره ۲ راخمانینوف، رومانتیسم دوران گذشته را به یاد می آورد و از آثار مشهوری است که پیانو در آن هنر خود را به خوبی نشان می دهد.
یک اتفاق خوب

یک اتفاق خوب

در وانفسای کنونی ِ رکود ظهور و بروز موسیقی های خوب، گاه اتفاق هایی هرچند کوچک، می تواند دلگرم کننده و فرخنده باشند. یکی از این اتفاق ها، سلسله برنامه هایی کوچک و به نسبت خودمانی بود که در اولین روزهای سال نو در شهر کرمانشاه برگزار شد؛ برنامه ای با عنوان «چهار روز با موسیقی»، در «کافه گالری آذرستان». نوشته ی حاضر، گزارش و توصیفی است مختصر از آنچه در این چهار روز به اجرا درآمد. این برنامه ها به ترتیب در روزهای سوم، چهارم، پنجم و ششم فروردین ارائه شد.
دختر بچه ای با آوای یک ستاره کهنه کار

دختر بچه ای با آوای یک ستاره کهنه کار

در مطلب قبل به تاریخچه آموزش موسیقی به کودک در دنیا پرداختیم که در این قسمت توجه شما را به ادامه این مطلب جلب می کنیم.