بد فهمی از گفتار وزیری (I)

علي نقي وزيري (1266-1358)
علي نقي وزيري (1266-1358)
سالی که گذشت، مصادف با نودمین سالگرد تاسیس مدرسه موسیقی وزیری است؛ مدرسه ای که بر اساس تفکر بلند علینقی وزیری، برای اولین بار موسیقی ایرانی را از صافی موسیقی کلاسیک گذر داد و این تفکر با فراز و نشیب هایی تا امروز به حیاتش ادامه می دهد.

علینقی وزیری که بود؟
فرزند خانواده ای که در آن لشگری و هنرمند در کنار هم زندگی می کردند. از جوانی دستی به ساز و دستی بر شمشیر داشت ولی هنوز همچون بسیاری از مشروطه خواهان، راه درمان ایران آنروز را در مسیر گلوله می جست… مادرش از زنان روشنفکر زمان بود، نیز موسس یکی از اولین مدارس دخترانه و نیز دارای توانایی در خوانندگی و نوازندگی…

وزیری موسیقی را در کنار علوم نظامی به صورت سینه به سینه می آموخت ولی گذر زمان و پرورش در خانواده ای فرهیخته، او را وارد عرصه ای دیگر کرد که آینده او را به عنوان یکی از مهمترین شخصیت های موسیقی ایران رقم زد. وزیری هنگامی که در علوم نظامی به درجه بالایی رسیده بود، با وجود پیشنهادهای مهمی که برای سرداری ارتش به او می شد، سلاح جنگی را کنار گذاشت و سلاح هنر را برگزید.

در جوانی او بر خلاف بسیاری از هم نسلانش، تحت تاثیر محیط خانوادگی و شخصیت منحصر به فردش، کماگرایی خاصی در زمینه هنر و امور اجتماعی داشت و این دغدغه ها او را وارد عرصه هنر متعالی کرد. وزیری به بی مرزی علم توجه شایانی داشت و از این رو بود که در کنار موسیقی ایرانی به تحصیل علوم موسیقی ممالک غربی نیز پرداخت.

شوق آموختن او را راهی فرنگ کرده بود و وی اولین بار در اروپا بود که نشان داد به حوزه فرهنگی بیشتر از حوزه سیاست علاقه دارد. در فرانسه و آلمان او پنج سال به آموختن موسیقی کلاسیک پرداخت تا ره توشه خود را برای تعالی موسیقی کشورش به کار گیرد.

وقتی وزیری در سال ۱۳۰۲ مدرسه موسیقی اش را تاسیس می کرد، تلاش های کوچک ولی با ارزشی برای اعتلای موسیقی ایران انجام شده بود؛ پنج سال پیش از تاسیس این مدرسه، حسین خان هنگ آفرین، نوازنده ویولون و سه تار در «شعبه موزیک نظام» به آموزش موسیقی ایرانی پرداخته بود و ردیفی نیز نوشته بود و نیز یک سال قبل از تاسیس مدرسه موسیقی وزیری، برای اولین بار ردیف دکتر مهدی صلحی توسط مهدی قلی هدایت (ادیب و موسیقی شناسی که شش سال نخست وزیر ایران بود)، نت نگاری شده بود.

وزیری در این مدرسه در کنار تدریس دانش موسیقی کلاسیک، به تجربه هایی برای ثبت خصوصیات موسیقی ایرانی پرداخت که در آنزمان در نوع خود بی نظیر بود. وزیری بود که برای اولین بار بر اساس نت نویسی متداول بین المللی، مبحث مد را در موسیقی ایرانی مطرح کرد و به ارزش نت شاهد، نت متغیر و نت ایست اشاره کرد.

هرچند نمی توان وزیری را یک اتنوموزیکولوگ (به معنای موسیقی شناسی تطبیقی) دانست (۱)؛ چراکه او چندان درصدد تشریح چیستی موسیقی ایرانی نبود و بیشتر هدفش، تولید موسیقی (مخصوصا به صورت چند صدایی) با بهره گیری از خصوصیات موسیقی ایرانی بود.

پی نوشت

۱- سالهاست که به وزیری به خاطر پیشنهاد گام و همینطور تئوری اعتدال مساوی برای موسیقی انتقاد می شود، در صورتی که کار وزیری پدیدار شناسی موسیقی ایران نبوده و همانطور که گفته شد، وی در زمینه کمپوزسیون موسیقی ایرانی تلاش می کرده است.

یک دیدگاه

  • سنتور ني
    ارسال شده در آبان ۱۴, ۱۳۹۳ در ۹:۵۰ ق.ظ

    آنانکه در موسیقی ایرانی حرفی برای گفتن دارند وزیری و شاگردانش هستند….

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«توانایی یا دانایی»

از روزگار سرودن مولانا تا امروز این مصرع از دفتر چهارم مثنوی گزین‌گویه‌ای مشهور شده است. آن را همراه ضرب‌المثل دیگر، «کنار گود نشسته می‌گوید لنگش کن»، برای رد نقد به کار می‌برند (گرچه تنها کاربردشان این نیست). با آوردن این مصرع تلویحا از منتقد می‌خواهند تنها به شرطی نقد کند که بتواند کاری بهتر یا همسنگ اثری که نقدش می‌کند، انجام دهد (و اینجا هم مقصود از «نقد» اغلب داوری منفی است). در حقیقت گوینده‌ی این جمله می‌خواهد «مرجعیت» نقد و منتقد را برای خرده‌گرفتن بر این یا آن اثر زیر سوال ببرد.

اجرا و تحلیل سه اثر پیانویی در دانشگاه هنرهای زیبا

روز یکشنبه ساعت ۱۲ روز سی ام اردیبهشت ماه سال جاری دانشکده موسیقی پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران میزبان آروین صداقت کیش و سینا صدقی از نویسندگان و منتقدین موسیقی اکادمیک در ایران است. در این برنامه کارن سلاجقه، مطهر حسینی و افشین مطلق فرد به ترتیب آثار پیانوییِ شروین عباسی، فرنود حقانی پور و نیما عطرکار روشن را خواهند نواخت. شایان ذکر است این برنامه با محوریت موسیقی معاصر از نگاه تکنیک آهنگسازی و ساختارهای زیبایی شناسانه معاصر به تحلیل آثار فوق خواهند پرداخت.

از روزهای گذشته…

همگون و ناهمگون (VII)

همگون و ناهمگون (VII)

آن دسته از افراد که هنوز در خانه‌های خود مشغول به کار هستند نیز به دلیل بیماری، قالی‌ای را که در طول دو ماه به پایان می‌رساندند، اکنون یک ساله می‌بافند. در چندین کارگاه قالیبافی نقش‌خوانانی را دیدم که توانایی قالیبافی نداشتند و فقط نقش‌خوانی می‌کردند و همچنین نقش‌خوانانی هستند که در کارگاهها فقط به خاطر نقش‌خوانی خود حقوق می‌گیرند. (۱۸)
لئوپاد آئور (I)

لئوپاد آئور (I)

لئوپاد آئور (Leopold Auer) ویلنیست، استاد، رهبر و آهنگساز بزرگ مجار است؛ آئور در خانواده ای یهودی به دنیا آمد. ابتدا موسیقی را با یادگیری ویلن آغاز نمود. بعدها زیر نظر ریدلی کوهن (Ridley Kohné) یادگیری موسیقی را در بوداپست ادامه داد. با اجرای کنسرتو ویولون مندلسون، چندین هموطن توانگر هزینه تحصیل وی را قبول کردند و او را برای تحصیل به وین فرستادند. آئور در وین در منزل استادش جاکوب دونت (Jakob Dont) زندگی می کرد.
مسابقات بین المللی نوازندگی پیانو شوپن (II)

مسابقات بین المللی نوازندگی پیانو شوپن (II)

مسابقات بین المللی پیانو شوپن یک رویداد هنری بسیار بزرگ است که در سطح بزرگی در مدت ده روز – یا بیشتر – برگزار می شود. دوره های اولیه این مسابقه دارای دو مرحله بود پس از جنگ جهانی دوم، تعداد مراحل این مسابقات به سه افزایش پیدا کرد، سپس از دوره نهم به بعد به چهار مرحله تقسیم شد. در واقع افرادی که به مرحله چهارم می رسند بعنوان فینالیست های مسابقات انتخاب شده اند.
سلطانی: دولت مسئول حمایت از هنر پیشرو است

سلطانی: دولت مسئول حمایت از هنر پیشرو است

این جا موسیقی آوانگارد و پیشرو جایگاهِ چندانی ندارد؛ بیشتر موسیقی هایی اصطلاحاً ترگل وَرگل و رمانتیزمِ دِمُده و یا موسیقی هایی که آمیخته به شعارهای لوس باشند ( استفاده از شعار قطعاً در جایگاه خود زیبایی و صلابت خود را خواهد داشت) و الزاماً هم همراه خواننده مورد توجه قرار می گیرد. اگر این خواننده، تلویزیون و یا سینمای دست چندم را هم به قدوم خودش مزین کرده باشد، دیگر واویلاست.
صحنه هاى به یادماندنى

صحنه هاى به یادماندنى

چچیلیا بارتولى، پس از موفقیت چشمگیر آلبوم ویوالدى، به اجراى آثار گلوک پرداخت. کریستوف ویلیباد گلوک آهنگساز آلمانى- بوهمى نقش تاثیرگذارى در تاریخ موسیقى داشت. او در سن ۱۴ سالگى خانه اش را براى تحصیل موسیقى به مقصد پراگ ترک کرد و در آنجا به نواختن ارگ پرداخت. مدتى هم در لندن زندگى کرد، در آن زمان شنیدن آثار هندل دید تازه اى به او داد. در سال ۱۷۵۲ مجدداً به وین رفت و در آنجا کنسرت مایستر، ارکستر دربار شد.
یادداشتی بر آلبوم «پرده‌ی بیگاه»

یادداشتی بر آلبوم «پرده‌ی بیگاه»

در دهه‌ی اخیر و پس از یک دوره غُر زدنِ همه‌گیر (که موسیقی ایرانی دچار رخوت و رکود شده) پس و پیش کردنِ وندِ اشتقاقیِ «گاه» در نام‌گذاری آلبوم‌ها و قطعات موسیقی کلاسیک ایرانی، یکی از دستمایه‌هایی بوده که نوازندگان و آهنگسازان در نشان دادنِ دغدغه‌‌شان در عبور از رکود و یا متفاوت بودنِ موسیقی‌شان به کار برده‌اند: هفتگاهِ معلق، گاه و بیگاه، چندگاه، گاهی سه‌گاهی، گاهان و غیره.
جیمی اسمیت

جیمی اسمیت

درگذشت جیمی اسمیت، از بزرگترین نوآوران و بدعت گذاران استفاده از ارگ های هموند (Hammond) در موسیقی Jazz ، ضایعه بزرگی برای جهان هنر بود. او که به عنوان ” بزرگترین نوازنده ارگ جز جهان” شناخته شده بود، روز ۸ فوریه، در سن ۷۶ سالگی در گذشت.
رابرت وایز کارگردان فیلم “آوای موسیقی” درگذشت

رابرت وایز کارگردان فیلم “آوای موسیقی” درگذشت

رابرت وایز (Robert Wise)، کارگردان بزرگ آثار بزرگ سینمایی و برنده ۴ جایزه اسکار در طی ۶۵ سال فعالیت درخشان خود بود. آثار او طیف وسیعی را از تدوین “همشهری کین” ساخته اورسن ولز Orson Welles تا کارگردانی فیلم جاودانی “آوای موسیقی” –که ما آنرا با نام اشکها و لبخندها دیده ایم- و اولین فیلم از سری “پیشتازان فضا” Star Trek در بر میگیرد.
به قلم یک بانوی رهبر (II)

به قلم یک بانوی رهبر (II)

زنان تا قرن بیستم، در واقع یعنی تا سال ۱۹۳۰، وارد عرصه رهبری نشدند. در آن سال، آنتونیا بریکو (Antonia Brico) برای نخستین بار با ارکستر فیلارمونیک برلین به اجرا پرداخت و البته خشم منتقدین را برانگیخت. سپس به کشورش یعنی ایالات متحده آمریکا بازگشت و هیچ پیشنهاد رهبری به او نشد.
همکاری با بزرگان موسیقی

همکاری با بزرگان موسیقی

در ادامه مطالب قبل ‘نصرت فاتح علی خان’ و ‘او آهنگساز بزرگ فیلم بود’ توجه شما را به قسمت دیگری از این مجموعه مطالب راجع به نصرت فاتح علی خان جلب می کنیم.