سه شنبه ۲ خرداد ۱۳۸۵ ،
علی نجفی ملکی
مجيد وفادار اين تصنيف را در سال 1315 ساخته که اولین آهنگ وی محسوب ميشود و با شعر رهی معيری در آواز دشتی با صدای حسين قوامی از راديو پخش شده است. ساختن چنين تصنيفی در آن سالها نشان از نبوغ و استعداد سرشار اين آهنگساز دارد. به طوری که ميتوان مجيد وفادار را به همراه روح الله خالقی، مرتضی محجوبی و علی تجويدی بنيانگذار تصنيف سازی نوين ايرانی ناميد.
وفادار نغمه پرداز بسياری از تصنيفهای ماندگار موسيقی ايرانی مانند "گلنار"، "زهره"، "مرا ببوس"...، نوازنده ويلن و صاحب سبک مخصوص چه در نوازندگی و چه در آهنگسازی ميباشد، درک محضر بزرگانی چون حسين خان اسماعيل زاده، رضا محجوبی، ابوالحسن صبا پشتوانه قوی برای او در وادی موسيقی گرديد وی با وجود مشکلات فراوان معيشتی توانست حدود 32 سال متوالی با راديو همکاري قابل توجهی داشته باشد. با اين حال متاسفانه جايگاه وی در موسيقی پس از مرگش در سال54 چندان حفظ نشد و کم کم فعاليتهای هنری او نيز به فراموشی سپرده شد.
تصنيف
"شب جدایی"
اخيراً توسط همايون شجريان و با همکاری ارکستر صدا و سيما باز خوانی شده است. همايون قبل از اين نيز با ارکستر صدا و سيما در تصنيف" دشت" که ساخته خود او ميباشد همکاری داشته که در آن تصنيف قابليت صدایی و انعطاف پذيری و تکنيک قابل توجه او در اجرای دستگاه چهارگاه که معمولاً براي خواننده ها مشکل است مشهود مي باشد. "شب جدايی" با تنظيم مزدا انصاری چند باری از راديو پخش شده و هنوز منتشر نشده است.
"شب جدايی"، نسبت به تصنيفهایی که در آن سالها ساخته شده به تصنيفهای امروزی شبيه ميباشد؛ هرچند همانطور که قبلاً گفتيم در سال 1315 اجرا شده است. با نگاهی به تاریخ ساخت این اثر میتوان نتیجه گرفت که شباهت این قسمت ملودی "شب جدایی" : "به سیل اشکم، گواهی ای شب" با این قسمت از تصنیف "کاروان" که "دور از یارم خون می بارم" شاید به این خاطر باشد که این ملودی، در ناخودآگاه محجوبی قرار گرفته و سالها بعد در قسمتی از تصنیفش استفاده شده است.
تصنيف با تريل بادی چوبيهاي ارکستر شروع ميشود و زهی ها هم نقش ضربيها را با پيسيکاتو ايفا ميکنند. ولی با اين وجود اين عمل مخصوصا تريلهای باديها نتوانسته به طور مطلوبی حال و هوای تصنيف را در ذهن شنونده نشان دهد. اين نوع ارکستراسيون در تنظيم قطعات گيلکی که در دشتی ساخته ميشود مورد استفاده قرار ميگيرد. خصوصا استفاده از فلوت در چنين مواقعی موجب افزايش چنين حالتی در شنونده ميگردد.
در ادامه به محض اينکه ويلنسل تم اصلی و آغازين تصنيف را ميزند به يکباره فضای قبلی تغيير مي یابد و شخصيت اصلی تصنيف خود را نشان ميدهد. بعد از اين، ارکستر با تمام امکانات سازی خود به غير از ضربيها بخش ديگری از ملودی تصنيف را رنگ آميزی ميکند، که در نهايت ارکستر با اوج و حضیض مناسبی بستر را برای ورود آواز آماده ميکند. اين عمل در تصنيف
"آتشی در سینه دارم جاودانی" به طور مطلوبی صورت نگرفته بود. آواز در اين اثر به نحو قابل توجهی با ارکستر هماهنگ است.
دليل اين هماهنگی را ميتوان ارکستراسيون و چيدمان سازها دانست که با کوک آواز يعنی خواننده باريتون-تنور تطابق دارد. استفاده غالب از ويلنسل، ويلن، آلتو، کلارينت فضای صوتی ارکسترهای راديو در گذشته را تداعی ميکند که با ملودی و حال وهوای تصنيف و نيز گستره صوتی آواز سازگاری دارد.
سازهای زهی نيز به خوبی با اشاره ها و مالش هايی که مخصوص اديت ويولن نوازی ايرانی است در افزايش ميزان تأثير مورد نظر قطعه نقش دارند. با اینکه در تنظیم جدید این اثر، هارمونی چندان غیر معمولی استفاده نشده، ولی در قسمتهایی مانند جواب این مصرع "او شب چون گل نهد ز مستی بر بالین سر" ترکيب بندی فواصل و هارمونی بکار گرفته نشان از جسارت تنظيم کننده اين تصنيف دارد که به خصوص استفاده از فواصل زوج به نوعی ايده های تنظيم و هارموني ايرانی را به ظهور میرساند.
همایون شجریان
در رابطه با آواز تصنيف باید گفت همايون شجريان با خواندن اين اثر، همانند کارهای قبلي اش درک بالای خود در تشخيص نوع ملودی و چگونگی بکارگيری تکنيکهای آوازی در تصنيف با توجه به فضای کار را نشان داده است. امری که بعضا خوانندگان به آن توجه نميکنند؛ يعنی معمولا برای اينکه آواز در بازخوانی اينگونه آثار قابل قبول باشد، ميبايست خواننده خود را به خوبی با فضای قطعه هماهنگ کند تا بتواند از امکانات تکنيکی خود در جهت بهتر اجرا کردن استفاده نماید.
به عبارت ديگر ميتوان گفت آواز نيز مانند ساز اديت مخصوص به خود را دارد. برای مثال، يک تصنيف را ميتوان به گونه ها و حالات مختلفی خواند که اين نوع تنوع نشان دهنده بکارگيری تکنيک های متفاوت توسط خواننده است. حال اگر بتوان از بين اجراهای مختلف يک قطعه آوازی يا تصنيف بهترين حالت را از نظر تنوع و استفاده ی بجا از تکنيک در نظر بگيريم متوجه ميشويم، آواز ايرانی قابل تجزيه و تحليل علمی است ( در آينده راجع به اديت آواز ايرانی به طور مفصل توضيح خواهيم داد). در اين اثر همایون شجريان به اين موضوع دقت کافی داشته، یعنی نوع و جنس تحريرها، ويبراسيونهاي متنوع از نظر سرعت و دامنه، نوانس آواز به نحو مناسب استفاده شده است.
در مورد سرعت و دامنه ويبراسيون و نوع تحرير ميتوان مصرع اول تصنيف را مثال زد. در دو کلمه ابتداي تصنيف يعنی "ای" و"شب" دو نوع ويبراسيون مختلف يکی با سرعت بالا و دامنه کم و ديگری با سرعت کم و دامنه زياد (مانند غلت) بکار رفته و در ادامه کلمه "روز" با ويبراسيون تند که به وسيله تحرير دوتایی به کلمه بعد وصل ميشود و نیز فرم تحرير روی "ای شب" دوم، که تمام اين نکات را در جايجای تصنيف ميتوان شنيد که نشان دهنده سليقه و دقت همايون در اجرای اينگونه تصنيفها ميباشد.
در آخر باید گفت برای اجرای بهتر آثار گذشته و حتی آثاری که امروزه ساخته ميشود نياز است که يک باز نگري کلی در اصطلاحات فني آواز و آوا نگاري صحيح قطعات آوازی بر مبنای تکنيک آواز ايرانی توسط متخصصين اين امر انجام گرفته و حفظ شود تا در آينده آواز ايرانی بتواند در کنار شيوه های مختلف آواز در دنيا شخصيت و توانایی منحصر به فرد خود را نشان دهد.
خرداد ۳م, ۱۳۸۵ at ۲:۵۲ ب.ظ
عزیز دل سلام !
در مورد تنظیم “مزدا انصاری ” و اجرای ” همایون شجریان” از تصنیف ” شب جدایی ” چند نکته هست که باید به عرض برسانم.
۱- تمپوی تنظیم ” مزدا انصاری ” بسیار تند است و با مفاهیم کلامی تصنیف ایجاد فضای پارادوکسیکال می کند .
در این فضا آن چه توسط شنونده درک و دریافت می شود فاقد اثرگذاری درونی و یا لااقل دارای اثرگذاری سطحی خواهد بود.می توانید در خصوص مفهوم صحبت حقیر مقایسه ای داشته باشید بین اجرای زنده یاد قوامی که گمان می کنم تنظیم اثر از ” جواد معروفی ” باشد ، شاید هم زنده یاد وفادار. ضمن آن که باید یادآور شوم که ایجاد سرعت کاذب در قطعات موسیقایی با توجیه لزوم تطابق زمانی ، مساله ای مردود است.
۲-” همایون شجریان ” نیز چون استاد ” محمدرضا شجریان” دارای مشکل “جویده خوانی” است که در این اجرا نیز این مشکل مشاهده می شود.شاید بهره مندی او از استادانی چون دکتر ” حسین عمومی ” و ” منوچهر همایونپور ” می توانست به حل این مشکل وی کمک کند که متاسفانه این دو دیگر در میان ما نیستند.
۳- نقش زهی ها در تنظیم اولیه بسیار پررنگ تر از تنظیم اخیر آن است . سولوی ویولنسل در مقدمه تنظیم نخستین را که به اجرای هماهنگ زهی ها بلافاصله پس از آن می انجامد و اصل ” غافلگیری در هنر ” را به ,وجه مطلوبی بیان می نماید ، خدمتتان یادآور می شود.
تبصره : غرض از این سطور تنها ارائه مضمونی منتقدانه در مورد یک اثر هنری بوده و مقصد ، نفی استعدادهای ” مزدا انصاری ” و ” همایون شجریان ” نیست.
ارادتمند
حسین علیشاپور
خرداد ۳م, ۱۳۸۵ at ۵:۵۵ ب.ظ
میشه تصنیف دشت که ساخته همایون شجریان هست رو تو سایت بذارید؟
خرداد ۳م, ۱۳۸۵ at ۶:۲۰ ب.ظ
در جواب آقای علیشابور،به گفته موزار ” شعر باید دختر تابع موسیقی باشه” نه برعکس آن.شجریان هم مشکل جویده خوانی ندارد و اصل برای او اجرای موسیقی در بهترین حالت هست نه اجرای صحیح شعر! بطور کلی کسی که شعر رو میخواهد به شکل کاملا صحیح بخونه یا بشنوه نیازی نداره که متوسل به موسیقی بشه، طبعا در هنگام تلفیق این دو در “فضای موسیقایی” ممکنه شعر که بارامتر فرعی در این مجموعه هست، در بعضی جاها دچار مشکل بشه.
خرداد ۳م, ۱۳۸۵ at ۸:۴۹ ب.ظ
اگه ممکنه اجراي استاد قوامي رو هم در سايت قرار بديد تا مقايسه فوق بهتر انجام بگيره.سپاسگزارم.
خرداد ۵م, ۱۳۸۵ at ۱:۱۴ ب.ظ
دوست گرامی آقای مطلبی سلام.
بحثی که جنابعالی مطرح فرموده اید ، در حوزه های مکتب شناسی آواز ایرانی قرار می گیرد . مدت هاست که میان آنانی که معتقد به تقدم موسیقی بر شعر در عرصه آواز هستند و آنان که بر عکس نظر فوق تاکید دارند ، بحث و گفت و گوست و هر یک از صاحب نظران دو مکتب فوق ادله خود را دارند . معهذا خدمت شما باید عرض کنم که تفوق نظریه تقدم شعر بر موسیقی در حوزه آواز ایرانی امری مسلم است و جز از کلام حقیر می توانید از سایر صاحب نظران سوال کنید . گو این که بسیاری نیز اعتقاد دارند که باید میان این دو تعادلی ایجاد شود تا هم شعر رسا باشد و هم ملودی زیبا ، اما به هر صورت مدافعان نظریه تفوق شعر بر ملودی ، نام هایی چون تاج اصفهانی ، ادیب خوانساری ، دکتر حسین عمومی ،سید رحیم اصفهانی ، سید حسین طاهرزاده و ….. هستند که مطمئنا ایجاد چالش در مقابل ایده آنان نیازمند صرف مطالعات فراوان و داشتن بهره کافی از دانش آواز است.
به هر بنده کماکان بر مساله ” جویده خوانی” استاد شجریان و ” همایون شجریان ” تاکید دارم ، ضمن آن که باید عرض کنم ” جویده خوانی ” با بد شعر خواندن دو مقوله متفاوتند که شما باید به آن نیز توجه داشته باشید.
با تشکر.
خرداد ۵م, ۱۳۸۵ at ۷:۰۹ ب.ظ
آقای علیشاپور سلام،
شما خودتون می فرمایید:مدت هاست که میان آنانی که معتقد به تقدم موسیقی بر شعر در عرصه آواز هستند و آنان که بر عکس نظر فوق تاکید دارند ، بحث و گفت و گوست و هر یک از صاحب نظران “دو مکتب” فوق “ادله” خود را دارند . حال اگر به گفته خودتون اینگونه هست بعد چگونه بلافاصله در یک جمله بعد اینگونه نتیجه می گیرید:معهذا خدمت شما باید عرض کنم که تفوق نظریه تقدم شعر بر موسیقی در حوزه آواز ایرانی امری مسلم است؟!که این گفته شدیدا با جمله اول شما در نتیحه گیری متناقضه.اگر این مسئله- امر مسلمی -هست پس این بحث و گفتگو که فرمودید بین صاحب نظران وجود داره برای چیه؟و مگه برای اثبات امور مسلم نیازی به بحث هم هست؟اونهم بین اساتید؟ متشکرم
خرداد ۵م, ۱۳۸۵ at ۱۰:۳۲ ب.ظ
با سلام تصنیف از خون جوانان وطن درکدام یک از کاست های استاد شجریان است
خرداد ۶م, ۱۳۸۵ at ۱:۴۱ ق.ظ
دوست عزیز البته این تصنیف اجراهای متعددی داشته اما اگر اجرای معروف تر آن را با گروه استاد پایور مد نظر دارید میتوانید به کاست “راز دل”از آلبوم دو نواره ی پیغام اهل راز مراجعه کنید.
خرداد ۶م, ۱۳۸۵ at ۴:۵۴ ق.ظ
میشه یکی که مطمئنه که متن رو کامل میدونه، متنش رو بنویسه تو نظرات؟
خرداد ۶م, ۱۳۸۵ at ۱:۲۴ ب.ظ
سلام آقای مطلبی عزیز.
عزیز دل ، بحث “مسلم” بودن را از آن جایی طرح کردم که تفوق نظریه تقدم شعر بر ملودی در حوزه آواز علاوه بر داشتن مدافعان قدرتمندتر و یا لااقل افزون تر به لحاظ کمیت که خدمتتان نامشان را هم بردم، در حال حاضر نیز مورد اقبال آوازخوانان است . من نمی دانم جنابعالی تا چه اندازه در محافل هنری تشریف می برید و یا آشنایی شما با اهل آواز چگونه است . اما خدمتتان عرض می کنم که این ” مسلم ” بودن تفوفق نظریه ای که بدان اشاره کردم تا جایی پیش رفته است که حتی دوستان آوازخوانی که خوب شعر خواندن را نمی دانند ( والبته نام نمی برم چرا که هنر همه قابل احترام است )نیز بر این نکته واقفند و معترف که شعر باید خوب خوانده شود و هیچگاه کسی از آن ها نمی گوید که ملودی باید خوب خوانده شود و بنده برای عرضی که کردم نمونه هایی زیادی دارم .
البته باید خدمت شما عرض کنم که مسلم بودن تفوق نظر ترجیح شعر بر ملودی مساله ایست که از رفتار و کردار آوازخوانان مانتیجه گیری می شود و چیزی نیست که حقیر تعصب خاصی بر آن داشته باشم . ضمن آن که در حال حاضر هستند کسانی که خلاف این نظر را معتقدند و در آوازخوانی تالی استاد ” ابوالحسن اقبال آذر ” هستند . جنابعالی حتما تصدیق می فرمایید که نمی شود به این هنرمندان گفت آواز نخوانید یا از مکتبتان دفاع نکنید .
به هر حال ” مسلم ” گفتن مرا نتیجه گیری از عقیده شخصی من کرده اید ، در حالی که بنده در این باره بحث علمی ، نظری و مبتنی بر ادله و همنشینی با بسیاری اساتید از هر دو مکتب می کنم.
قربان شما
خرداد ۶م, ۱۳۸۵ at ۱:۲۸ ب.ظ
آقای مطلبی
در جایی از متن ، ” تفوق ” با غلط و به صورت ” تفوفق” نوشته شده است که اصلاح می کنم ، ضمن آن که از شما خواهش می کنم به این جمله بنده ” …جز از کلام حقیر می توانید از سایر صاحب نظران سوال کنید ” هم توجه فرمایید.
متشکرم
خرداد ۱۰م, ۱۳۸۵ at ۱۲:۱۸ ب.ظ
درود برشاهزاده ی موسیقی ایرانی.
تیر ۱۰م, ۱۳۸۵ at ۵:۳۴ ب.ظ
به کدام مذهب است این
به کداغم ملت است این
که کشند عاشقی را
که تو عاشقم چرایی
تیر ۱۸م, ۱۳۸۵ at ۱:۱۴ ق.ظ
سلام.اگه ممکنه تصنیف دشت ساخته همایون شجریان رو برای دانلود در سایت قرار دهید
تیر ۲۳م, ۱۳۸۵ at ۱:۵۸ ق.ظ
سلام.خیلی باحالی
تیر ۲۳م, ۱۳۸۵ at ۱:۵۹ ق.ظ
باعرض سلام خدمت شما
تیر ۳۰م, ۱۳۸۵ at ۹:۵۱ ب.ظ
با سلام خدمت شما دوست عزیز و گرامی
اگر ممکن است اهنگ دشت همایون شجریان را برای دانلود در سایت قرار دهید
*همادخت شهریاری*
تیر ۳۱م, ۱۳۸۵ at ۵:۵۶ ب.ظ
دوستان عزیز! هیچ موسیقی ای در این سایت قرار نخواهد گرفت مگر اینکه مربوط به مقاله خاصی باشد.
شهریور ۴م, ۱۳۸۵ at ۱۱:۴۲ ق.ظ
باسلام وآرزوی گذر لحذاتی خوش برای شما مهربانم از ÷ست های عالی تون هم سپاس گذارم لطف کنید ترانه گلنار رو با صدای استاد شجریان برایم بذارید
شهریور ۵م, ۱۳۸۵ at ۲:۰۶ ب.ظ
دمت گرم/ ای والله
شهریور ۱۴م, ۱۳۸۵ at ۶:۲۱ ب.ظ
سلام.واقعا” لذت بردم. تصنیف بسیار زیبایی است با صدای دل انگیز همایون شجریان. لطفا” شعر این تصنیف را هم در سایت قرار دهید.با تشکر
آبان ۲م, ۱۳۸۵ at ۸:۵۱ ب.ظ
اقا همایون با صدا وسیما همکاری نکنید
آبان ۲م, ۱۳۸۵ at ۸:۵۷ ب.ظ
صداوسیماارزش های شماوپدرتان را زیر پامیگذارد
آبان ۲۹م, ۱۳۸۵ at ۷:۳۴ ب.ظ
salam . karhayec homayoun shajarian vaghean ziba va delneshin hastand
دی ۱۹م, ۱۳۸۵ at ۱۲:۰۳ ب.ظ
سلام استاد
ما خیلی نخلص شماییم
دی ۲۳م, ۱۳۸۵ at ۱۱:۴۳ ق.ظ
وقتی به صدای شماگوش می کنم آثارهنری ام مثل صدای شما زیبا می شود
اسفند ۱۷م, ۱۳۸۵ at ۳:۴۸ ب.ظ
با سلام
اخيرا كاستي از مجموعه تصانيف استاد شجريان ديده ام
از كجا مي تونم تهيه اش كنم
با تشكر
اسفند ۱۷م, ۱۳۸۵ at ۳:۴۸ ب.ظ
با سلام
اخيرا كاستي از مجموعه تصانيف قديمي استاد شجريان ديده ام
از كجا مي تونم تهيه اش كنم
با تشكر
خرداد ۹م, ۱۳۸۶ at ۹:۰۴ ق.ظ
سلام من دانشجوی تهران هستم .شیرازی هستم و آرزو دارم آقای شجریان یک کنسرت در حافظیه برگزار کنند
خرداد ۲۶م, ۱۳۸۶ at ۱۲:۵۳ ق.ظ
سلام خدا رحمت کنه تموم اونای رو که برای موسیقی این مملکت زحمت کشیدن و اخرش توی ازلت و بد بختی به فراموشی رفتند الان دارم اهنگ ای باد صبا داریوش رفیعی رو گوش می دم که ساخته مجید وفادار هست برای تموم این عزیزان همین موقع فاتحه می خونم خدایشان بیا مورزد
مهر ۲م, ۱۳۸۶ at ۵:۲۵ ق.ظ
من صدای مردگان بی تحرک را بسی خوشتر از این نازندگان دارم به ذهنم دوست
در کران شهر بی آجین
در فضای جنگل بی سوزناک من
در ورای باد غیرت شکل دم خالی
منزلی باشیم برای هم…
ولیکن
کسی را می شناسم من
صدایش آشناست آری
آبان ۲م, ۱۳۸۶ at ۳:۵۰ ق.ظ
آرزو میکنم نسل استاد بزرگ محمدرضا شجریان به همین منوال نسل به نسل مانند یک اثر تاریخی بزرگ منتقل شود وهمیشه یاد این استاد زنده بماند
آبان ۱۰م, ۱۳۸۶ at ۹:۲۸ ب.ظ
آرزو میکنم که نسل استاد شجریان به همین منوال ادامه پیدا کند و ما بزرگان دیگری در موسیقی اصیل ایرانی از این نسل داشته باشیم
آبان ۲۶م, ۱۳۸۶ at ۳:۵۷ ب.ظ
ای مرغ گرفتار بمانی وببینی
آن روز همایون که به عالم قفسی نیست
استاد همایون شجریان بهترین بهترینان.
آذر ۳۰م, ۱۳۸۶ at ۵:۵۰ ب.ظ
salam
tasnife zibaei bod,lezat bordamt,sedaye ostad va jenabe homayoun be man rohe zendegi mibakhshe, omidvaram hamishe movafagh bashan o zendegi be kameshon.dorod bar khosro awazw iran.
اسفند ۱۸م, ۱۳۸۶ at ۳:۱۹ ب.ظ
یادش بخیر کنسرت حمید رضا نوربخش ( افتخار شهرستان قم )
استاد شجریان هم بود . برای اولین بار بود که استاد رو از نزدیک می دیدم . تا یه هفته دستامو نمیشستم چون اون شب با استاد شجریان دست دادم .
یکی از دوستداران موسیقی سنتی و به خصوص استاد محمد رضا شجریان