سرجیو چلیبیداکه، رهبر بزرگ رمانی

سرجیو چلیبیداکه (1912- 1996)
سرجیو چلیبیداکه (1912- 1996)
در نقاط روشن تاریخچه ارکستر سمفونیک رادیو اشتوتگارت آلمان، بی درنگ باید از کنسرتهای رهبری شده توسط سرجیو چلیبیداکه (Sergiu Celibidache) نام برد. این نه تنها در تاریخچه ارکستر بهترین دوران است بلکه از لحاظ خود آثار، درخشان است. سال ۱۹۸۵ اولین باری بود که سرجیو چلیبیداکه برای رهبری به ارکستر دعوت شد. او شش سال پس از آن دعوت، تیل ائولنسپیگل (Till Eulenspiegel)، اثر ریچارد اشترائوس را برای تلویزیون ضبط کرد و کنسرت آخر از مجموعه کنسرتهای طولانی یک هفته ای را که توسط سودئوتشر روندفانک (Süddeutscher Rundfunk) برنامه ریزی شده بود را رهبری کرد و رابطه وی با ارکستر محکمتر و قوی تر شد.

زمانی که رهبر اصلی آن ارکستر، هانس مولر کری (Hans Müller-Kray) در سال ۱۹۶۹ از دنیا رفت، سوال مهمی که مطرح می شد آن بود که از این پس چه کسی شایستگی رهبری ارکستر را دارد، به خصوص در سال ۱۹۷۱ در بیست و پنجمین سالگرد تاسیس آن. نوازندگان ارکستر، خود، سرجیو چلیبیداکه را برگزیدند!

برنامه شامل اجرای سمفونی متیس-در- مالر (Mathis der Maler) اثر هیندمیث (Hindemith) بود و نه تنها این اجرا انتظارات را بر آورده ساخته بود، اثر نیز بسیار قابل ستایش بود. زمانی که چلیبیداکه در ژانویه ۱۹۷۲ به عنوان کارگردان هنری ارکستر منسوب شد، رویای نوازندگان ارکستر به حقیقت پیوست؛ به همراه این رهبر آنان توانستند شهرتی بین المللی برای خود کسب کنند. سفرهای ارکستر به برنامه های آنان افزوده شد.

شبکه های رادیویی هم در خود آلمان و هم در کشورهای دیگر کنسرتهای آنان را پخش می کردند. استندارد فوق العاده بالایی که چلیبیداکه آرزو داشت نوازندگانش به آن دست یابند، از طریق رسیتالهای فشرده و اجراهای فراوان به دست آمد. فلسفه چلیبیداکه، او را بر آن می داشت تا جهانی غنی را از خود بر ارکستر به جای بگذارد، چلیبیداکه همواره از طریق حافظه اش رهبری می کرد!

درباره تاثیری که چلیبیداکه از خود به جای گذارد، نکته ای بسیار زیبا و با شکوه وجود دارد؛ او دارای قدرتی معجزه گون بود که قادر بود آنچنان صداهای شگفت آور را خلق کند. اما تنها، با بودن در رسیتالهای ارکستر می توان درک کرد که نوازندگان چه طور به آب و آتش می زدند تا بتوانند آنچه را که چلیبیداکه از آنان انتظار دارد به اجرا بگذارند حتی اگر وی بارها چیزی را از آنان تقاضا داشت تکرار کنند. با اینحال او هیچ وقت از آنان بیشتر از توانایشان توقعی نداشت.

Audio File قسمتی از اجرای سرجیو چلیبیداکه را ببینید

وی به قابلیتهای آنان آشنا بود و همیشه اطمینان حاصل می کرد که سرعت هر نوازنده ای طوری تنظیم شود که اجرایی واضح از آن ارائه شود. زمانی که او احساس می کرد ارکستر به اوج خود رسیده، دیگر علاقه خود را از دست می داد. او به مجموعه ای از نوازندگان احتیاج داشت تا بتواند آنان را همچون گل ورز دهد و مجسمه ای شایسته بیافریند، شایان ذکر است که خود اعضای ارکستر نیز باید تمایل به ورزیده شدن در دستانش را داشتند!

تفسیر و تعبیر وی از موسیقی بسیار شخصی و مختص به خود بود. اجراهایش نسبت به دیگر رهبران جاودانه تر ماند. موج سمفونیکی که او آن را رهبری می کرد مملو از شور زندگی بود. آثار بزرگانی همچون؛ بتهوون، برامس، بروکنر و چایکوفسکی از آثار مرکزی اجراهایش بودند. او در ارتباط برقرار کردن با آثار موزار و شوبرت دچار مشکل بود اما با آثار دبوسی و راول ارتباط مناسبی داشت!

حیرت آور است که چلیبیداکه سایه های صوتها را در آثارش به همراه ارکستر از آثار امپرسیونیستها درک و دریافت کرده بود. از آثار آهنگسازان قرن بیستم؛ استراوینسکی و بارتوک اشخاصی بودند که او آثار آنان را بارها اجرا می کرد. چلیبیداکه، تمام جزئیات آثار آهنگسازان را با ظرافت و درایت اجرا کرده است.

چلیبیداکه در سال ۱۹۱۲ متولد شد و اولین شخصی بود که در زمان اندکی بعد از جنگ جهانی دوم به شهرت رسید. وی در سرزمین مادریش رومانی و پس از آن در پاریس و برلین تحصیل کرد. آرنولد شرینگ (Arnold Schering) شخصی بود که چلیبیداکه زیر نظر وی پایان نامه دکترایش را درباره ژوزکین دسپرز (Josquin Desprez) نوشت. وی سی و سه ساله بود زمانی که جای ویلم فورت ونگلر (Wilhelm Furtwängler) را در فیلارمونیک برلین در سال ۱۹۴۵ پر کرد، زیرا در آن زمان فورت ونگلر اجازه اجرا در مناطق اشغال شده آلمان را نداشت!

چلیبیداکه با آنکه تجربه فراوانی نداشت اما بسیار زود اختیار را در دست گرفت و به عنوان یکی از درخشان ترین رهبران نسل جوان مطرح شد. فورت ونگلر در سال ۱۹۵۲ به ارکستر بازگشت و چلیبیداکه جای را برای او خالی کرد. با مرگ فورت ونگلر در سال ۱۹۵۴، برلینیها به جای چلیبیداکه، هربرت فُن کاریان (Herbert von Karajan) را برگزیدند، به نظر می آمد چلیبیداکه هیچ گاه نتوانست بر آن مایوسی خود غلبه کند و تا مدت زمانی طولانی در برلین رهبری نکرد!

اما برلینیها او را فراموش نکردند و زمانی که به همراه ارکستر سمفونیک رادیو اشتوتگارت آلمان، سمفونی هشت بروکنر (Bruckner) را رهبری کرد، استقبال باشکوهی از وی انجام دادند. قبل از سمت رهبری اصلی ارکستر سمفونیک اشتوتگارت، چلیبیداکه اغلب به عنوان رهبر میهمان در ارکسترهای بزرگ دنیا ظاهر می شد.

تنها برای مدت زمان نسبتا کوتاهی به خود اجازه داد تا در ارکسترهای روم، کلونگ و استوکهلم مدت بیشتری بماند. تحت رهبری وی، ارکستر سمفونیک رادیو اشتوتگارت به عنوان یکی از بهترین ارکسترهای جمهوری فدرال شناخته شد. چلیبیداکه سرانجام در سال ۱۹۸۳ ارکستر را ترک کرد و رهبر اصلی فیلارمونیک مونیخ شد، سمتی که تا دم مرگش یعنی سال ۱۹۹۶ آن را ادامه داد.

اگرچه شخصیت سرسخت و مصمم چلیبیداکه نتیجه از بی خود شدن به طور مستقیم و خروشان وی بود و اگرچه هر چقدر سعی می کرد در مرکز توجه قرار گیرد، دیگر ستاره رهبری در موسیقی مدرن نبود، اما هنرمندی توانمند در هنر خود بود و این همان چیزی بود که اهمیت داشت “تاثیر عمیقی که چلیبیداکه توانست بر روی ارکستر و شنوندگان بر جای بگذارد!”

deutschegrammophon.com

2 دیدگاه

  • ارسال شده در مرداد ۳۰, ۱۳۸۸ در ۷:۲۹ ب.ظ

    ‫از ضبط کردن اجراهایش فراری بود. ‫اکثر اجرهای ضبط شده او از لحاظ تمپو کند تر از اجراهای ضبط شده دیگران است ولی کسانی که کنسرتهای او را تجربه کرده اند می گویند که او همچون فورتوانگلر آنچنان فضایی درکنسرت و در حین اجرا خلق میکرد که تمپوی قطعه دقیقاً همان که باید باشد به نظر می رسید.
    ‫در ضمن او به بوداییسم گرایش داشت و از تاُثییر این آیین بر دید او به موسیقی نباید غافل شد.

  • پویا موسوی
    ارسال شده در خرداد ۴, ۱۳۹۵ در ۲:۴۷ ق.ظ

    خیلی عالی بود ممنون
    لطفن اسم نویسنده و مترجم و یا منبع رو هم ذکر کنید.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مغالطات ایرانی – اجرای جهانی

یکی از مهمترین معیارهای سنجش کیفیت یک اثر موسیقایی در فضای موسیقی کلاسیک، اجرای چندین باره یک اثر توسط گروه ها و ارکستر های مختلف در اعصار مختلف است. این اعتقاد در بعضی از جوامع مثل کشور ما چنان همه گیر و جا افتاده شده است که به عنوان تنها معیار سنجش کیفیت یک اثر موسیقی کلاسیک به حساب می آید.

تور اروپایی کر فلوت تهران منتشر می شود

کر فلوت تهران (TCF) به سرپرستی فیروزه نوائی و رهبری سعید تقدسی مجموعه کنسرت هایی را در شهرهای زوریخ، فلدکیرش، گراتس و وین در روزهای ۲۳ تا ۲۸ مارچ به روی صحنه بردند و همچنین قرار است سی دی این کنسرت به زودی به انتشار برسد. فیروزه نوایی سرپرست کر فلوت تهران درباره این برنامه می گوید: فراهم کردن مقدمات برگزاری تور اروپاییِ کر فلوت تهران شش ماه طول کشید و ما در ماه مارچ وارد اروپا شدیم و ۱۲ روز در اروپا بودیم و در شهرهای زوریخ، فیلدکیرش، گراتس و وین به روی صحنه رفتیم. گرفتن ویزا و دعوت نامه ها هر کدام مشکلات زیادی داشت ولی به نتیجه رسید و اعضای کر در ۲۹ اسفند به اروپا آمدند و عید را اینجا جشن گرفتیم و تمرینات را شروع کردیم. در این کنسرت ها پیام تقدسی و کیان سلطانی با ویولنسل و نینا کلینار با ساکسوفن همگی یک کنسرتو از ویوالدی را در هر کنسرت اجرا کردند. در شب آخر نیز رضا ناژفر به عنوان سولیست کر فلوت را همراهی کرد. در یکی از شب ها نصیر حیدریان راستی رهبر ایران و استاد دانشگاه گراتس اتریش به صورت افتخاری بخشی از کنسرت را رهبری کرد.

از روزهای گذشته…

دکا (III)

دکا (III)

آرتور هدی (Arthur Haddy) تکنینک FFRR (شیوه ضبط با فرکانس بالا) را در زمان جنگ جهانی دوم برای ضبط دکا تدبیر کرد؛ این تکنولوژی مخصوص میکروفون زیرآبی هایی بود که قادر به کشف زیردریایی های آلمانی بودند و باعث تقویت کیفیت صدا برای ضبط می شدند. با آنکه سیستم FFRR مورد انتقاد شدید قرار گرفت و عده ای اعتقاد داشتند ضبطهای دکا با این تکنیک صداهای اضافه و خشهای فراوانی دارد، این تکنینک، تکنیکی استاندارد و بین المللی شناخته شد.
مجموعه «نهفت ۱» به انتشار رسید

مجموعه «نهفت ۱» به انتشار رسید

گروه موسیقی نهفت ترکیبی از هنرجویان نوجوان و جوان موسیقی است که فعالیت خود را از سال ۱۳۷۵ تحت سرپرستی جهانشاه صارمی آغاز نموده اند. این گروه شامل ارکستری از سازهای ملی ایرانی با همراهی یک خواننده است. امروز ۲۰ سال از تاسیس این گروه می گذرد و بسیاری از نوازندگان پیشین این ارکستر، از تکنوازان حرفه ای موسیقی امروز ایران هستند.
فراخوان چهارمین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی

فراخوان چهارمین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی

چهارمین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی ایران روز شنبه نهم اسفند ماه سال جاری در فرهنگسرای نیاوران برگزار می شود. علاقه مندان به شرکت در این جشنواره که با حمایت فرهنگسرای نیاوران و انجمن موسیقی برگزار می گردد می توانند آثار خود را تا ۷ اسفند ماه به دبیرخانه جشنواره ارسال کنند.
بیابانگرد: تقلید باعث بوجود آمدن آسیب های جسمی و هنری می شود

بیابانگرد: تقلید باعث بوجود آمدن آسیب های جسمی و هنری می شود

چون متدهای مدونی برای آموزش تکنیک آوازی نداشته ایم و فقط از طریق گوش هست که جوانان به شنیدن صدایی که استایل نادرست و تکنیک ناقص هستند عادت می کنند و آنها را الگو خودشان می کنند و این جریان باعث می شود، تکنیک و استایل افت کند و متاسفانه تقلید تا آنجاست که علاوه بر تقلید جنس صدا، از فیگور ظاهری هم و نوع آرایش مو خوانندگان دیگر هم تقلید می کنند!
افسانه آدمکهای چوبی در معبد

افسانه آدمکهای چوبی در معبد

معبد ، و آدمک ها به دور آن در رقص ، و معبد بر زمین استوار و سر به فلک کشیده ، و زمین که معبد بر آن بنا شده است (۱). که حضور معبد آشکارش ساخته است . که از زمین های دیگر متمایزش کند و از فراموشی نجاتش بخشد . آدمک ، آدمک ، به شادیانه این حضور و آشکارگی در وجد وسماع آمده اند . در این میان بوی دود ، دود عود است که به مشام ، نه ، که به گوش میرسد ، بوی قربان که در فضا میپیچد . بوی گوشت و گیاه سوخته که راه خود را میجوید تا گوشها . چرا که در این افسانه همه چیز برای نیوشیدن است . مگر نه آنکه همه افسانه ها چنین اند .
نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (I)

نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (I)

بی تردید «قطعه‌ای در ماهور» در میان آثار به انتشار رسیده از گروه‌نوازی موسیقی کلاسیک ایرانی، اثری حائز اهمیت و توجه است چرا که در این قطعه برای اولین بار در تاریخ به ثبت رسیده از موسیقی ایرانی، یک ساز تک‌نواز در مقابل ارکستری از سازهای ایرانی قرار می‌گیرد و در تقابل با ارکستر به تکنوازی می پردازد؛ این تقابل با ماهیت یک کنسرتو غربی نیست و بر اساس فرم های سنتی موسیقی ایرانی، به صورتی نو و بدیع تصنیف شده است.
کنسرت ارکستر مجلسی تهران سینفونیا

کنسرت ارکستر مجلسی تهران سینفونیا

ارکستر مجلسی تهران سینفونیا به شکل ارکستری زهی به رهبری مهدی قاسمی در روزهای ۳۰ و ۳۱ تیرماه ۱۳۹۰ در فرهنگسرای نیاوران به روی صحنه میرود. مهدی قاسمی که بیشتر به عنوان رهبر گروه کر به اجرای برنامه میپرداخته، در این کنسرت بعد از سالها اجرا به همراه کر، با رهبری ارکستر زهی بدون کر به روی سن میرود. پیش از این قاسمی در اوایل ده هشتاد با اجرای چهارفصل ویوالدی با ارکستر زهی در فرهنگسرای ارسباران به اجرا پرداخته بود.
روش سوزوکی (قسمت پنجاه و یکم)

روش سوزوکی (قسمت پنجاه و یکم)

بعد از جنگ جهانی دوم زندگی کردن در ژاپن بسیار دشوار بود. زمستانهای شهر ماتسوموتو سخت است در آنجا بعضی از روزها درجه حرارت به سیزده تا هجده درجه زیر صفر می‌رسد. در یکی از این روزها که خواهر من از کارش بر گشته بود و در حالیکه برف هایش را تکان می‌داد، گفت که بر روی پل هون ماچی (Hon-Machi) در هوای سخت یک سرباز زخمی ایستاده و دارد گدائی می‌کند. آنجا در این برف سنگین می‌لرزد و هیچکس پولی در جعبه ای که بر جلوی پایش قرار دارد نمی‌اندازد… من می خواستم او را به خانه گرم خودمان دعوت کنم برای یک فنجان چای گرم؛ بلافاصله پرسیدم: این فقط یک خواسته در درون تو بود؟ جواب داد: بله و بلافاصله دوباره به طرف خیابان دوید.
داریوس میلو، آهنگساز بزرگ فرانسوی (II)

داریوس میلو، آهنگساز بزرگ فرانسوی (II)

داریوس میلو در بیشتر آثارش همپای بزرگترین آهنگسازان عصر حاضر است. او در آثارش که بر مبنای تحریر کنترپوانی است، نقشی اساسی را به انوانسیون ملودیک داده است. مجموع آثارش میان قلب و ذهن هارمونی متعادلی برقرار می کند. میلو تحت نفوذ دبوسی، موسورگسکی، ساتی، کوئشلن و استراوینسکی بود. برلیوز، بیزه، شابریه و روسل را دوست داشت و به شومان، واگنر و فرانک چندان علاقه ای نداشت.
امین الله حسین و آهنگسازی ایرانی

امین الله حسین و آهنگسازی ایرانی

مـــن سمفونی پرسپولیس را به یاد و خاطره سرزمین عظیم و کهنسالی نگاشتم که بدان با خون خود وابسته ام و از اینکه خود را فرزند این سرزمین بنامم احساس غرور و سربلندی می کنم. در قلب خود به یاد این شهر پر فخامت، ویرانه های آن، بر روح تخته سنگهای به کار رفته در آن، برای ستونهایی که تاریخ گذشته دردناکشان را بازگو می کنند گریسته و نغمه سر داده ام….