بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت پنجم)

۱٫۱٫۹- بهار عاشق (بیات اصفهان، ترانه از رهی معیری، موسیقی ایرانی)
این ترانه نیز با کلام جدیدی از شادروان فریدون مشیری، با گروه کر و ارکستر به نام “نگاه عاشق” بوسیله خانم گلنوش خالقی اخیرا بازسازی شده، که در قیاس با اجرای قدیمی شورانگیز و پرتحرکتر است، آنچنان که گویی اثری جدید و امروزی است و تنها مبنای ملودیک آن از آهنگ قدیمی اقتباس شده است. متن ترانه و نت آهنگ در کتاب از نور تا نوا (صفحات ۲۸۴ و ۲۸۵) که یادواره استاد بنان میباشد و در موسسه انتشاراتی دنیای کتاب در تهران و بوسیله دکتر داریوش صبور در سال ۱۳۶۹ انتشار یافته، موجود است.

۱٫۱٫۱۰- بیات ترک (بیات ترک، ترانه از رهی معیری با صدای عبدالوهاب شهیدی)
این اثر در سال ۱۳۲۴ ساخته شده و در سال ۱۳۴۲ مجددا تنظیم شده است.

۱٫۱٫۱۱- پیمان شکن (ابوعطا، ترانه از رهی معیری، موسیقی ایرانی)
ساخته شده به سال ۱۳۲۵ و تنظیم دوباره در سال ۱۳۴۳٫ ترانه و نت این آهنگ در کتاب تصنیفهای استاد بنان درج شده است.

۱٫۱٫۱۲- ترانه بهار (ترانه از رهی معیری)
این آهنگ و ترانه را نباید با ترانه بهار، که در گلهای رنگارنگ برنامه شماره ۲۹۳ و ۲۹۳ب آمده است، اشتباه گرفت. گرچه در اینجا نیز کلام از رهی است اما آهنگ از عارف است و خالقی آنرا تنظیم کرده است و جزء آثار ساخته شده بوسیله خود خالقی شمرده نمیشود.

۱٫۱٫۱۳- جام جهان بین (سه گاه، غزل معروف حافظ، موسیقی ایرانی)
این تصنیف نسبتا ساده را جواد معروفی تنظیم کرده و ارکستر شماره یک رادیو به رهبری خود خالقی آنرا اجرا نموده است. اگر تاریخ ساخت این اثر، آنگونه که در سامانه اینترنتی روح الله خالقی آمده است، ۱۳۴۰ باشد پس خاموش نمیتواند اثر او باشد.

اولا خالقی خود در مصاحبه سال ۱۳۴۰ صمن برشمردن برخی آثارش از خاموش نیز نام میبرد، که نشان میدهد که این اثر در همان سال یا قبل از آن ساخته شده است. ثانیا در همان سامانه اینترنتی سال ساختن اثر خاموش، ۱۳۳۹ ذکر شده است. البته اینجا سخن از آثار خود خالقی میباشد، اما آثاری از دیگران که او در فاصله سالهای ۱۳۴۰ تا ۱۳۴۴ تنظیم کرده است، کم نیستند.

۱٫۱٫۱۴- جام جم (افشاری، ترانه از حسن سالک)
۱٫۱٫۱۵- چشم مست (بیات اصفهان، غزل از حافظ موسیقی ایرانی)
۱٫۱٫۱۶–چنگ رودکی (بیات اصفهان، شعر معروف رودکی، گلهای رنگارنگ برنامه شماره ۲۵۴)
این اثر مشهورتر از آن است، که بتوان در مورد آن سخنی جدید گفت. معمولا دیوان حافظ یا شاهنامه فردوسی عناصری جدایی ناپذیر از روح و حیات معنوی ما ایرانیان محسوب میگردند و نزد هر ایرانی، که هنوز پیوند عاطفی خویش را با ریشه هایش نگسسته باشد، نسخه هایی از این آثار یافت میشوند.

اگر از انبوه آثار تا کنونی موسیقی ایران در پی یافتن ساخته های انگشت شماری باشیم که جزء لاینفک زندگی روحی ما شمرده شوند، بدون تردید”چنگ رودکی” یکی از آنهاست. کم نیستند بزرگان فرهنگ و هنر ایران که در این نظر و عقیده سهیمند. اگرچه گلهای رنگارنگ شماره۲۵۴ بعد از فوت خالقی برای پخش آماده شده، اما ترکیب این برنامه از ذوقی سلیم حکایت میکند که به ندرت در این برنامه ها دیده میشوند.

بسیارند برنامه هایی که جز دستگاه یا مایه مشترک، هیچ پیوند ادبی یا تاریخی بین آواز و ترانه برنامه درآنها یافت نمیشود. اما در این برنامه گلها، حتی به حسابی ریاضی گونه، انتخاب شعر ترانه و غزل آواز در حد و کمال است؛ زیرا در انبوه آثار شعر سنتی زبان فارسی کدام شعر دیگری را میتوان یافت که نه تنها لغات شعر رودکی را، آنهم اینچنین استادانه بکار گرفته بلکه وجه ناپیدای مستتر در آن اینقدر به روح شعر رودکی نزدیک باشد.

شعر رودکی تنها از جنبه تاریخی و ماجرای تهییج امیر سامانی به بازگشت به شهر و دیارش برخوردار نیست، بلکه همان حدیث آرزومندی حافظ را در رجعت به مسکن مالوف به زبانی دیگر بیان میسازد. این نوستالژیای متافیزیکی، که شراره های آن در وجود هر انسانی- تا آنجا که به ماشین صرف تبدیل نشده است- گه گاه زبانه میکشد، وجه مشترک این دو قطعه شعر به ظاهر غیر فلسفی فارسی است و بکارگیری هر دو در یک برنامه از هوش و درایتی سرشار خبر میدهد. آواز استادانه بنان و مرضیه، در کنار ویولون حبیب الله بدیعی و پیانوی محجوبی آوازیست کم نظیر. نت این آهنگ و شعر آن، از جمله در کتاب تصنیفهای استاد بنان مندرج است.

ضمنا خواندن ترانه دوصدایی در موسیقی ایران از سنتی دیرینه برخوردار نبوده و خالقی این ابتکار خود را در گلها رنگارنگ برنامه های شماره ۲۵۱ و ۳۳۸ نیز تکرار و هربار شاهکاری نو آفریده است.

یک دیدگاه

  • hana_tala87
    ارسال شده در مرداد ۶, ۱۳۸۷ در ۲:۰۶ ب.ظ

    عالی بود خیلی جالب بود مرسی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

فرایند خم کردن زه وارها و اتصال آن به ساختمان کلافها در ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در شهریورماه ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که فرشاد شالپوش آن را گردآوری و تدوین کرده و امیر خمسه ویراستاری آن را بر عهده گرفته است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است. زه وار به عنوان بخشی…
ادامهٔ مطلب »

مروری بر آلبوم «کنسرتوها»

آغاز راه، در رجز، هنگامی‌که نرم‌ نرمک اتمسفر چهارگاه از ابهام چند نغمه‌ی اولیه به در می‌آید و بر همه‌جا تسلط می‌یابد هراس نیز همراه آن گسترده می‌شود که مبادا آهنگساز برای بازآفرینی رویارویی جمع و فرد یا نبرد گلادیاتوری‌اش (۱) راه دَمِ دست را برگزیده باشد. از یک‌سو برای ساختن تضادهای پیش‌برنده‌ی یک کنسرتو به سراغ گنجینه‌ی همیشه حاضر و آماده‌ی هویت‌نمای دستگاه‌ها رفته و ماده‌ی خامشان را بی پردازشی در برابر فضای ناآشنا بگذارد و از سوی دیگر بار عاطفی نام «رجز» و کارکردش در جنگ (یا جنگ نمادین؛ تعزیه) را دستاویز تأکید بر شباهت کنسرتو به نبرد کند و تمام.

از روزهای گذشته…

موسیقی pop دهه ۶۰ ، ریشه Rock

موسیقی pop دهه ۶۰ ، ریشه Rock

با پایان گرفتن جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵، سربازان آمریکایی پس از چهار سال به جمع خانواده باز گشتند. در طی پنج تا ده سال بعد از آن تعداد نوزادان و کودکان در آمریکا چنان به طرز بی سابقه ای افزایش یافت که این دوران در تاریخ آمریکا “Baby Boom” نام گرفته است.
نت هایی از حاشیه های موسیقی (II)

نت هایی از حاشیه های موسیقی (II)

از وقتی که دیم اتل اسمایت (Dame Ethel Smyth) «مارش زنان» (The March of the Women) را در سال ۱۹۱۱ ساخت و آن را از پشت میله های زندان هولوی با مسواک خود رهبری کرد، یک قرن می گذرد. این تنها داستان مشهور درباره ی یک «بانوی آهنگساز» است. تنها کافیست به عادت پوشیدن لباس های پشمی، سیگار کشیدن و علاقه اش به ویرجینیا وولف دقت کنید تا ببینید چرا به یک نمونه ی کارآمد بانوی آهنگساز تبدیل نشده است؛ خیلی ها بیشتر داستان مسواکش را شنیده اند تا آهنگ هایش را!
گفت وگو با آن سوفى موتر درباره اجراى ۱۰ سونات ویولون از بتهوون

گفت وگو با آن سوفى موتر درباره اجراى ۱۰ سونات ویولون از بتهوون

آن سوفى موتر، یکى از تأثیرگذارترین موسیقى دانان و نوازندگان نسل خودش است. او اولین بار با حمایت هاى رهبر ارکستر معروف، هربرت فون کاریان، به عنوان کودک نابغه در سالن کنسرت دیده شد. از آن پس شاهد اجراهاى زیادى از او هستیم و سالن هاى کنسرت سراسر جهان از او تقاضاى اجرا کردند.او در سن ۳۴ سالگى با لامبرت اورکیس یکى از مهم ترین طرح هاى خود در زمینه موسیقى، یعنى اجراى ۱۰ سونات ویلون بتهوون در سراسر جهان را با موفقیت انجام داد. مصاحبه اى که در این باره با او انجام شد را پیش رو دارید.
جوابیه شرکت صوت آذین به مطلب “حکایت یک اختراع موسیقایی ایرانی”

جوابیه شرکت صوت آذین به مطلب “حکایت یک اختراع موسیقایی ایرانی”

چندی پیش مطلبی با عنوان “حکایت یک اختراع موسیقایی ایرانی” درباره دستگاه ابداعی آقای افشین سپهوندی در این مجله به چاپ رسیده بود که امروز نامه آقای سپهوندی را در سایت می بینید که در جواب این مطلب فرستاده شده است.
اندر تعریف موسیقی کلاسیک (I)

اندر تعریف موسیقی کلاسیک (I)

سالهاست منتقدان هنری و موسیقی‌دانان قصد در تعریف و تحلیل چیستی “موسیقی کلاسیک” دارند، تعاریف مختلفی از این اصطلاح بیان شده ولی بیشتر آنها یا قسمتی از واقعیت را در بر می‌گیرند یا کلا به بی‌راهه رفته‌اند. با نگاهی به تعاریف ارائه شده، مشاهده میکنیم که نه تنها تعریف جامعی به دست نیامده بلکه راه را برای تحلیل نقاط مشترک، موسیقی‌هایی که زیر این عنوان قرار می‌گیرند را دشوار کرده‌اند؛ این تعاریف گاهی قسمتی از واقعیت را ارائه می‌دهند مانند: “نوعی از موسیقی که مخاطب الیت دارد” یا نوعی ساده‌نگری حیرت‌انگیز از آنها برداشت می‌شود. نظیر؛ “نوعی از موسیقی که از روی نت نواخته می‌شود”.در این نوشته با دیدی کلی‌تر موسیقی و نوع تاثیرگذاری و مخاطب شناسی آن مورد بررسی قرار گرفته و سعی بر آن بوده که به جامع‌ترین تعریف از موسیقی کلاسیک برسیم که گاهی حتی به درستی و به صورت ناخوداگاه، به آثاری اطلاق می‌شود که در سنت این نوع موسیقی هم نبوده‌اند (مثلا اثری از پیاتزولا که با آکاردئون نواخته شده و فرم آن هم تانگو است ولی به درستی “موسیقی کلاسیک” خوانده می‌شود.). این نوشته را می‌خوانیم:
درباره آرشه (I)

درباره آرشه (I)

یک ساز زهی بدون کاربردآرشه عملا به شکلی کامل و در خور توانایی های قطعی ساز قابل استفاده نیست. همچنین،آرشه نیز بدون وجود ساززهی مربوطه بی مفهوم خواهد بود؛ این دو در تعامل کمی و کیفی با یکدیگر بوده و تاثیر گذار بر هم، از سویی دیگر باید به این نکته توجه داشت هیچ مدرکی دال بر این موضوع وجود ندارد که سازهای زهی صرف همواره بر سازهایی که استفاده آرشه در آن اجتناب ناپذیر است، تقدم و برتری داشته اند. سازهای زهی مدتها قبل از خانواده ویلن پدید آمده اند و در طول زمان با توجه به تغییرات متنوع در حیطه موسیقی و توانایی های بشری دچار تحولات و پیشرفتهایی شده اند.
د-دورز (II)

د-دورز (II)

“آتش مرا روشن کن” تک آهنگی از گروه که توسط الکترا ضبط شد و بر روی بیلبورد در جایگاه اول قرار گرفت و بیش از یک میلیون نسخه از آن به فروش رفت. گروه در برنامه های تلویزیونی بسیاری حضور یافت، با اینحال اجراهای آنان در تلویزیون آنطور که باید اثر گذار و موفقیت آمیز نبود تا آنکه آنها در “برنامه اد سالیوان” (The Ed Sullivan Show) حضور یافتند و بسیاری از توجه ها را جلب خود نمودند.
گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (XII)

گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (XII)

آقای شجریان گفته اند: «ویلن چندصدسال قدمت دارد، روی این ساز افراد مختلف کار کرده اند تا اینکه “آنتونیو استرادیواری” در ایتالیا به شکل و صدای نهایی آن دست پیدا کرده است… اما این سازهای من مثل یک نوزاد تازه متولد شده هستند؛ باید به تدریج روی اینها کار کرد تا به کمال خود نزدیک شود و این حمایتی است که نوازندگان ایران باید انجام دهند.» به این مورد بنده بارها و بارها پاسخ داده ام مخصوصا زیر این مطلب.

مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (I)

مغالطات ایرانی – اتنوموزیکولوژی (I)

در سلسله مقالاتی که با تیتر «مغالطات ایرانی» در ژورنال گفتگوی هارمونیک می خوانیم، در هر شماره یکی از مغالطات رایج در جامعه موسیقی ایران مطرح شده و نقد می شود. بسیاری از این مغالطات به قدری رواج پیدا کرده که شاید خود ما هم جزو مبلغان آن باشیم. اولین شماره این نوشتار به عقاید رایج در میان موسیقیدانان ایران نسبت به رشته «موسیقی شناسی قومی» یا «اتنوموزیکولوژی» می پردازد.
باس آلبرتی

باس آلبرتی

یکی از انواع متداول همراهی که برای سازهایی مانند پیانو، گیتار، هارپسیکورد و … امکان اجرای آن وجود دارد متد Alberti Bass نامیده میشود. Dominico Alberti موسیقیدانی ایتالیایی بود که در سال ۱۷۱۰ بدنیا آمد و سبک کاری او باروک و در اواخر عمر کلاسیک بود.