علیرضا میرعلی نقی

در مقابل کسی که در برج عاج تفرعن «موسیقی کلاسیک» (!) خودش را حبس می‌کند، کار استوار از ارزش بیشتری برخوردار است. همین خصلت به او قدرت درک مسائل مردم و درد انسان‌ها را می‌داد ضمن این که پرنسیپ‌های عالی اخلاقی او را هم حفظ می‌کرد. عجیب این که او با همه فاصله عملی‌اش از موسیقی ایران ـ ردیف و ملحقاتش ـ مورد احترام و مراجعه موسیقیدانان این طبقه بوده است.

هوشنگ استوار با این که از خانواده اشرافی و اصیلی برخاسته بود، هیچ وقت تمایلی به زندگی مجلل نداشت، در تمام عمرش بسیار ساده و بی پیرایه زیسته و در بافت زندگی آموزگاری بوده است. وارستگی و آزادگی او جایی برای «اسنوبیسم» باقی نگذاشته و جالب‌تر این که زندگی موسیقایی او هم هیچ گاه به تفرعن و برج عاج نشینی «هنرمندان» موسیقی کلاسیک آلوده نشده است.

در گفت وگویی از استاد سؤال می شود: «در شیوه تلفیقی که در کتاب پیوند موسیقی آوازی و شعر آموزش داده شده گاه می بینیم که حرکت ملودی به صورتی است که با بالا و پایین رفتن آهنگ طبیعی کلام همخوانی ندارد. آیا باید به نفع موسیقی، شعر را تغییر دهیم و یا این که به نفع شعر، در موسیقی دخل و تصرف کنیم؟» حسین دهلوی پاسخ می دهد: «همان طور که ساز، محدودیت هایی در وسعت دارد، پیوند شعر و موسیقی نیز دارای محدودیت هایی است که اگر شاعر آن در قید حیات باشد، می توان از او برای بهتر کردن وضعیت شعر درموسیقی کمک گرفت. کاری که تجویدی با همکاری بیژن ترقی و دیگر شاعران می کرد. البته ترقی با موسیقی آشنا بوده اند و شعر را طوری تنظیم می کرده اند که به روانی روی موسیقی بنشیند. در غیر این صورت باید به تلفظ کلمات توجه کنیم.

توجه استاد دهلوی به سازهای ایرانی تا بدان پایه بود که ارکسترهای مخصوص سازهای مضرابی تشکیل داد و رهبری و آهنگسازی آن را به عهده گرفت. او هنگام سرپرستی و اجرا و ضبط قطعات با این ارکستر که به قولی طنین ۷ هزار و دویست سیم درآن بود، با نگاه دقیق تری متوجه مشکلات کوک، صدادهی و همنوازی در موسیقی ارکستری ایران شد.

آموزش، ریشه های درخت موسیقی نیست، خاکی است که ریشه ها را در دلش پرورش می دهد. فقر آموزش یعنی فرسایش خاک و در نتیجه، بی پناهی و بی سامانی ریشه ها که زندگی درخت متکی به آن است. اهل فلاحت، میوه مرغوب را از خاک خوب می دانند؛ و معمولا به درخت چندان نظری ندارند، ولی مردم، درخت را می شناسند و از اهمیت خاک، این بستر اول و آخر حیات و آب و آدمی، غافلند.

اولین تلاش های او در همان سال های ۱۳۳۷-۱۳۳۶ به بار نشست و حاصل آن، نت چند صفحه ای «دوئو سنتور» بود که به همت او به چاپ رسید و به کوشش دو تن از شاگردان جوان و مستعد از محضر درس استاد صبا، یعنی داریوش صفوت و فرامرز پایور نواخته شد. در واقع اگرچه حسین دهلوی متعلق به «مکتب موسیقی ملی» است ولی مختصات هنری و بویژه صدای برآمده از ارکستر، در آثار او، شباهتی به آثار سایر موسیقیدانان این مکتب ندارد و مخصوص خود اوست.