سجاد پورقناد
واکنشهای صورتگرفته به «نی ششدانگ» و در واقع، ابداع صورتگرفته بر روی ساز نی را میتوان به سه گروه موافقین، مخالفین و ممتنعین تقسیم نمود که گروه سوم شامل افرادیست که علیرغم تائید تلویحی تغییرات روی ساز نی، از نواختن یا معرفی آن ساز سر باز زدهاند. بدین منظور، نظر ۲۴ تن از نوازندگان و سازندگان نی گردآوری شده و به عنوان ابزار تحلیل مورد استفاده قرار گرفته است. از جمله دلایل انتخاب «نی ششدانگ» به عنوان مطالعه موردی و از جمله محدودیتهای این پژوهش میتوان به عدم امکان بررسی نیهای تغییر یافته دیگر اشاره کرد؛ چراکه این نی، تنها نیِ مدرن آشنا برای نوازندگان و سازندگان بود.
بخشی از مصاحبهشوندگان با این تصور که کلیدِ بزرگی روی نی قرار میگیرد و این ساز از نظر ظاهری تغییر عمدهای میکند، چندان موافق این تغییر نبودند، در حالی که اولاً، تمام نیهای ششدانگ کلیددار نیستند و کلید تنها مخصوص نیهای بلند است و ثانیاً، کلیدِ طراحیشده توسط حسین عمومی دو نوع است که نوع دوم آن در بخش پشت یا زیرین سازِ نی تعبیه شده است و از مقابل دیده نمیشود. اگرچه این طرح تا به امروز چندان دیده نشده است.
این پژوهش با تبیین نگاه نوازندگان و سازندگان ساز نی نسبت به نوآوری در این ساز در بستر تاریخ، به شناسایی ارتباط چرخش دیدگاه اهالی فن در ارتباط با مسئله ابداع و نوآوری در ساز نی با گفتمانهای موسیقی ایران و طبقهبندی آنان به نسلهای مختلف میپردازد. قابل ذکر است که مراد از «موسیقی ایران»، به طور عام موسیقیهاییست که از نظر مُدال شباهتی به موسیقی دستگاهی دارند. همچنین، «گفتمان» شیوه ای خاص برای سخن گفتن درباره جهان و فهم آن یا فهم یکی از وجوه آن است (یورگنسن و فیلیپس ۱۳۹۷، ۱۸).
از جمله پرسشهای این پژوهش عبارتند از: ۱) چه گرایشهایی در میان نینوازانِ موسیقی ایران در باب مقوله ابداع و نوآوری در ساز وجود دارد و هر کدام زاده چه گفتمانهایی هستند؟، ۲) چه گفتمانهایی از نظر زمانی قابل دستهبندیِ نسلی، در جامعۀ نینوازان است؟، ۳) کدام گرایشها در بستر زمان رواج بیشتری داشتهاند و کدام گرایش را در زمان حال میتوان، گرایشِ پیروز دانست؟ و ۴) گرایش پیروز در عصر حاضر، وابسته به چه منطقهایی است؟
هدف اصلی این پژوهش را میتوان تببین آراء و نظریات نوازندگان و سازندگان نی و طبقهبندی گفتمانی آنها در بستر جامعه موسیقی ایران دانست و از جمله اهداف فرعی میتوان به مواردی چون: ۱) بررسی و شناسایی گفتمانهای تاثیرگذار بر آراء نوازندگان و سازندگانِ سازِ نی، ۲) دستهبندی نسلی نینوازان ایران بر اساس پیروی آنان از گفتمانهای موجود در موسیقی ایران و ۳) شناسایی چشمانداز استقبال از تغییرات در طراحیِ سازِ نی و گفتمان غالب امروز در زمینه نوآوری در ساز نی، اشاره کرد.
۱ نظر