بد فهمی از گفتار وزیری (I)

علي نقي وزيري (1266-1358)
علي نقي وزيري (1266-1358)
سالی که گذشت، مصادف با نودمین سالگرد تاسیس مدرسه موسیقی وزیری است؛ مدرسه ای که بر اساس تفکر بلند علینقی وزیری، برای اولین بار موسیقی ایرانی را از صافی موسیقی کلاسیک گذر داد و این تفکر با فراز و نشیب هایی تا امروز به حیاتش ادامه می دهد.

علینقی وزیری که بود؟
فرزند خانواده ای که در آن لشگری و هنرمند در کنار هم زندگی می کردند. از جوانی دستی به ساز و دستی بر شمشیر داشت ولی هنوز همچون بسیاری از مشروطه خواهان، راه درمان ایران آنروز را در مسیر گلوله می جست… مادرش از زنان روشنفکر زمان بود، نیز موسس یکی از اولین مدارس دخترانه و نیز دارای توانایی در خوانندگی و نوازندگی…

وزیری موسیقی را در کنار علوم نظامی به صورت سینه به سینه می آموخت ولی گذر زمان و پرورش در خانواده ای فرهیخته، او را وارد عرصه ای دیگر کرد که آینده او را به عنوان یکی از مهمترین شخصیت های موسیقی ایران رقم زد. وزیری هنگامی که در علوم نظامی به درجه بالایی رسیده بود، با وجود پیشنهادهای مهمی که برای سرداری ارتش به او می شد، سلاح جنگی را کنار گذاشت و سلاح هنر را برگزید.

در جوانی او بر خلاف بسیاری از هم نسلانش، تحت تاثیر محیط خانوادگی و شخصیت منحصر به فردش، کماگرایی خاصی در زمینه هنر و امور اجتماعی داشت و این دغدغه ها او را وارد عرصه هنر متعالی کرد. وزیری به بی مرزی علم توجه شایانی داشت و از این رو بود که در کنار موسیقی ایرانی به تحصیل علوم موسیقی ممالک غربی نیز پرداخت.

شوق آموختن او را راهی فرنگ کرده بود و وی اولین بار در اروپا بود که نشان داد به حوزه فرهنگی بیشتر از حوزه سیاست علاقه دارد. در فرانسه و آلمان او پنج سال به آموختن موسیقی کلاسیک پرداخت تا ره توشه خود را برای تعالی موسیقی کشورش به کار گیرد.

وقتی وزیری در سال ۱۳۰۲ مدرسه موسیقی اش را تاسیس می کرد، تلاش های کوچک ولی با ارزشی برای اعتلای موسیقی ایران انجام شده بود؛ پنج سال پیش از تاسیس این مدرسه، حسین خان هنگ آفرین، نوازنده ویولون و سه تار در «شعبه موزیک نظام» به آموزش موسیقی ایرانی پرداخته بود و ردیفی نیز نوشته بود و نیز یک سال قبل از تاسیس مدرسه موسیقی وزیری، برای اولین بار ردیف دکتر مهدی صلحی توسط مهدی قلی هدایت (ادیب و موسیقی شناسی که شش سال نخست وزیر ایران بود)، نت نگاری شده بود.

وزیری در این مدرسه در کنار تدریس دانش موسیقی کلاسیک، به تجربه هایی برای ثبت خصوصیات موسیقی ایرانی پرداخت که در آنزمان در نوع خود بی نظیر بود. وزیری بود که برای اولین بار بر اساس نت نویسی متداول بین المللی، مبحث مد را در موسیقی ایرانی مطرح کرد و به ارزش نت شاهد، نت متغیر و نت ایست اشاره کرد.

هرچند نمی توان وزیری را یک اتنوموزیکولوگ (به معنای موسیقی شناسی تطبیقی) دانست (۱)؛ چراکه او چندان درصدد تشریح چیستی موسیقی ایرانی نبود و بیشتر هدفش، تولید موسیقی (مخصوصا به صورت چند صدایی) با بهره گیری از خصوصیات موسیقی ایرانی بود.

پی نوشت

۱- سالهاست که به وزیری به خاطر پیشنهاد گام و همینطور تئوری اعتدال مساوی برای موسیقی انتقاد می شود، در صورتی که کار وزیری پدیدار شناسی موسیقی ایران نبوده و همانطور که گفته شد، وی در زمینه کمپوزسیون موسیقی ایرانی تلاش می کرده است.

یک دیدگاه

  • سنتور ني
    ارسال شده در آبان ۱۴, ۱۳۹۳ در ۹:۵۰ ق.ظ

    آنانکه در موسیقی ایرانی حرفی برای گفتن دارند وزیری و شاگردانش هستند….

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

امینی: انتقال نت ها کار وقت گیری است

قرار است یعنی این مجموعه آلبوم ۸ تایی در یک جزوه پارتیتور چاپ شود و گروه‌ها از این به بعد می‌توانند یک پارت ارکستر کامل هم داشته باشند و اگر خواستن استفاده کنند.

ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (VI)

در پی تظاهرات های ضد دولتی ماه های اخیر که به کشته شدن یکی از نوازندگان اِل سیستما به نام آرماندو کانیزالس (Armando Cañizales) نیز منجر شد، گوستاوو “خشونت و سرکوب” را شدیدا محکوم کرد و از رییس جمهور، نیکلاس مادورو درخواست کرد که “به صدای مردم گوش فرادهد”.

از روزهای گذشته…

گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

«سجاد پورقناد» اما معتقد بود که می‌توان به سادگی این دو را از هم تمییز داد و بر خصلت توصیفی آنالیز (به عنوان ممیز) تکیه می‌کرد با این مضمون که «اگر نوشته از شرح این که قطعه چند میزان دارد و هارمونی آن چگونه است و… شروع شود و به همین منوال ادامه بیابد» تجزیه و تحلیل است اما اگر «تاکیدی بر این که چرا و چگونه چنین اتفاقاتی در قطعه افتاده و مسائل جنبی آن» وجود داشته باشد نقد است. «نیوشا مزیدآبادی» با این نظر موافق نبود و معتقد بود که در این صورت آنالیز و نقد باز هم یکی می‌شوند.
تریوی زهی، اثرِ یِفیم گالیشُف (II)

تریوی زهی، اثرِ یِفیم گالیشُف (II)

تریوِ فوق در سالِ ۱۹۱۴ یعنی هفت سال پیش از آغازِ نخستینِ اثرِ دودِکافُنیکِ شوِنبرگ انتشار می‌یابد. این تریو گرداگردِ الگوهای متقارن میان حرکت‌های ریتم نظم داده‌شده‌است و آهنگ‌ساز گاهی اجازه می‌دهد تا «تکرارهای ایستای یک نُت»، «گذرِ یک نُت از یک ساز به سازِ دیگر»، و «دوبله‌کردنِ در اکتاو» در این الگوها نمود بیابند. پِیس می‌گوید: “دسته‌های دوازده-‌تُنی با شمارگان یک تا دوازده در دست‌خطِ خودِ آهنگ‌ساز نیز موجود است.” در هر بخش کلِ هر دوازده نُت استفاده می‌شوند، اما نه در نظمی ثابت و ازپیش‌تعیین‌شده. هر موومان براساسِ علامت‌های دینامیکی (= شدت‌وری) نام‌گذاری شده‌است: (۱٫ مِتزو- فورته، ۲٫ فورتیسّیمو، ۳٫ پیانو، ۴٫ پیانیسّیمو، ۵٫ آداجّو [انتخابِ شدت‌وری در این موومانِ پنجم بر عهده‌ی نوازندگان است])، که به نظرِ من، او با این کار الگوها را به دینامیک نیز تعمیم می‌دهد.
یان اندرسون و فلوت راک

یان اندرسون و فلوت راک

موسیقی راک در سالهای ۱۹۷۰ آنچنان مورد علاقه عموم نبود تا اندرسون بتواند تصمیم نهایی خود را بگیرد. او و گروهش جترو تول (Jethro Tull) در اوایل و اواسط دهه ۷۰ با ۱۰ آلبوم درخشان خود باعث درخشیدن بازار ریکوردهای موسیقی شدند، از جمله: آکوالونگ (Aqualung)، سخت همچون آجر (Thick as a Brick)، نمایش پرشور (Passion Play)، کودک جنگ (War Child) و آوازهای جنگل (Songs From the Wood). این گروه با آلبومهایی همچون: زندگی کردن در گذشته (Living in the Past)، اشتباه در جنگل (Bungle in the Jungle)، معلم (Teacher) و تنفس لکوموتیو (Locomotive Breath) به سبک موسیقی راک کلاسیک ادامه دادند.
دیما تکاچنکو با ارکستر فیلارمونیک تهران می نوازد

دیما تکاچنکو با ارکستر فیلارمونیک تهران می نوازد

ارکستر فیلارمونیک تهران به رهبری آرش گوران به همراه دیما تکاچنکو نوازنده ویلن اکراینی دوم و سوم مهر ماه در تالار وحدت به روی صحنه می رود. در این کنسرت آثاری از رادیون شدرین، دمترى شوستاکوویچ و ولادیمیر مارتینووْ به اجرا می رسد.
گفتگو با گیل شاهام (III)

گفتگو با گیل شاهام (III)

صحبتهایی که با افراد Deutsche Grammophon پیش میومد اینگونه بود: “اینها ایده های ماست، ما یک فهرست داریم که باید اجرا بشه، این کاریه که می خواهیم انجام بدیم”. و این واقعاُ خلاف چیزی بود که من می خواستم. الان نزدیک ۱۰ سال من با اونها کار میکنم و واقعا فکر میکنم میتونم پیشنهاد بدم و راجب پروژه صحبت کنم.
علوانی فقط یک آواز نیست (VII)

علوانی فقط یک آواز نیست (VII)

پس غیر از گوش دادن به طور علوانی و مقایسه کردن فواصل این آواز در مباحث تئوری هم به این نتیجه می رسیم که فواصل اجرای این طور شباهت زیادی با فواصل و ذائقه موسیقایی جنوب کشور دارد. همین نکته باعث وجود یک طور خاص در کل مکاتب عرب شده است.
مردان حرفه ای آواز (VI)

مردان حرفه ای آواز (VI)

بازخوانی همه جانبه ی فرهنگ، در رودرروییِ با اوضاعِ پیچیده ی فرهنگِ جهانی، اگر قرار باشد به از دست رفتنِ هویت بیانجامد، ما باید از نو تمامیِ پندار، گفتار و رفتارمان را به صورتِ انتقادی بازخوانی کرده و به آن شکلی نهادی بدهیم. چرا که با درک همین محدودیت ها و مقدورات می توان از عارضه های بازدارنده فاصله گرفت. این که چگونه یک آوازخوانِ امروزی می تواند به بازخوانیِ فرهنگِ گذشته و دوره ی خود بپردازد، تنها با عریان شدن، فاصله گرفتن از خود و مستقر شدن در ذاتِ فرهنگی و تاریخی خویش و سرزمینش خواهد بود.
انتشار دو نوازی ها با گیتار

انتشار دو نوازی ها با گیتار

بالاخره پس از گذشت، چهار سال از برگزاری کنسرت مشترک حامد پورساعی و فروغ کریمی، بخشی از برنامه اجرا شده در آن کنسرت به صورت سی دی به بازار عرضه شد. ضبط این آثار مربوط به آخرین سفر فروغ کریمی به ایران بوده و پیش از اجرای کنسرت، کار ضبط صورت گرفته است. البته در سی دی حاضر که با نام “دشت گریان” (دو نوازیهای موسیقی کلاسیک) توسط انتشارات ماهور (کارگاه موسیقی) به بازار عرضه شده است، سه همنوازی دیگر هم جای گرفته که با ویولونسل، آکاردئون و پن فلوت است.
زوج هنری باربیرولی (I)

زوج هنری باربیرولی (I)

زوج باربیرولی از مشهورترین زوجهای هنری در موسیقی کلاسیک هستند، مخصوصا جان باربیرولی با وجود اینکه ۳۸ سال قبل از همسرش درگذشته است، هنوز شهرت بسیار زیادی در میان رهبران جهان دارد. رهبر والا مقام انگلیسی؛ جان جیووانی باتیستا باربیرولی (John Barbirolli)، در ۲ دسامبر ۱۸۹۹ در هولبورن-لندن و در خانواده ای موسیقیدان با اصلیت فرانسوی-ایتالیایی متولد شد. پدرش لورنزو و پدربزرگش آنتونیو، ویلنیستهای برجسته ایتالیایی و عضو ارکستر لا اسکالای میلان بودند که در فوریه ۱۸۸۷در اولین اجرای اتلو اثر وردی در آنجا شرکت داشتند. مادرش لوئیز ماری متولد جنوب فرانسه بود.
سلطانی: موسیقی داوودیان سرشار از نشانه های ایرانیست

سلطانی: موسیقی داوودیان سرشار از نشانه های ایرانیست

در موسیقی یکی دو قرن پیش نگاهی وجود داشت که موسیقی بصورت توصیفی نگاه میشد ولی امروز بسته به نگاه آهنگساز است که چه نگاهی به موسیقی داشته باشد، من نگاهم به موسیقی اینطور نیست و گاهی هم ممکن است به این شکل موسیقی بنویسم.