گفتگوی هارمونیک
متن کتاب را مجدداً حروفنگاری کردم. کتاب مشحون از اغلاط تایپی و نگارشی بود که طی دو مرحله بازخوانی توسط اینجانب ویرایش ادبی و علمی شد. اشتباهات تایپی گاه در املای واژگان معمول فارسی و گاه در واژگان تخصصی موسیقی فارسی و لاتین (نام اشخاص، اصطلاحات، عنوان آثار و…) بود. یادداشتهای اصلاحی یا توضیحی را در زیرنویس صفحات و داخل قلاب نگاشتم و از درج مکرّر واژۀ «ویراستار» در پایان زیرنویسهای داخل قلاب پرهیز کردم.
تصاویر اسکنشده از متن کتاب اکثراً فاقد کیفیت لازم برای چاپ بود. شروع به یافتن نسخۀ باکیفیتتر آنها در کتب و جراید قدیمی و مجموعۀ شخصی خویش کردم و در میان کتب و نشریات، بهویژه تعدادی از آنها را در دیوان امیرجاهد، مجلۀ موزیک ایران و مجلۀ موسیقی یافتم. طی جستوجویی سههفتهای در مجلۀ موزیک ایران و مجلۀ موسیقی چند تصویر و خبر از موسیقیدانان را نیز که در متن کتاب نبود از مجلات مذکور استخراج کردم و به فراخور موضوع به متن افزودم.
آنچه بر متن کتاب افزودم مشت نمونۀ خروار بود، چرا که طی این جستوجو در دو مجلۀ مذکور تعداد زیادی شرح حال و اخبار دربارۀ موسیقیدانان معاصر ایران (بهویژه موسیقیدانان کلاسیک غربی) را یافتم که اغلب در کتب تاریخ موسیقی ایران درج نشده یا به این تفصیل نیامدهاند. در ابتدا قصد داشتم آنها را بهعنوان ضمیمهای بر کتاب حاضر بیفزایم اما حجمشان در پایان بررسی چنان فزونی یافت که میطلبد در کتابی مستقل ارائه شوند.
فهرست کتاب نیز در چاپ پیشین به اختصار نگاشته شده بود و اینک بهمنظور نمایاندن جزئیات بهتفصیل ارائه شده است. فهرست نام اشخاص و ارجاعات درونمتنی به دیگر صفحات کتاب نیز براساس صفحهبندی کنونی تنظیم و تکمیل شده است.
مرحوم عزیز شعبانی صاحب تألیفات ارزندۀ دیگری، از جمله نُه جزوه دربارۀ «ترانههای محلی آذربایجان» نیز هست. امیدوارم بتوانم دیگر آثار ارزندۀ ایشان را نیز بیابم و برای ماندن در تاریخ موسیقی ایران بازنشر کنم.
عزیز شعبانی نویسنده این کتاب در مقدمه مینویسد:
کتاب شناسائی موسیقی ایران، که در سه جلد انتشار مییابد، نتیجۀ کوشش و زحمات چندینساله است. جلد اول آنرا که اکنون میخوانید جنبۀ تاریخی دارد و جلد دوم که بهزودی انتشار خواهد یافت دربارۀ کلیۀ سازهای ملی ایران و کشورهای همسایه نگاشته شده است. سرانجام جلد سوم دربارۀ تئوری موسیقی ایران خواهد بود که کاملاً جنبۀ علمی دارد.
جلدهای اول و دوم، بهعلت سادگی جملات و جالببودن سرگذشت موسیقیدانان قدیم (و عصر حاضر) و چگونگی سازها میتواند برای همه قابلِفهم و مفید باشد ولی استفادۀ کامل از کتاب سوم مستلزم این است که خوانندۀ آن با تئوری عمومی آشنایی داشته باشد.
در نوشتن این سه جلد از بهکاربردن واژههای نامأنوس و جملههای مبهم خودداری گردیده است و با زبانی نوشته شده که در بین مردم متداول میباشد. عقیدۀ محققان و مورخان، بدون دخل و تصرف و در صورت لزوم با ذکر مأخذ و منبع، در اختیار خوانندگان قرار داده میشود و کاملاً عاری از تعصب و احساس شخصی است. اشاره به سرگذشت عدهای از هنرمندان امروزی بهمناسباتی بوده است و اگر از بعضی استادان محترم نام برده نشده، به دلیل این است که وضع کلی آنها با هدف این کتاب تطبیق نمیکرد.
خلاصهای از این سه جلد، مطابق برنامۀ درس موسیقی شمارۀ ۱۰۴ دانشگاه پهلوی است که شناسائی موسیقی ایران نام دارد ولی مطالعۀ کامل آنها در بالابردن سطح عمومی معلومات برای همه مفید خواهد بود.
۱ نظر