گفتگوی هارمونیک | Harmony Talk

بیایید موسیقی بسازیم (III)


در دو نوشته قبل مشاهده کردیم که چگونه می توان با ارائه طرح هارمونی در قالب بلوک های چهارتایی قدمهایی برای آهنگسازی برداشت، همچنین دیدم که چگونه از همین روش می توان برای انجام مدولاسیون استفاده کرد. در این نوشته قصد داریم ۸ میزان دیگر در گام جدید بنویسیم، سپس به گام اولیه – سل ماژور – بازگردیم.

یادآوری
در نوشته اول ۸ میزان با هارمونی ساده ای که فقط از آکوردهای G و D7 تشکیل شده بود نوشتیم و میزان هشتم را روی G تمام کردیم. در نوشته دوم برای انجام مدولاسیون چهار میزان به ۸ میزان قبلی افزودیم و هارمونی ۸ میزان اول را هم بصورت دو میزان G و دو میزان D7 تغییر دادیم.

دیدم که در چهار میزان هارمونی برای مدولاسیون بصورت کاملآ اختیاری می توان از G شروع کرد و در نهایت روی آکورد F#dim فرود آمد، چرا که آکورد F#dim به راحتی تمایل به حل شدن در Gm دارد.

نکته ای که تذکر مجدد آن می تواند مفید باشد این است که در تهیه ملودی برای ۸ میزان اول با استفاده از حرکاتهای تا حد ممکن متصل، بیشتر پیوسته و بدون پرشهای بزرگ استفاده شد ولی برای مدولاسیون بیشتر به استفاده از تکنیک های آرپژ روی آکوردها تاکید شد. همچنین دقت کنید که برای آنکه هشت میزان اول حالت جمله موسیقی داشته باشد آنرا بصورت دو بلوک چهارتایی متقارن تهیه کردیم. در هر صورت برای یادآوری بهتر است نتیجه آنچه در نوشته های قبل تهیه شد را در این موسیقی و نت مرور کنیم :


audio file
۱۲ میزان موسیقی تهیه شده که از G شروع می شود و به F#dim ختم می شود

نت کامل ۱۲ میزان ملودی تهیه شده در سل ماژور

Gm Cm F#dim D7 Gm Cm F#dim D7
Gm Cm F#dim F#dim F#dim D7

طرح هشت میزان ملودی در سل مینور

۸ میزان در سل مینور
می توان این هشت میزان را علاوه بر اینکه در تنالیته جدید سل مینور اجرا کرد، شامل تغییراتی چون تمپو یا نحوه همراهی – دست چپ – و … نیز نمود، اما برای سادگی در حال حاضر این انتخابها را کنار می گذاریم و صرفآ تغییرات ساده ای در نحوه نگارش ملودی می دهیم.

همانطور که در شکل می بینید طرح این هشت میزان از لحاظ هارمونی بسیار ساده است و تنها از آکوردهای Gm ، Cm ، F#dim و D7 استفاده شده است.

انتخاب این هارمونی ها یا بقولی این توالی آکورد کاملآ به سلیقه شما برمی گردد و انتخابی که در اینجا ارائه شده است از ساده ترین ها است. بعنوان مثال مشاهد می کنید که وصل Gm به Cm از طریق دایره پنجم ها صورت گرفته و یا وصل Cm به F#dim به علت داشت دو نت مشترک کاملا خوش صدا است و همچنین وصل F#dim به D7 و …

بنابراین مشاهده می کنید که تنها تغییر مهمی که در این ۸ میزان از لحاظ هارمونی رخ داده است آن است که هر میزان به دو قسمت مساوی تقسیم می شود و دو آکورد را در خود می گنجاند. این تغییر رفتار هارمونی در هر میزان می تواند تا اندازه ای موسیقی را از یکنواختی خارج کند.

تغییر ریتمیک در نگارش ملودی برای جلوگیری از یکنواختی
ملودی های ۱۲ میزان قبل به غیر از دو میزان آخر که هدف کم کردن ظاهری تمپو بود، اغلب با نتهای دولا چنگ تهیه شده بودند و حرکت هایی روی هارمونی و تقریبآ نزدیک به پیوسته داشتند. باید سعی کنیم برای جلوگیری از بوجود آمدن یکنواختی تغییراتی در نحوه نگارش این قسمت بوجود بیاوریم.

ایده تغییر آن است که کشش نت ها را بیشتر کنیم. بعنوان مثال در ساخت ملودی این قسمت از نتهای چنگ و یا حتی سیاه تریوله استفاده کنیم. این انتخاب کاملآ آزاد است و ممکن است شما انتخاب دیگری داشته باشید و یا اصلآ به همان روش قدیم – نت های دولا چنگ – تهیه ملودی را ادامه دهید.

نکته مهم دیگر آن است که اگر شنونده یک تغییر ریتمیک را احساس کند، بدون شک حتی اگر در نوشتن ملودی زیبا نا توان باشیم می توانیم تا حدی مانع از ایجاد یکنواختی برای او شویم، بنا براین سعی کنید در ساخته های خود همواره این موضوع را رعایت کنید.

تغییر دیگری که در نگارش ملودی این بخش به آن توجه شده است، استفاده از فاصله های ششم برای نوشتن ملودی است که در جای خود تاثیر مثبت قابل ملاحظه ای بر روی شنونده بجا خواهد گذاشت.


ملودی تهیه شده برای چهار میزان اول، به تقارن میان دو میزان اول با دو میزان دوم دقت کنید.

بازهم رعایت تقارن
همانند نوشته های قبل سعی می کنیم در یک بلوک چهارتایی تا حد ممکن تقارن را رعایت کنیم، در اینصورت موسیقی بیشتر به گوش خواننده آشنا خواهد آمد و برای او جذابتر است. بنابراین همانطور که در هارمونی دو میزان، دو میزان، تقارن را رعایت می کنیم در چهار میزان اول چنین ملودی ای را پیشنهاد می کنیم.

در چهار میزان دوم نیز باید دقت کنیم که شرایط هارمونیک باید بگونه ای تهیه شود که بتوان بعد از آن به راحتی روی سل ماژور ملودی اجرا کرد بنابراین هارمونی دو میزان اول این بلوک چهارتایی را همانند دو میزان اول بلوک چهارتایی اول در نظر می گیریم و دو میزان دوم را روی F#dim و D7 ادامه می دهیم تا بتوانیم به راحتی روی سل ماژور ادامه دهیم.


بلوک چهارمیزانی دوم

ملودی ای که در این قسمت نوشته ایم نیز تا حدی تقارن دارد اما از نوع آینه ای، به شکل دقت کنید متوجه می شوید که در انتها ملودی اشاره ای به آکورد D7 دارد. به این نکته نیز دقت کنید که چگونه در ضرب اول تمام میزان ها ملودی و همراهی همخوانی هارمونیک روی آکورد دارند، این نکته بسیار مهمی است که قطعه شما را ساده تر قابل قبول می کند. (در واقع این موضوع شرط لازم نیست، ممکن است شما رعایت چنین چیزی را نکنید و نتیجه بسیار زیبا شود، اما برای شروع کار رعایت آن به ساخت ملودی زیبا کمک بیشتری می کند.)


audio file
۲۰ میزان از موسیقی تهیه شده در سه نوشته اخیر

نت کامل ۸ میزان ملودی مینور تهیه شده

حرکات کروماتیک
در میزان چهارم از قسمتی که در این نوشته تهیه کرده ایم در ملودی از حرکت کروماتیک استفاده کردیم، این تنها بخاطر ایجاد نوعی نقطه Climax یا اوج موضعی است. Climax می تواند با پرش بلند، بالابردن تمپو یا شدت صدا و … تهیه شود. در اینجا ما با استفاده از دو ضرب حرکت ملودی بصورت کروماتیک این حالت را ایجاد کرده ایم. نکته جالب آن که در قسمت دست راست از حرکت کروماتیک با نت های سیاه تریوله و در قسمت دست چپ از نتهای چنگ با حرکت کروماتیک استفاده کرده ایم که نتیجه آن یک Climax موضعی قابل قبول شده است.

در نوشته آینده هشت میزان انتهایی این قطعه را خواهیم نوشت و به این ترتیب اولین قطعه موسیقی خود را به پایان می رسانیم.

کاوه رهنما

کاوه رهنما

متولد ۱۳۴۶ تهران
لیسانس الکترونیک
نوازنده پیانو، پژوهشگر موسیقی

دیدگاه ها ۱۳

  • فکر کنم اگر تنظیم همین قطعه رو بعدها برای چند ساز هم بنویسید جالب بشه. یک سئوال این قطعه در نهایت قراره بشه ۲۸ میزان خب. آیا این اشکالی نداره؟

  • سلام، پیشا پیش سال نو رو به شما و بقیه دوستانتون در سایت تبریک می گم و امیدوارم که سال خوبی رو داشته باشید. راجع به این مطلب آیا واقعآ به این سادگی که شما می گید میشه چنین آهنگی لطیفی رو ساخت؟ من که فکر می کنم خیلی مسائل دیگه باشه که در اینجا بیان نشده!

  • سلام، جملات موسیقی عمومآ هشت تایی هستند و یک قطعه معمولی موسیقی نیز معمولآ از بلوکهای چهارتایی تقسیم می شود لذا مشکل خاصی ندارد که یک قطعه ۲۸ میزان باشد. در بسیاری موارد دست آهنگساز آنقدر تنگ می شود که مجبور می شود در وسط قطعه ای که ۴/۴ است مثلآ دو میزان دو چهارم بیاورد و … اگر کمی تجربه کسب کنید خواهید دید که تا چه حد آهنگسازی فکر و کار می برد. گفته خانم روشنک صحیح است بدون تجربه نمی توان بسادگی آهنگ قابل قبول ساخت. اما آنچه مهم است اینکه یقین داشته باشید که یک آهنگ موفق را پشت ساز نمی توان ساخت بلکه باید در آرامش خیال روی کاغذ بر روی آن کار کرد.

  • بنظر من هر کاری رو باید از یک جا شروع کرد؛ اگر کاری رو بلد نباشی یا هیچی ازش ندونی فکر می کنی سخته آهنگسازی هم هیچ فرقی با کارهای دیگه نداره، بخصوص که درصد زیادی از اون بیشتر از اون تکنیک هست و نه نبوغ. قبول با این مقاله و دو تای قبلی نمیشه آهنگساز شد و حتمآ این آقای کاوه هم تجربه زیادی داره، اما تجربه خودم رو بگم که هیچی نقاشی بلد نبودم یعنی واقعآ یک سیب یا میز نمی تونستم بکشم و دو سال رفتم کلاس و تکنیک ها رو یاد گرفتم الان به چه راحتی پرتره هم می کشم، اینکه خوبه یا بده مهم نیست مهم اینکه فهمیدم اگه تمرین و تلاش کنم میشه. بنابراین من معتقدم که میشه با تمرین و یادگیری مهارت ها آهنگساز شد. بشتر کارهای بزرگ ارکستراسیون خوب داره تا ملودی زیبا و اینو احتمالآ همه می دونن که ارکستراسیون بیشتر تکنیک هست تا هنر.

  • سلام مثل همیشه عالی و جالب بود شاید ساختن یک قطعه برای من وبعضی از دوستان به همین سادکی وبعد از خواندن این مطلب میسر نباشد اما دانستن هرکدام از اصول وقوائد هارمونی یا کنتپوان تاثیر زیادی در نوازندگی بهتر ولذت بردن بیشتر از موسیقی دارد.باز هم از سایت بسیار خوبتان تشکر میکنم.

  • مطلب خیلی خوبی بود استفاده کردم. در شمن درگذشت استاد علی تجویدی را به جامعه موسیقی ایران تسلیت عرض می نمایم …..

  • سلام
    کاری که میکنید بسیار جای تشکر داره.
    خصوصا برای افراد کم درامد که پول برای رفتن به کلاسها و… ندارند خدمت بزرگیه.
    من چیزهای زیادی تا الان اینجا یاد گرفتم.

بیشتر بحث شده است