گفتگوی هارمونیک | Harmony Talk

منطق اندوه؛ نگاهی به دو قطعه از آلبوم اُستیناتو اثر علی احمدی‌فر (۱)

استیناتو

 به واسطه قطعه اُستیناتو دو مفهومِ از قبل و قبل از، با اضلاع موسیقی، شعر و معماری بازکاوی می شود. بخش آغازین، چند نت به صورت تک صدایی و خاکستری دارد. ضرباهنگی ندارد و تدارکی برای شکل گیری از خود نشان نمی‌دهد. درگیرِ فرم نشده و دنیای تمیزی دارد. همان، از قبل است و تاروپود خفته درون ما و چکیده ای از عبارتِ «لحظه های دراز» در شعرِ سفر، سروده سهراب سپهری: «پس از لحظه های دراز/ بر درخت خاکستری پنجره‌ام برگی رویید/ و نسیم سبزی تاروپود خفته مرا لرزاند. / و هنوز من/ ریشه‌های تنم را در شن‌های رویاها فرو نبرده بودم/ که به راه افتادم.»

شعر، پس از لحظه های دراز می‌روید. در صورتی که سرآغازِ قطعه، با ضمیمه‌ای از لحظه های دراز می گوید و قبلی مبهم، که در ذره ای گذشته پیش از تولد و آینده را در بر می گیرد و در ارتباط با عالم ذر است و ورای تعلق به دورهای زمانی، عجین‌تر از هر خاطره‌ای و رویایی. ابتدا لمس لحظه‌ایِ هر نت، طیف آکروماتیک نسبت به فواصل دارد. پس از لحظه‌ای کوتاه، روزنِ جریانی کروماتیک ایجاد می‌شود. این روزن، پنجره دمیدن روح صوتی استیناتو و نسیم سبزی است که موجب می‌شود لرزه بر تاروپودِ خفته افتد.

لرزه نگاری، ثبت حرکتی بی‌کم و کاست است و علی احمدی‌فر در آلبوم موسیقی استیناتو سررشته‌دار این هنر است. آلبومی شامل پنج قطعه: ۱- استیناتو (۱۳۷۹) برای پیانو. ۲- یک واریاسیون ایرانی (۱۳۸۲) برای ارکستر زهی. ۳- سفر (۱۳۸۳) شعری از سهراب سپهری، برای خواننده باس و کوئینتت کنترباس. ۴- کوارتت زهی (۱۳۸۱) و ۵- یادبود (۱۳۸۷) شعری از سهراب سپهری، برای خواننده باس، ویولنسل و پیانو که در زمستان هزاروچهارصدوسه توسط نشر نوفه منتشر شده است. این نوشتار قطعه های سفر و استیناتو را مورد بررسی قرار می دهد.

یک دقیقه و ده ثانیه از قطعه استیناتو، این ویژگی‌ها در طول‌اش بروز می‌یابد: ضربه‌های تک‌صدا، ظهور چندصدایی، برآیند سیر پایین رونده و دو پرشِ بم به زیر از دلِ اجرای هم زمان نت‌ها. تک‌ضربه‌ها، مانند سه نقطه ابتدای متن است، بی‌وزن و خنثی. ولی به شنونده‌ای که در تقاطعی بی‌آرام، از زمامِ تصمیم‌گیری‌ها، بندی از عدم می‌خواهد، سیگنالِ مثبت و سرسبکی کوتاهی منتقل می‌شود که بی‌توجه به تاریخچه، گِشتالت درمانی دارد.

از قبل چون حالت پایه و نقطه صفر است و ویژگی دوم و سوم، شکل و جهت خروج از این نقطه است. تماس نسیم سبز با تاروپودِ خفته، ظهورِ چند‌صدایی است و برآیند سیر پایین رونده، کُرنشی به این تنش است. در دلِ سازش‌ها، دو پرشِ ملموس از بم به زیر، سر برون می کند. دستگاه لرزه نگار در موسیقی روشن می‌شود و پس از یک دقیقه و ده ثانیه، اولین ضربانِ توالی نت ها ثبت می شود.

معین فرزاد

۱ نظر

بیشتر بحث شده است