گریگوریان: حضوری دربرگیرنده (I)

روبیک گریگوریان و حشمت سنجری در بوستون
روبیک گریگوریان و حشمت سنجری در بوستون
روبیک گریگوریان، ویولونیست، رهبر ارکستر وآهنگساز یکی از مهمترین موسیقیدانان پیش از انقلاب ایران بود. در این نوشته و مقالاتی که بعد از این در سایت قرار می گیرد به این هنرمند فقید می پردازیم. نوشته حاضر از مجله “تماشا” (س۵، ش۲۹۳ شنبه ۴دی ۱۳۵۵) انتخاب شده که مصاحبه ای است از “پرویز بهروز” با این هنرمند که در دو قسمت می خوانید.

حرف می زند، درد دل می کند، با خاطراتش – که فقط اشاره مختصری به آن می کند و بقیه را در ذهن خود مرور می کند- سفر می کند. در آخر هم خوشحال و راضی است و می گوید احساس آرامش می کنم. می گوید رابطه مان با هم برقرار شده است و توانسته است حرف بزند.

روبن گریگوریان در تفلیس روسیه، به دنیا آمده است و در ایران و بعد در فرانسه به فراگرفتن موسیقی پرداخته و مدیر کنسرواتوار تهران و مدیر هنری و رهبر ارکستر سمفونیک تهران بوده است. بعد به مدت سه سال، سرپرستی هیئت ایرانی در یونسکو را برعهده داشته و پس از آن به آمریکا، به بوستون رفته و به کنسرواتوار موسیقی آنجا پیوسته است.

میگوید بیست و اندی سال است که در آمریکا هستم. آنجا در کنسرواتوار، هنوز رشته ویولن و موسیقی مجلسی، تدریس می کند و رهبر گروه همنوازان و ارکستر سمفونیک “مین” در شهر پورتلند، رهبر میهمان ارکستر “اسپلاند” بوستون و مدیر هنری و رهبر ارکستر سمفونیک بانوان بوستون است.

می گوید:”به دنیا آمدن من در تفلیس کاملا اتفاقی بود. پدر و مادرم تبریزی بودند و هنگام حمله ترکها به قفقاز رفتند و بعد دوباره به ایران بازگشتند. من در واقع ایرانی هستم. اصلا کسی که با هنر زندگی می کند، در دنیای خاصی نفس میزند. هنر یک دنیاست. وقتی اسم باخ یا بتهوون یا موتسارت را می آوریم، از آدمهایی متعلق به دنیا حرف میزنیم نه متعلق به این کشور و آن کشور. همینطور حافظ یا فردوسی البته اینها غول های هنری دنیا هستند، ولی خوب من هم آرزو می کنم که چیز کوچکی باشم.

سالهای کودکی و جوانی من در ایران گذشته و خاطرات کودکی، مهم ترین و محکم ترین خاطرات هر کس است. این خاطرات پایه های ذهنی و عاطفی آدم را می سازد. ایرانی بودن برای من چیزی طبیعی و غریزی است. تمام توجهم همیشه به سوی ایران است. به ادبیات و هنر و فولکلور ایران و آنچه هم که نوشته ام، خواه نا خواه ایرانیست.”

بعد یک سفر ذهنی کوتاه را آغاز میکند و ناگهان گویی به یاد خادم میثاق می افتد، میگوید:”بیژن بسیار خوب و نجیب است، بسیار هنرمند است. از همکاری با او خیلی خوشحال و راضیم” و بعد (در حالی که روشن است که گفتن این حرف برایش مشکل است) ادامه میدهد:” او در یک مصاحبه، در مورد این ادعا که نخستین کنسرتو ویولونی که توسط ایرانی ساخته شده، تصنیف علی رهبری بوده، اشتباه کرده. حال آنکه نخستین کنسرتو ویولن که در ایران نوشته شد، ساخته پرویز محمود بود که البته این اشتباه طبیعی است چون سنش قد نمیدهد که اجرای نخستین کنسرتو ویولن را به یاد بیاورد، شاید خیلی های دیگر هم، که سنشان بیشتر است از یاد برده باشند یا ندانند، اما من چون برای نخستین بار آن را اجرا کرده ام، خوب به یاد دارم. او کنسرتو را اصلا برای من نوشته بود. بعدها نیز، بارها آن را در آمریکا، در برنامه هایم اجرا کردم.”

دوباره از خادم میثاق حرف میزند و به یاد علی فروغ می افتد. “متاسفانه با فروغ تماس زیادی نداشته ام اما کنسرت او را که رادیو تلویزیون ترتیب داده بود در باغ فردوس دیدم و سخت تحت تاثیر کارش قرار گرفتم. خادم میثاق و فروغ، فکر میکنم، برای ایران مهره های با ارزشی هستند. حتما کسان دیگری را هم داریم که من نمیشناسم. اصلا ایرانی ها خیلی با استعدادند. من در آمریکا، شاگردان زیادی از تمام دنیا داشته ام و براستی متوجه استعداد بسیار ایرانی ها شده ام. البته عیب بزرگشان، کمی تنبلی است و این شاید هم منطقی باشد. وقتی آدم چیزی را خیلی زود یاد میگرد، حوصله هزار بار تمرین کردنش را ندارد. نقطه مقابل شاگردان ایرانی من، جوانان ژاپنی و کره ای هستند، بی استعدادند، ولی خودشان را می کشند تا یاد بگیرند”

درباره برنامه ای که گریگوریان با ارکستر مجلسی داشت صحبت میکنیم. درباره ترکیب برنامه میپرسم، که کمی غریب بود، بریتن، ویوالدی، ویتالی، کوپلند و بعد کومیتاس. “در ابتدا قرار نبود که من این کنسرت را رهبری کنم. من به دعوت دانشگاه به تهران آمده ام. از سوی ارکستر مجلسی با من تماس گرفتند و مرا به رهبری این کنسرت دعوت کردند. من نت آثار مورد علاقه ام را همراه نداشتم و با رپرتوار ارکستر هم آشنایی نداشتم. قطعات ویوالدی و ویتالی از پیش با توافق خادم میثاق در برنامه گنجانده شده بود. در رپرتوار ارکستر به دنبال بریتن گشتم و سمفونی ساده را یافتم و به من گفتند که دو سال هم از آخرین اجرای آن میگذرد. بعد مایل بودم از آمریکا هم چیزی داشته باشم و قطعه کوپلند پیدا شد. برای پایان برنامه به دنبال یک چیز تکان دهنده بودم؛ مثلا از سیبلیوس یا کسان دیگر میخواستم که نتهای آنها موجود نبود و در نتیجه قطعه کومیتاس را به برنامه اضافه کردم که نت آنرا برای کر دانشگاه به همراهم آورده ام”

وقتی اسم باخ یا بتهوون یا موتسارت را می آوریم، از آدمهایی متعلق به دنیا حرف میزنیم نه متعلق به این کشور و آن کشور. همینطور حافظ یا فردوسی اینها غول های هنری دنیا هستند.
در دانشگاه چه میکنید؟ “من به دعوت مسئولان دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، که متشکرم که به یاد من بودند، برای سخنرانی به مدت یک ترم به تهران آمده ام. آنچه من در کلاس ها می آموزم اکستراسیون و رهبری است. این را بگویم که رهبری ارکستر را نمیتوان به کسی آموخت. رهبر یک حس خداداد است. بعضی ها رهبر میشوند و بعضی ها نمیشوند. البته میتوان با تدریس، استعداد ها را توسعه داد و چیزی در حد ابتدایی را به همه آموخت، چون هر نوازنده ای هم لازم است رهبری را بداند، حداقل در آن حد که بتواند به عنوان یک نوازنده، با رهبر کار کند.”


بعد گریگوریان از استعداد دانشجویان رشته موسیقی دانشگاه تعریف میکند. باز به یک سفر ذهنی کوتاه میرود. چهره اش در هم میرود و میگوید: “متاسفانه در بیشترشان نوعی ناامیدی، نوعی نگرانی نسبت به آینده میبینم.”

بعد درباره همین موضوع صحبت میکنم. فکر میکنیم شاید حق داشته باشند، چون اینجا، در تهران یکی دو ارکستر بیشتر نداریم و طبعا در این ارکسترها برای همه فارغ التحصیلان موسیقی جایی نیست. بعد فکر میکنیم که شاید هم حق نداشته باشند، چون در هیچ جای دنیا فارغ التحصیلان موسیقی را در ارکسترهای موجود جای نمیدهند. فکر میکنیم احتمالا اینجا حس همکاری کم است، بچه ها دور هم جمع نمیشوند تا خودشان کاری بکنند. به همین دلیل با وجود این همه فارغ التحصیل موسیقی که در این سالها داشته ایم، هرگز ندیده ایم یک کوارت یا یک تریو بسازند و برنامه ای اجرا کنند. بعد صحبت مسایل مادی میشود. گریگوریان می گوید:”خدمت به موسیقی، آهنگسازی، رهبری یا نوازندگی، یک شغل نیست، یک وظیفه است. آهنگساز یا نوازنده موظف است که هنرش را گسترش و ارائه دهد.”

گویی که سال ها و روزهای خوش فکر میکند. با چهره اش می فهماند که سالها تلاش کرده است. میگوید:” هنر، عنصر خود پرستی است. وقف کامل می خواهد، باید کاملا برایش قربانی شد. نمیتوان گه گاه به آن پرداخت. اما خوشبختی هم فقط یک جنبه مادی ندارد. میتوان از لحاظ روحی و فکری خوشبخت بود. این پرارزش و ماندنی است. قدرتی که در ملت های قدیمی وجود دارد همینست. این اسلحه است که ملت ها را نگاه می دارد.” باز در خودش فرو میرود و بعد میگوید:”تضادهای فکر و فرهنگی خوب است، لازمست، انتقاد کردن، جوش زدن، بحث کردن، همه خوبست، نشانه زنده بودن است. بی تفاوتیست که بد است.”

مجله تماشا

3 دیدگاه

  • بهنام
    ارسال شده در شهریور ۵, ۱۳۸۵ در ۱۰:۴۴ ب.ظ

    تفلیس پایتخت گرجستان است و هیچ ربطی به روسیه ندارد گرجستان یک کشور مستقل و دارای پیشینه ی تاریخی عظیم و خط و زبان و فرهنگ مخصوص خود می باشد.لطفا اینقدر تابلو سوتی ندین

  • milad
    ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۸۵ در ۱:۲۲ ب.ظ

    dar oon zaman gojestan jozv khake roosye bood va hanooz roosye tafkik nashode bood

  • ابراهیم
    ارسال شده در فروردین ۱۳, ۱۳۸۶ در ۱:۴۸ ق.ظ

    لطفا در مورد کتابی که آقای گرگوریان به عنوان گام گرگوریان نوشته اند مطلبی تهیه کنید. با تشکر

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

از روزهای گذشته…

نگاهی به سبکهای موسیقی – کلاسیک

نگاهی به سبکهای موسیقی – کلاسیک

اگر کارهای فرانسیسکو گویا نقاش اسپانیایی را دیده باشید میتوانید ایده خوبی از دوران هنر کلاسیک بدست آورید. هنر در این دوران بیشتر متوجه سادگی و وضوح بود تا تزئینات ماهرانه و بعید است درعالم موسیقی بتوان کارهایی به سادگی اما در عین حال زیبایی و درخشش موتزارت پیدا کرد.
در نقد آلبوم سخنی نیست (III)

در نقد آلبوم سخنی نیست (III)

از هنگام تشکیل گروه هم‌آوایان یکی از انگیزه‌های قوی آفریدن آثاری برای آن، به جز تجربه‌ی هم‌آوایی ایرانی، یافتن گریزراهی بود برای بازگرداندن صدای زنانه که موسیقی ایرانی از رنگ زیبایش محروم شده است. از همین رو تجربیات مشابه اغلب (جز سیاه مشق که مطلقا مردانه است) به سوی نوعی رنگ خاص که صدای زنانه را بر صدر بافت می‌نشاند، گرایش پیدا کرد. این شکل ویژه از رنگ‌آمیزی در کار قمصری نیز تداوم دارد به علاوه‌ی توجه خاص به صدای بسیار بم (حتا در شکلی اغراق شده) که در متن کارهای او همراه استفاده‌ی سازگون از صدای انسانی (مانند آنچه به شکل پررنگ در قطعه‌ی «بی قرار» می‌شنویم) همه در متن سخنی نیست نوعی روش میانه را پدید آورده که در آن صدای اول همراه با تحریر و تکنیک آواز کلاسیک ایرانی است و صداهای دیگر در بیشتر اوقات این ویژگی را ندارند. این‌چنین، گویی یک کرال به حمایت از خط اصلی آواز برخاسته است.
«اهالی موسیقی کار مطالعاتی را جدی نمی گیرند»

«اهالی موسیقی کار مطالعاتی را جدی نمی گیرند»

در ایران، چندین مجله موسیقی با گرایش‌های گوناگون فعالیت دارند؛ «فصلنامه موسیقی ماهور»، «ماهنامه هنر موسیقی» و «ماهنامه فرهنگ و آهنگ» از اصلی‌ترین مجلات موسیقی در ایران هستند. در چنین فضایی و با توجه به اینکه فعالیت‌های موسیقی در ایران چندان وسیع نیست، یک نشریه‌ی تازه‌ی موسیقی که به جنبه‌های عوام‌پسندانه‌ی موسیقی هم نمی‌پردازد تا چه حد می‌تواند توجه دوستداران موسیقی را جلب کند؟
سیاست در ژانرهای مختلف موسیقی

سیاست در ژانرهای مختلف موسیقی

یک بررسی ساده نشان می دهد اگر موسیقی فولک یا مردمی بخواهد به نوعی وارد عرصه های سیاسی شور اغلب دیدگاه معترضین و حامیان جناح چپ در جوامع را بیان می کند.
درگذشت آرت دیویس نوازنده دبل بیس

درگذشت آرت دیویس نوازنده دبل بیس

آرت دیویس، نوازنده نام آور دبل بیس (double bass) که با بزرگان موسیقی جز از جمله جان کولترین (John Coltrane) به اجرای موسیقی پرداخته بود، در اثر حمله قلبی در منزل خود و در سن ۷۳ سالگی درگذشت.
اولین دکتر موسیقی (II)

اولین دکتر موسیقی (II)

گویا با یک درگیری شــدید لفظی که بین حســین ناصحی و خانم افشار، مدیر صداخانــه وزارت فرهنگ و هنر در گرفت به دستور ایشان این آثار ارزشــمند به جای نامعلومی انتقال می یابد که پس از انقلاب اسلامی و پیگیری خانواده اش برای یافتن حدود یکصد نوار ریل دو لبه و نیز آثار دســت نویس پارتیتور آواها بی اثر می ماند و تا کنون نیز اطلاعاتی از سرنوشــت این گنجینه گرانبها بدست نیامده است.
ویلنسل (IX)

ویلنسل (IX)

انگشت گذاری دوگانه مربوط به اجرای همزمان دو نت می باشد. دو سیم همزمان انگشت گذاری شده و آرشه بر روی آنها کشیده می شود، در نتیجه دو صدا همزمان شنیده می شود. همچنین ممکن است انگشت گذاری های سه گانه و چهارگانه هم انجام شود (با شکسته شدن حالت منحنی انگشتان). اما مشکلی که در این تکنیک وجود دارد نشدنی بودن آرشه کشی همزمان روی بیش از دو سیم به است که از انحنای لبه خرک ناشی می شود. Frances-Marie Uitti بکارگرفتن دو آرشه را ابداع کرد؛ به گونه ای که یک آرشه روی دو سیم میانی و آرشه زیگر زیر دو سیم کناری کشیده شود تا اجرای سه یا چهار نت همزمان میسر گردد.
د-دورز (II)

د-دورز (II)

“آتش مرا روشن کن” تک آهنگی از گروه که توسط الکترا ضبط شد و بر روی بیلبورد در جایگاه اول قرار گرفت و بیش از یک میلیون نسخه از آن به فروش رفت. گروه در برنامه های تلویزیونی بسیاری حضور یافت، با اینحال اجراهای آنان در تلویزیون آنطور که باید اثر گذار و موفقیت آمیز نبود تا آنکه آنها در “برنامه اد سالیوان” (The Ed Sullivan Show) حضور یافتند و بسیاری از توجه ها را جلب خود نمودند.
مبداء تاریخی به نام مسیح استرادیواری  <br>(messiah stradivari)

مبداء تاریخی به نام مسیح استرادیواری
(messiah stradivari)

ویلنی که در سال ۱۷۱۶ میلادی به دست Antonio Stradivari ساخته شد و توسط ویلن ساز مشهور فرانسوی Jean-Baptiste Vuillaume در قرن نوزدهم، مسیح نام گرفت. به راستی بعد از یافتن ویلن مسیح استرادیواریوس، چه وقایعی رخ داد؟ آنچه را که امروز از ویلن مسیح استرادیواری در قالب تصاویر و عکسها می بینیم ،بیانگر مطالبی است که سردرگمی آشکاری را در مورد صحت و حقیقت این ساز به تائید می رساند.
در بازار موسیقی

در بازار موسیقی

بعد از انقلاب در کشور ما همواره به دلیل نبود تریبونی برای معرفی موسیقی خوب، تنها مکان عرضه و معرفی این کالاهای فرهنگی، نوار فروشی ها بوده است! متاسفانه بیشتر نوار فروشی ها از کم و کیف آثاری که به فروش گذاشته می شود بی خبر بوده و حتی گاهی آنها را نسبت به رنگ جلد طبقه بندی می کنند!