سعید مجیدی

  مولف در آثار دیگرش، ردیف موسیقی ایرانی را متشکل از چهار دانگ بنیادین با فواصل موسیقی ایرانی می‌داند. ریشۀ این تئوری، به نگاه، سنجش و قیاسی بسیار قدیمی در استفاده از مقیاس اندامی (چهارانگشتی) برمی‌گردد. نگاهی که بیشتر در ذهن نوازندگان سازهایی دارای پرده‌بندی شکل می‌گیرد. ایشان نیز به‌عنوان نوازندۀ سازهای تار و سه‌تار همواره دستی به مضراب و انگشتانی روی پرده‌های ساز داشته‌اند و به نوعی با این انگشتان موسیقی را درک کرده و عینیت بخشیده‌اند. هر چند «انگشت» یکی از واحدهای مهم اندازه‌گیری در دوران باستان و نزد همۀ ملل بوده است و پیشینیان نیازهای اندازه‌گیری و سنجیدنی خود را با دم دستی‌ترین اشیا یا اندام خود ( مثلاً: دست، پا، گام، مشت، وجب، چهارانگشت و…) برطرف می‌کردند، و به استناد منابع، نخستین و قدیمی‌ترین واحدهای اندازه‌گیری طول اندازۀ بخش‌های مختلف بدن انسان مانند پهنای انگشت، پهنای دست، طول ساعد و طول کف پا بوده است. این واحدها به دلیل  دسترسی راحت و امکان استفادۀ آسان از آنها، در طی زمانی طولانی در نزد اقوام و مردم گوناگون کاربرد وسیع و عام داشته است (گشتاسب ۱۳۹۳: ص۱۰۳،۱۰۴).

برخلاف توضیحات مولف در این تمرین، آواهای غیرممتد نیز از کیفیت طنین برخوردارند، آواهای غیرممتد و کوتاهی مانند (د، ت، پ، ب، ک، گ) در صدا و گفتار انسان و یا نت‌های غیرممتد در سازها نیز جنس و رنگ ویژۀ خود را دارند. در ادامۀ همین مطلب نویسنده ناگهان نکاتی دربارۀ «تفاوت جنس آواز انسان در فرهنگ‌های مختلف و…» را مطرح می‌کند، که پرشی بی‌مقدمه و نامرتبط از آواشناسی آکوستیکی به مبحثی اتنوموزیکولوژیستی آن هم در توضیحات تمرین آوای ممتد است. در ادامۀ اشتباهات زنجیره‌ای در این تمرین، ‌خواسته می‌شود: یک آوای ممتد (طولانی‌ترین کشش صداها در تقسیم‌بندی صفحۀ ۱۵ کتاب) ممتد ادامه داده شود، البته با جنس صوتی آواز ایرانی که دارای «روح» آواز ایرانی باشد.

در بخش ۲ و بخش ۳ کتاب، مولف تلاش کرده از برخی مفاهیم علم آواشناختی برداشت‌هایی در راستای آواز داشته‌باشد، اما به هر علت، به خطاهایی علمی انجامیده است.

1- سهل‌انگاری در کاربرد واژۀ کلاسیک و اصطلاح کلاسیک‌سازی وجود دارد که «کتاب را بخشی از جریان کلاسیک‌سازی موسیقی» (ص ۱۰ سطرهای ۱۳ تا ۱۵) در مفهوم «چشم‌انداز رو به رشد و آیندۀ موسیقی ایرانی» می‌داند. اما به‌طور دقیق واژۀ کلاسیک و اصطلاح کلاسیک‌گرایی در معنای رایج آن:

حفظ و آموزش آواز ایرانی، این هنر کهن، در عصر حاضر نیاز به پژوهش از جنبه‌های گوناگون دارد. پژوهش‌هایی که به تولید دستورهای آموزشی نو، با فراگیری آسان و مبانی علمی منجر شود. تولید چنین آثاری نیازمند تلاش‌ افرادی است که علاوه بر شناخت عمیق از ردیف و آواز ایرانی، از علوم جدید آواشناسی و اندام‌شناسی و سایر مباحث علمی مرتبط با آواز و خوانندگی آگاهی داشته باشند. و با توجه به این‌که هنوز رشتۀ تخصصی آواز در دانشگاه‌های معتبر کشور وجود ندارد، تولید آثار و پژوهش‌های علمی محدودی در این حوزه انجام گرفته است. همچنین در معدود واحدهای درسی رشتۀ نوازندگی ساز ایرانی مرتبط با آواز، کمبود منابع علمی و دقیق وجود دارد و استادان آواز یا برخی نوازندگان و ردیف‌دانانی که در دانشگاه‌ها این واحدها را تدریس می‌کنند، معمولاً بی‌توجه به آموزش علمی و صرفاً با اتکا بر داشته‌های تجربی و عملی سازی یا آوازی خود به انتقال و تدریس آواز مشغولند.