پرده تار و سه تار
ژورنال موسیقی
نوشته های اخیر
پرده تار و سه تار
اصلاح پرده سالیان درازیست در موسیقی ما چه در موسیقی عملی چه نظری، مورد استفاده قرار می گیرد؛ هنوز هم پرده روی سازهای ایرانی به فرم گذشته استفاده می شود، البته این به معنای توقف روند اصلاح سازگاری و بهبود کیفیت در سازگری موسیقی ایرانی نیست. برای روشن شدن این موضوع به بحث در مورد انواع پرده های معمول سه تار و دلیل رد بعضی از طرح های پیشنهادی می پردازیم.

یک نوازنده آماتور اولین بار که نحوه بستن پرده و گره زدن پرده های معمول تار و سه تار (که اکثرا" از روده گوسفند است) را ببیند حتما" این سئوال برایش پیش می آید که چرا تار و سه تار نباید مانند ماندولین و گیتار پرده های ثابت داشته باشند که هر سال مشکلات تعویض پرده یا تنظیم پرده (که بخاطر تماس دست با پرده های متحرک روی می دهد) را نداشته باشد؟

در مورد اینکه چرا پرده های تار و سه تار متحرک نیستند و ثابت هستند در مقاله مشکل کوک صحبت کردیم و در اینجا فقط به این نکته بسنده می شود که فواصل (اصطلاحا") ریزتر از ربع پرده که در موسیقی ایران به وفور دیده می شود موجب شده، نوازنده زحمت استفاده از پرده های متحرک را بپذیرد و از پرده های ثابت استفاده نکند. اینجا یک سئوال پیش می آید که چرا کل پرده ها ( یعنی مثلا" از سی کرن به جای یک پرده دو پرده) بصورت ثابت روی ساز بسته نمی شود که اصلا" نیازی به بالا یا پاین کشیدن پرده نباشد؟

به جواب این سئوال هنگام نوازندگی با پرده های کامل می توان رسید! وقتی فاصله پرده ها به قدری کم شود که انگشت بین آن به خوبی قرار نگیرد لرزش سیم بوسیله گوشت دست گرفته می شود و صدای سیم تا حدی خفه می شود و ساز دیگر طنین مناسبی نخواهد داشت.(پرده روی دسته سازها غیر از اینکه باعث سهولت پیدا کردن محل دقیق نت ها برای نوازنده می شود، نقش یک شیطانک را هم به عهده می گیرد! به این صورت که بر آمدگی پرده و فشار دست بر پرده لرزش سیم از محل پرده به قبل از آنرا قطع می کند که صدای شفافی هنگام زخمه زدن بوجود آید، پس برخلاف تصور عده ای که عقیده دارند تنبلی نوازندگان در پیدا کردن نتها موجب بسته شدن پرده روی سازها شده ، تولید صدای خالص بدون پرد ممکن نیست!)

این موضوع که چه پرده ای برای سازهای تار و سه تار مناسب است (که هم کیفیت صدایی خوبی داشته باشد هم دوام زیاد) اخیرا" بعضی از نوازندگان و سازگران را به جنب و جوش واداشته و تجربیات جالبی هم در این سالها به دست آمده.

Alizadeh and Lotfi
پرده معمولی از جنس روده گوسفند
پرده های معمولی که روی تار و سه تار (و سازهای محلی مثل تنبور و گاهی دوتار) بسته می شوند، روده گوسفند هستند. این پرده ها نسبت به پرده ها یی که در ادامه ذکر خواهد شد زبرتر و کم دوامتر هستند ولی در جابجایی ها روی نتهایی که متغییر است، نرمتر و لغزنده ترند. این پرده ها بطور میانگین حدود یکسال تا یکسال و نیم در دست یک نوازنده متوسط کارایی دارد(بدون آغشته کردن آن به مواد نگهدارنده دیگر) و پس از آن یکی پس از دیگری باز می شود ( متفاوت بودن جنس پرده، رطوبت محل نگهداری و استیل دست چپ نوازنده در طول عمر پرده تاثیر زیادی دارد، همین پرده در شرایط مناسب آب و هوایی و با استیل مناسب می تواند بیش از 3 سال عمر کند)

رطوبت هوا مخصوصا" در تابستان که کولرهای آبی در منازل ایران استفاده می شود ضربه زیادی به ساز و مخصوصا" به پرده ساز (از جنس روده گوسفند) می زند.

گاهی در تابستان پس از باز کردن جعبه ساز متوجه شوید.چند پرده پاره شده، برای جلوگیری از این اتفاق بسته های رطوبی گیر ( که معمولا" در جعبه های لوازم الکتریکی هم هست) را در جعبه ساز بگذارید تا محیط نگهداری ساز مرطوب نباشد.

همانطور که در بالا ذکر شد، استیل دست چپ نوازنده و میزان اصطکاک آن با پرده در طول عمر پرده نقش مهمی دارد. نوازنده باید سعی کند تا حد امکان کمترین تماس را با پرده داشته باشد، این هم به سرعت در حرکت افقی دست روی دسته کمک می کند هم از ساییدگی پرده می کاهد. پرده های معمولی (روده گوسفند) بخاطر قیمت پائین و سهولت در بستن روی ساز، بیشترین آمار فروش را (نسبت به انواع دیگر پرده) از آن خود کرده است.


پرده کات کوت
نوع دیگری از پرده که بعد از روده گوسفند زیاد مورد استفاده قرار می گیرد "کات کوت" یا "کت کوت" است. این پرده که استفاده اصلی آن در پزشکی (برای بخیه) است، از روده گربه یا خرگوش تهیه می شود. کت کوت بخاطر مقاومت زیاد و سیقلی بودن سطح آن (که باعث سهولت اجرای ویبراسیون می شود) مورد توجه اکثر نوازندگان حرفه ای تار و سه تار است. کت کوت بطور متوسط تا دوبرابر عمر پرده های گوسفندی پایداری می کند. از دیگر محاسن کت کوت سهولت در تغییر جای آن روی دسته هنگام استفاده از نتهای متغییر است.

انواع دیگر پرده مانند پرده های ثابت فلزی و پرده های پلاستیکی یا نایلونی (که اخیرا" روی سازها دیده می شود) فاقد این خاصیت است. پرده های نایلونی به قدری محکم روی دسته می چسبد که امکان تغییر جای آن دشوار است. این پرده بخاطر دوام بسیار زیاد در پایین دسته ( از "Re b" روی خط چهار) میتواند بسته شود، این قسمت دسته به دلیل نزدیک بودن فواصل همواره پرده هایی ثابت دارد ( در این قسمت از دسته نوازنده قادر است با حرکتی مانند ویبراسیون نت مورد نظر را کمی بالا و پائین تر ببرد) پرده دیگری که چند سالی است بصورت آزمایشی روی ساز سه تار قرار می گیرد نوعی پرده فلزیست که برای جابجایی هنگام تغییر برای آن ریلی دو طرف دسته ساز قرار گرفته که این پرده به سمت بالا و پائین دسته حرکت می کند.

پرده پلاستیکی(در بیخ دسته تار)


این طرح پیش از این روی سازهای زهی هندی هم بکار رفته بود ولی سیم تار و سه تار فلزی و بسیار نازک است و برخورد آن با پرده های فلزی خود تولید صدا می کند، نیز تیزی صدای پرده های فلزی باعث شده نوازندگان استقبال شایانی از این پرده ها نداشته باشند. گذشته از این وجود پرده روی ریل موجب شده پشت دسته کاملا" خالی باشد و نوازنده سه تار که با لمس دسته نتها را تشخیص می دهد برای پیدا کردن نتها به زحمت افتد! از محاسن دیگر این نوع پرده سه تارها ( پرده ریلی) آزمایش دو پرده ای بود که با اصرار به اینکه طنین لازم را ندارد کمتر روی تار( و روی سه تار هیچگاه) بسته نمی شد.

به عقیده نگارنده اضافه شدن این چهار پرده میتواند تار و سه تار را سه اکتاو کامل کند و هیچ ضرری ندارد و تفاوت طنین نتهای اضافه شده هم اختلاف زیادی با سل و لابمل ته دسته ندارد. (اگر در ویلن هم این طرز فکر اعمال می شد ویلن تا پوزسیون هشت بیشتر جلو نمی رفت!) بهتر است تا حدی که ساز توانایی دارد از آن بهره ببریم. سه تارهای پرده فلزی پرده های قسمت اضافه شده را بخاطر تمام شدن دسته روی صفحه سه تار می چسبانند که در تار این مشکل با زیاد کردن طول استخوان تا روی پوست حل شده است.
در این رابطه بخوانید
۴۸ نظر برای “پرده تار و سه تار”
  1. کوروش :

    استاد لطفی میگن که کت کوت صدای خوبی نمیده نسبت به روده گوسفند

  2. motalebi :

    در مورد اینکه چرا پرده های تار و سه تار متحرک “”نیستند”" و ثابت “”هستند”" در مقاله مشکل کوک صحبت کردیم و در اینجا فقط به این نکته بسنده می شود که فواصل (اصطلاحا”) ریزتر از ربع پرده که در موسیقی ایران به وفور دیده می شود موجب شده، نوازنده زحمت استفاده از پرده های متحرک را “”بپذیرد”" و از پرده های ثابت استفاده “”نکند”"آیا نیاز به اصلاح دارد؟

  3. سجاد :

    بله، صدای پرده کت کوت تا حد زیادی شفاف و اصطلاحا” شیشه ای است که پرده روده اگر با مواد نگهدارنده آغشته شده باشد می تواند خوش صداتر تا حد خوبی مقاوم باشد. در مورد آن پاراگراف هم فکر نمیکنم مشکلی داشته باشد.

  4. setare :

    lotfa darbare saze ghanon matlab benevisid

  5. فرزاد :

    سلام ایا با عوض کردن کوک ستار جای نتهای سیم دو تعقییر میکند (مثلا اگر فا کوک کنیم.)

  6. سجاد :

    جای نتها که بدون شک تغییر میکند! البته فکر کنم منظور شما جای پرده ها بود که اگر نخواهیم توجه زیادی به پرده های ریزی که در مقاله گفته شد بکنیم، تغییری نمی کند (همانطور که مثلا در کوک دو سل دو دو در بالای دسته و پوزسیون اول نت لا و ر روی یک پرده (دستان)قرار دارند.

  7. میلاد :

    بسیار آموزنده بود.متشکرم

  8. حسین :

    چرا اساتید موسیقی سنتی اصرار دارند ساز ها به شکل سنتی خودشان باقی بمانند؟

  9. satar :

    لطفا اگر ممکنه نت قطعات مشهور رو هم در ساسایت تون قرار بدین.

  10. Anonymous :

    Dear Friends:
    Listing to TAR and playing it is my passion
    Are there any articles, books or guide about the maintenance of TAR and at the same time are there any instructions for replacing the skin and frets on the market? Please send me an e-mail and let me know where I can get this info from and at the same time if there is anybody out there that can help me to rework my TAR. My TAR needs new skin on both bowls and the entire reds system. I live in USA around Chicago and don’t know any source here to ask for help. If you are kind enough to send me an e-mail and we can communicate about this mater. MY e-mail is LOVE_WHITESOX@YAHOO.COM

    Thanks Sargon

  11. Sargon :

    Dear Friends:
    Listing to TAR and playing it is my passion
    Are there any articles, books or guide about the maintenance of TAR and at the same time are there any instructions for replacing the skin and frets on the market? Please send me an e-mail and let me know where I can get this info from and at the same time if there is anybody out there that can help me to rework my TAR. My TAR needs new skin on both bowls and the entire reds system. I live in USA around Chicago and don’t know any source here to ask for help. If you are kind enough to send me an e-mail and we can communicate about this mater. MY e-mail is LOVE_WHITESOX@YAHOO.COM

    Thanks Sargon

  12. شایان :

    با سلام
    در مقاله نوشته شده است که در صورت استفاده نکردن از پرده صدای واضحی ایجاد نمی شود پس چرادر سازهایی مثل ویولون و کمانچه از پرده استفاده نمی شود و در ایجاد صدا هم مشکلی ایجاد نمی شود؟

  13. سجاد :

    جواب اين سئوال ضخامت سيم هاي اين دو ساز است. مثلا بمتار اگر پرده نداشته باشد (بمتاري که سيم فلزي گيتار دارد) چندان صدايش با بمتاري که پرده دارد تفاوتي ندارد. ولي اگر تار پرده نداشته باشد به همان دليلي که در مقاله گفته شد، لرزش آن توسط گوشت دست گرفته ميشود.

  14. شایان :

    خیلی متشکرم

  15. روح الله :

    ممنون به خاطر همه چيز

  16. مریم :

    میخواستم بدونم برای خانومها تار-سه تار یا گیتار بهتره
    و کدوم صدای قشنگ تری داره

  17. امين :

    با سلام من يك نوازنده سه تار هستم صداي سيم اول سه تار من روي پرده ها بخصوص پرده هاي پايين تر از لا لرزش زيادي دارد مي خواستم ببينم علتش چيست ؟

    اب تشكر امين

  18. سجاد :

    منظور شما را از لغزش متوجه نشدم لطفا بیشتر توضیح دهید.

  19. شهره :

    میخواستم بین دو ساز تار و سه تار یکی را برای یادگیری انتخاب کنم لطفا راهنمایی کنید.
    با تشکر

  20. Anonymous :

    شهره خانم من نوازنده تار هستم
    توصیه من به شما برای شروع موسیقی اینست که اگر انگشتان شما باریک و دراز هستند برای نواختن هر دو ساز بسیار عالی است ولی اگر انگشتان چاق و نسبتا کوتاهی دارید اول با سه تار شروع کنید تا انگشتان شما به دسته ساز عادت کند و بعد از مدتی میتوانید ساز تار را براحتی بنوازید دلیل این توصیه هم اینست که دسته ساز تار پهن است و ممکن است در شروع کار شما را دل زده کند
    موفق باشید

  21. رامین :

    در جواب مریم خانم هم بگم که ساز سه تار عارفانه است و ساز تار عاشقانه به نظر من که خودم تار میزنم صدای تار بسیار دلنشین تر از سه تار است .ولی باید علاقه خودتان را هم در نظر بگیرید

  22. علی از همدان :

    سلام اگه لطف کنید نحوه ی گره زدن مکم پرده رو یاد بدید باتشکر

  23. میلاداز:اقلید/فارس :

    خیلی خیلی خیلی … عالی وپر محتوا بود

  24. محمد :

    سلام ميخواستم اگه امكانش باشه نحوه گره زدن پرده سه تار رو به صورت تصويري با گذاشتن چند تا شكل مثل كتاب اول آقاي عليزاده آموزش بديد ..يا اگه ممكنه به اين آدرسي كه نوشتم ميل كيند مرسي

  25. Babak Mousavi Gourabi :

    Sadjad Khan Salam,

    CatGut ya ROEDEH be farsi kalamie ast ke az makhloete do kalame Kat va Gut Mibashad.
    In Esm az ALMANI be Engelisi rafte darhagihat KITGUT (= violin string= sime violin) boedeh ast. KIT dar Almani yeki az asami mosteare Violin mibashad = Roedeh-ike baraye viloin estefadeh mishe. Kit= Cat dar engelisi tarjome shodeh ast.

    Dar Iran Ghadim ham az roede dar sakh-te Kaman estefadeh mishode ast. Yeki az behtarin mesalha haman kaman+che mibashad ke ri-she-ye jangi daraad. Baraye Kamanch be onwane pedare-bozorge violin dar gadim Fagat az roede estefade mikardan ke hala jaye khodra be sim-haye bronsi va ahani dade-and.

    Estefadeh az roedeh
    a) vasayele jangi dar ghadim
    b) vasayele moesighi
    c) Jarahi ke az ۱۱۰۰ sale pish tawasote Abu al-Qasim Al-Zahrawi Andulusi estefadeh va hamegani shode ast.
    d) Rakete warzeshi Badminton va Tennis

    Bozorgtarin Sader konandegane Roedeh khoeb Sanaati (CATGUT) Gesfand = ALMAN va Italia mibashand.

    Gorbe Va Khargoes Estefadeh nemishawand chon zoed az bain mirawand.

    Catgut az janewaran mokhtalefi gerefte mishawad
    a) Gosfand
    b) Asb, khar, ghater, khouk
    c) Babr, shir,dar Kamane Shahane

    ba omid be inke betoeni in ra khoeb bekhoeni fonte farsi nadashtam.

    Mowafag bashi

    Babak Mousavi Gourabi

    see:

    nl.wikipedia.org/wiki/Catgut
    en.wikipedia.org/wiki/Catgut
    http://www.catgutacoustical.org/
    fr.wikipedia.org/wiki/Catgut

  26. vahid :

    بس که در خرقه آلوده زدم لاف صلاح شرمسار از رخ ساقی و می رنگینم
    سلام به خاطر همه زحمتهای شما در این سایت تشکر می کنم
    در جایی از سایت خواندم که ساز سه تار عارفانه است و تار عاشقانه
    به نظر شما این کمی زیاد نیست ساز عارفانه را سه تار انتخاب کنیم سه تار سازی ظریف و البته زیباست و تار سنگین تر از سه تار و باصلابت تر از آن ساز عارفانه را باید در الحان رحیم موذن زاده جستجو کرد آنگاه که به نغمه بیات ترک می گفت الله اکبر

  27. سجاد :

    بابک عزیز از توضیحاتتون خیلی ممنونم.

  28. محسن :

    سلام عزيزم ممنون از اطلاعاتت من ميتونم از اين اطلاعات استفاده كنم؟تو وبلاگم؟

  29. دكتر سيد كاظم ميرخان :

    با هر بار تمرين كوك تار بخصوص سيم اول بهم ميخورد . يكي از استادان من از گيره هاي تار براي بستن سيمها استفاده كرده است . نميدانم من چه كنم .

  30. Anonymous :

    ba tashakor aghaie sadjad poorghanad omidvaram movafagh basheed

  31. رحیم :

    الان چند سالی هست که استاد مجید آیتی اقدام به ساخت و استفاده پرده فلزی در تار و سه تار کرده و الحق هم زحمت زیادی کشیده,به گفته خود ایشون این پرده ها تا چند سال دوام دارن,در باره اینکه پرده ها از پشت دسته معلوم نیستند باید بگم نوازنده باید به این سطح از نوازندگی رسیده باشه که از سازی با پرده فلزی استفاده کنه

  32. سایه :

    سلام به همه دوستان عزیز
    خوشحالم که با این سایت آشنا شدم
    من تازه شروع به یادگیری سه تار کردم ولی دوست دارم خیلی زود پیشرفت کنم!یعنی سریع یاد بگیرم.به نظر شما که تو این زمینه تجربه دارین اقلا چقدر طول میکشه که من دو سه تا دستگاه رو خوب یاد بگیرم؟و باید چکار کنم تا موفق بشم؟
    ممنون

  33. سایه :

    یه سوالم داشتم ممنون میشم جواب بدین:
    برای کوک کردن سه تار باید فقط از سیمها استفاده کرد یا پرد ه ها هم تغیییر میکنند؟

  34. سجاد :

    سایه عزیز، اگر مقاله “مشکل کوک” را مطالعه کنید در آنجا گفته شده که برای کوک دقیق هم سیم و هم پرده باید تنظیم شود. در مورد یاد گیری دستگاه ها بستگی به توانایی شما دارد، من نمیدانم ۶ ساعت موسیقی ردیف را در چه مدتی میتوانید حفظ کنید! ولی از نظر تئوری بستگی به متد آموزشی شما دارد.

  35. hamed :

    ba arze salam.age momkene ye amoozesh kamel az setar ra baram befrestid

  36. نگين :

    با سلام و تشكر از مطلبتون.
    مي خواستم در مورد تار و گيتار توضيح بدين.براي شروع كدوم بهتره؟؟

  37. مجتبی :

    با عرض سلام خدمت شما دوستان عزیز

    من میخوام تار بخرم ولی هیچی راجع به یه تار خوب

    نمیدونم.لطفاً اگر میتونید من رو راهنمایی کنید.

    واقعاً لازمه ها

    (mojtaba_۱۳۶۶@yahoo.com)

    پیشاپیش ممنون از لطفتون و پاسخی که به من میدید

  38. مهران :

    ((عزيز من وقت سفر ساز بدست من مده اسير مويه مي شوممخالف سه گاه من))با عرض سلام جواب آقا vahidمن نميدونم شما چند ساله موسيقي كار مي كنيد وآيا تا به حال سه تار زديد يا نه؟به نظر من شما بريد با اذان استاد موذن زاده نمازتون رو بخونيد. با تشكر

  39. مهران :

    سلام نگين خانم در جواب سوالتوناگه شما به موسيقي پاض علاقه داريد گيتار ولي اگه سنتي دوست داريد تار ولي من به شما تار رو پيشنهاد مي كنم.

  40. مهران :

    موسيقي پاپ نه پاض شرمنده

  41. maryam :

    ba salam man ye moshkeli ke daram ine ke ghataat ra nemitoonam hefz konam elatesh chie?

  42. behdad :

    سلام آیا با سی دی آموزشی می توان سه تار را آموخت ؟ در چه مدت؟ لطفا جوابم را بدهید

  43. عماد :

    با عرض سلام خدمت تمامی عزیزان. تشکر بسیار زیاد از این سایت عالی.خدمت آقای مهران عارضم که من هم سه تار نوازم و این ساز را هم عارفانه و هم عاشقانه می دانم اما چه خوب است ما به عقاید دیگران احترام بگذاریم و حرمت اشخاص را حفظ کنیم.

  44. سمیه :

    باسلام وخسته نباشید من تازه می خوام شروع کنم .
    سازی رو دوست دارم که در تنهایی برای دل خودم بزنم و حالت عرفانی داشته باشه و توی جمع هم بشه زد به نظرتون بین تار-سه تار-سنتور و ویلن کدوم بهتره؟

  45. mohammad :

    من هم تار مینوازم هم گیتار و هم سه تار.ولی سه تار را بر بقیه ترجیح میدهم

  46. فاطمه :

    سلام
    از جمعتون خوشم اومد . اطلاعات جالبی بدست آوردم ممنون . من کامپیوتر خوندم و برای اولین بار می خوام دست به ساز بزنم . انتخابم ساز دیوان یا ساز تار است . پیشنهاد شما اهل موسیقی برای من چیه ؟

  47. جواد :

    آيا اندازه ي نقاره ي تار در نوع و كيفيت صداي اون تاثير داره؟(خيلي پر محتوا وجالب بود)

  48. امیر :

    سلام بچه ها. خیلی همتون باحالین. منم سه تار میزنم. سه تار هم عارفن هم عاشقانه هم آسمونی هم زمینیه. اصلا سه تار ساز دله. سه تار مال تنهاییه هم مال جمعهاست. من ۴ماهه می نوازم با روزی ۸ ساعت تمرین. موفق باشین. بای بای

فرستادن نظر

RSS / XML