گفتگوی هارمونیک
آرش فرهنگفر نوازندۀ تنبک و مکتبدار پدرش زندهیاد ناصر فرهنگفر کتابی را با عنوان «سیاه مشق» به همت نشر گام به انتشار رسانده که راهنمایی برای هنرجویان و نوازندگان تنبک برای آشنایی با سبک نوازندگی ناصر فرهنگفر باشد.
در این کتاب با قلم آرش فرهنگفر میخوانیم:
در میان شور و اشتیاق فزایندۀ نوای شورانگیز تنبک و شیفتگی بیحد هنرجویان به ریتمهای جادویی این ساز دیرین، کتاب سیاه مشق یک دورۀ آموزشی مکتب فرهنگفر به عرصۀ نشر گام نهاد. انتشار این اثر که مجموعهای از قطعات دلنشین تنبکنوازی را در خود جای داده بود، با استقبالی بینظیر از سوی هنرجویان و اساتید روبهرو شد و موجی از امید و انگیزه را در دل نگارنده پدید آورد. این اقبال کمنظیر بنده را بر آن داشت تا گامی فراتر نهم و با عزمی راسختر کتاب سیاه مشق دو را در ادامۀ رسالت نخستین اثر برای علاقهمندان به این ساز خوشصدا به ارمغان آورم.
گنجینهای از ریتم و متر
این دفتر تازه همچون گنجینهای پربارتر، قطعاتی غنیتر و متنوعتر از کتابهای دورۀ آموزشی مکتب فرهنگفر دفتر نخست و دفتر دوم را در بر میگیرد. هنرجویانی که با عشق و ممارست درسها و اتودهای کتاب نخست را به درستی و کمال نواختهاند، بیشک در این مسیر نیز کامیاب خواهند بود و با سهولت بیشتری میتوانند از پس پیچ و خمهای ریتمیک و متریک این مجموعه برآیند. این کتاب نه تنها تداومبخش راه آموختن است، بلکه پلی برای ورود به دنیای پویاتر قطعهنوازی به شمار میرود.
گذار از درس به اجرا
در حالی که کتابهای دورۀ آموزشی مکتب فرهنگفر دفتر نخست و دوم عمدتاً بر آموزش گامبهگام و مرحلهبهمرحلۀ مطالب و اتودهای بنیادین متمرکز بودند و هنرجویان را به فراگیری اصولی مبانی رهنمون میشدند، کتابهای سیاه مشق یک و دو رویکردی متفاوت دارند.
این دو کتاب با ارائۀ مجموعهای از قطعات آهنگین و قابل اجرا برای تنبک، فضایی را برای هنرجویان فراهم میآورند تا آموختههای خود را به کار گیرند و مهارتهای اجراییشان را ارتقا بخشند. هدف اصلی این مجموعهها آن است که هنرجویان بتوانند قطعات را پیوسته، روان و با احساس بنوازند تا بدین ترتیب هنر زیبای قطعهنوازی را به تمام و کمال فراگیرند و از دنیای تئوری و تمرین به عرصۀ جذاب اجرا گام نهند.
افقهای روشن برای مکتب فرهنگفر
امید آن میرود که این گامهای پیوسته در راستای اعتلای مکتب فرهنگفر، ما را قادر سازد تا کتابهای بیشتری را به زیور طبع آراسته و تقدیم جامعهی هنری کنیم. آرزوی قلبی ما این است که هنرجویان ساز تنبک و شیفتگان حقیقی مکتب فرهنگفر از این آثار نهایت بهره را ببرند و چراغ راهشان در مسیر پرفروغ هنر این ساز کوبهای باشد. باشد که نوای تنبک از طریق این آثار همواره طنینانداز و الهامبخش دلهای جویای هنر باقی بماند.
از نبض پدر تا طنین تنبک
نوای شورانگیز تنبک از دیرباز همدم لحظات تلخ و شیرین این سرزمین بوده است؛ سازی که نه تنها ریتم میآفریند، بلکه قصههای ناگفته دل را در قالب ضربات و نقرات روایت میکند. در این میان هستند مردانی که تمام وجودشان را وقف این هنر کردهاند و با عشق و درایت، راهی نو برای آیندگان گشودهاند. پدر من استاد ناصر فرهنگفر از تبار همین عاشقان است؛ هنرمندی که با هر ضربۀ دستانش بر پوست تنبک، نه فقط نت که احساس و اندیشه را جاری ساخته و با تأسیس مکتب فرهنگفر، نام خود را در تاریخ تنبکنوازی ایران جاودانه کرده است.
آنچه امروز در قالب کتاب سیاه مشق دو پیش روی شماست، تنها مجموعهای از قطعات آموزشی نیست، بلکه حاصل سالها تلاش، تفکر و جانمایۀ مکتبی اصیل است که پدرم بنا نهاد؛ مکتبی که هدفش تنها آموزش تکنیک نبود، بلکه پروراندن روحیهای عاشق، اندیشهای پویا و دستی هنرمند بود تا نوای ساز از عمق جان برآید. غزلی که از سرودههای پدرم زینتبخش این مقدمه است، خود بهترین بیانگر این رسالت عمیق است:
تمبک بهانه بود که سازم ترانهای | تا آنکه سر کنم غزل عاشقانهای
گر شکوه از غمش نکنم سوزدم جگر | زین نخله سخت میکشد آتش زبانهای
عمری دویدهایم در این ظلمت آه آه | از خضر پی خجسته ندیدم نشانهای
سیمرغ قاف عزت از این مرز و بوم رفت | مانده است از او به گنبد گیتی فسانهای
کشتی شکست و پهنهی دریاست بیکران | موجی مگر که باز برد تا کرانهای
گفتیم زیر بارش باران خون چشم | ای دست روزگار برآری زمانهای
بر این درخت پیر که ضرب است نام او | برگی، بری، شکوفهی سرخی، جوانهای
ابیات آغازین این غزل، جان کلام مکتب فرهنگفر است؛ مکتبی که تنبک را نه صرفاً یک ساز، بلکه وسیلهای برای بیان «غزل عاشقانهای» میداند. غزل زندگی، غزل رنجها و امیدها، غزل جستجوی نشانهای از خضر در ظلمتها و غزل آرزوی رویش برگی، بری، شکوفۀ سرخی، جوانهای بر درخت پیر ضرب. پدرم از طریق این مکتب تلاش کرد تا به هنرجویانش بیاموزد که چگونه از حصار تکنیک فراتر روند و سازشان را به زبان دل و روان خود تبدیل کنند.
اکنون با افتخار و ارادت به روان پربار پدرم، این کتاب را منتشر میکنم تا چراغ مکتب ایشان پرفروغتر از همیشه بماند. «سیاه مشق دو» ادامۀ همان مسیری است که در سیاه مشق یک آغاز شد؛ مسیری که هنرجویان را از گامهای اولیۀ آموزش به سوی آزادی و خلاقیت در قطعهنوازی هدایت میکند. امید است که این مجموعه پلی باشد برای ارتباط عمیقتر شما با روح مکتب فرهنگفر و الهامبخش گامهای بلندتر در مسیر هنریتان.
این کتاب نه تنها ادامۀ یک راه، بلکه ادای دین به میراثی گرانبهاست؛ میراثی که با هر ضربۀ تنبک پدرم، قصۀ عشق و شور زندگی را روایت میکند. باشد که این اثر همچون موجی در دریای بیکران هنر، شما را به کرانهای نو از درک و بیان هنری برساند.
***
آرش فرهنگفر هفدهم خرداد ۱۳۵۲ در شهر تهران دیده به جهان گشود.
وی از کودکی در مجالس پدرش ناصر فرهنگفر که محیط ادب، هنر و بهویژه ساز و آواز بود، رشد کرد و با موسیقی، تنبک و ریتم آشنا شد بطوریکه در همان سالهای کودکی میتوانست صدای مطبوعی در تنبک ایجاد نماید و علاقه و استعداد خود را آشکار سازد.
او از سن هشت سالگی تنبک و نوت را نزد پدر فرا گرفت و در طی سالیان حیات ایشان از وی بهرههای فراوان برد.
نخستین اجرای او در ۱۱ سالگی در منزل آقای ایوآبوجی (یکی از شاگردان پدرش و مدرس موسیقی مدرسهی ژاپنیها) بود که با نی محمد موسوی همنوازی کرد. در سن ۱۵ پانزده سالگی نیز در مراسم بزرگداشت نیمایوشیج به تکنوازی تنبک پرداخت که نخستین اجرای رسمی وی بشمار میرفت و از آن پس او رسما بعنوان تنبکنواز در جامعهی موسیقی مطرح شد.
در کارنامهی هنری وی کار با
1) گروه همنوازان شیدا به سرپرستی محمدرضا لطفی ۱۳۷۴-۱۳۷۳
2) گروه بیدل به سرپرستی جلال ذوالفنون ۱۳۷۶-۱۳۷۴
3 ) گروه جوان به سرپرستی محمدعلی کیانینژاد ۱۳۷۶-۱۳۷۵
4) گروه عارف به سرپرستی پرویز مشکاتیان ۱۳۷۸-۱۳۷۶
5) گروه آوا به سرپرستی محمدرضا شجریان تابستان ۱۳۷۷ هشت شب تالار وحدت
6) گروه وزیری به سرپرستی کیوان ساکت ۱۳۷۸-۱۳۷۷
7) گروه آبیدر به سرپرستی بهرام ساعد ۱۳۸۸-۱۳۸۳
8) گروه شهنازی به سرپرستی داریوش پیرنیاکان ۱۳۹۳-۱۳۹۰
دیده میشود.
کنسرتهای خارج از کشور
- کنسرت در استادیوم چهارهزار نفری الاهلی با هنرمندان حسن ناهید، حمیدرضا نوربخش، بهرام ساعد و بهداد بابایی ۱۹۹۸ قطر
- کنسرت در فرانسه لوپویی، پاریس، خانه ایران و دیدن بازی ایران و آلمان در مونپولیه ۱۹۹۸ فرانسه
- کنسرت ژاپن به خوانندگی حمیدرضا نوربخش ۱۹۹۹
- کنسرت تایلند در دانشگاه هنر و معماری بانکوک و دانشگاه پتونَم با گروه بیدل به خوانندگی حسامالدین سراج ۲۰۰۳
- گفتگو با رادیو دویچهوِله آلمان ۲۰۰۳
- کنسرت با مجید درخشانی و جواد بطحایی در کلن آلمان ۲۰۰۳
- تکنوازی تنبک در فستیوال گِنت بلژیک ۲۰۰۳
- کنسرت در فستیوال سَن سباستین اسپانیا با گروه راز و نیاز ۲۰۰۶
- کنسرت در دانشگاه هنر اِوری پاریس ۲۰۰۶ با گروه راز و نیاز
- کنسرت در اپرای لیل با گروه راز و نیاز ۲۰۰۶
- کنسرت در تئاتر دولاویل پاریس ۲۰۰۶ با گروه راز و نیاز
- اجرا برای موزهی کِبِرانلی پاریس ۲۰۰۶ با سالار عقیلی و حامد فکوری
- کنسرت در دانشکده ادبیات دانشگاه مارک بلوک استراسبورگ فرانسه ۲۰۰۶
- کنسرت در فستیوال جهانی صوفی پاکستان ۲۰۰۶ با سالار عقیلی و حامد فکوری
- اجرا در تلویزیون ملی پاکستان PTV با سالار عقیلی و حامد فکوری؛ ۲۰۰۶ لاهور پاکستان
- اجرا در بزرگداشت اقبال لاهوری
- ۲۰۰۶ لاهور پاکستان با سالار عقیلی و حامد فکوری
- اجرا با گروه راز و نیاز در منامه بحرین ۲۰۰۷
- کنسرت در فستیوال سَن فلوران فرانسه با گروه راز و نیاز ۲۰۰۷
- کنسرت با گروه راز و نیاز در فستیوال اِوُرا پرتغال ۲۰۰۷
- کنسرت با سالار عقیلی و حامد فکوری در تئاتر دولاویل پاریس ۲۰۰۸
- کنسرت در قبرس ترک با خوانندگی امیرمحمد تفتی ۲۰۱۰
- کنسرت در دانشگاه تونس، دانشگاه صفاقِس و نجمهالزهرای تونس با هادی آرزم و صابر نظرگاهی ۲۰۱۴
- کنسرت با گروه نیبانگ در ۹ شهر سوئیس ۲۰۱۷
- او در صداوسیما ضبطهای بسیاری از جمله با هنرمندان جلال ذوالفنون، کیوان ساکت، درویشرضا منظمی و شهریار فریوسفی داشته است و همچنین با ارکستر شمارهی یک سنتی و ارکستر ملی صداوسیما همکاری داشته است.
- از اجراهای خصوصی وی با هنرمندان بزرگ میتوان از همراهی با ساز جلیل شهناز، علیاصغر بهاری، حسن کسایی، علی تجویدی، رضا شفیعیان و پنج ضبط رادیویی با فریدون حافظی نام برد. وی همچنین در بزرگداشت پدرش با سنتور پرویز مشکاتیان و در جشن خانه موسیقی با تار داریوش طلایی همراهی نموده است.
آلبومها
در آلبوم «شمع و پروانه» با سهتار جلال ذوالفنون ضبط ۱۳۸۱ انتشار ۱۳۷۳
- در آلبوم «صفیر سیمرغ» کنسرت فرهنگسرای شفق (دو نوازی با کمانچهی مهدی آذرسینا) دی ۱۳۷۴
- آلبوم کنسرت گروه عارف ( مشکاتیان و نوربخش ) سال ۱۳۷۶ انتشار ۱۳۷۸
- آلبوم «فسانه» به خوانندگی ایرج بسطامی و آهنگسازی کیوان ساکت ۱۳۷۶
- آلبوم «تنبک و نی» با نی حسن کیانینژاد ۱۳۷۹
- آلبوم «سی قطعه چهار مضراب فرامرز پایور» با سنتور محمدرضا رستمیان ۱۳۸۱
- آلبوم «پیر چنگی» ۲۱ قطعه اصغر بهاری با کمانچه بهزاد میرلو ۱۳۸۴
- آلبوم «رمز مستی» به آهنگسازی بهرام ساعد و خوانندگی امیر تفتی ۱۳۸۵
- آلبوم «مایهی ناز» به خوانندگی سالار عقیلی و پیانو حریر شریعتزاده ضبط ۱۳۸۵ انتشار ۱۳۸۷
- آلبوم «سودای وطن» به آهنگسازی محمد موحدنیا ضبط ۱۳۸۹ انتشار ۱۳۹۱
- آلبوم «رنگانهها» با تار شهرام میرجلالی ضبط ۱۳۸۱ انتشار ۱۳۹۲
- آلبوم «سرآغاز» با تار ستار هشیاریپور ۱۳۹۲
- آلبوم افشار اثر مهسا عظیمی ۱۳۹۶
- آلبوم میلاد فرهنگ دونوازی با میلاد کیایی ۱۳۹۸
- آلبوم زخمهی شاهوار با تار مصطفی غریبی ۱۴۰۳ انتشار ۱۴۰۵
۱ نظر