چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری (I)

علینقی وزیری
علینقی وزیری
نوشته ای که پیش رو دارید، آخرین مقاله زنده یاد خسرو جعفرزاده موزیکولوگ، معمار و از نویسندگان ثابت ژورنال گفتگوی هارمونیک است. این نوشته یکی از مهمترین مقالات این نویسنده فقید محسوب می شود که در آن به گسترش نظریه خود (که در کتاب «موسیقی ایرانی شناسی» از انتشارات «هنر موسیقی» منتشر شده است) بر اساس اصلوب تئوری علینقی وزیری می پردازد. (سردبیر)

چند گام… در امتداد راه علی‌نقی وزیری
در جست‌وجوی سیستم‌های مدال و مرزهای موسیقی ایرانی

این نوشته محصول گفت‌وگویی است با دوست عزیز جناب سجاد پورقناد دربارۀ نقش و تأثیر علی‌نقی وزیری در مقولۀ تئوری‌پردازی در موسیقی ایرانی (۱). بحث بر سر این بود که آیا تئوری‌پردازیِ وزیری متکی به ساختار مقامی (یا مدالِ) ردیف هفت دستگاه و پنج آواز است، یا اینکه او با طرح گام‌های موسیقی ایرانی در پی گشایش مرزهای موسیقی ایرانی ورای هفت دستگاه و پنج آواز بوده است.

در این رابطه پورقناد بیان می‌کند که وزیری در پی پدیدارشناسیِ موسیقی ایرانی نبوده است، بلکه کوشش او در راه شناختن و شناساندنِ «موسیقی کلاسیک» ایرانی بوده است. این گفته را من (که از کارکرد واژۀ «کلاسیک» در این رابطه راضی نیستم) برای خودم چنین ترجمه و تعبیر می‌کنم که وزیری برای شناختن و شناساندن موسیقی هنری و جدی در ایران کوشش می‌کرد. کوششی که بسیار باارزش و لازم بود، اما موفقیت او نسبی است و موفقیت تام حاصل نشد.

علت‌های عدم موفقیت را می‌توان در دو گروه، علت‌های بیرونی و علت‌های درونی شناسایی کرد. علت‌های بیرونی (علت‌های غیرموسیقایی و مربوط با اوضاع فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی) را در مقالۀ «مشکل تجدد در موسیقی ایرانی» (ماهنامۀ هنر موسیقی، شمارۀ ۱۰۴، آذر ۱۳۸۸؛ همچنین در سلسله‌مقاله‌هایی در وب‌سایت گفت‌وگوی هارمونیک تحت عنوان «نگرشی به تجددطلبی در هنر و فرهنگِ ایران قرن بیستم») بررسی کرده‌ام. علت‌های درونی هم تا حدودی در مقالۀ «نقد تئوریِ گام‌های موسیقی ایرانی» در ضمن نقد کتاب نظری به موسیقی نوشتۀ روح‌الله خالقی (کتاب ماهور، شمارۀ ۳، سال ۱۳۷۲) بررسی شده‌اند.

در این نوشته با تمرکز روی نظریه‌پردازی علی‌نقی وزیری، کوشش اصلی من در پی این پرسش است که آیا می‌توان راه وزیری را ادامه داد و به نتیجه‌ای درست و قابل قبول رسید و تئوری‌پردازی موسیقی ایرانی را از قید سازمان هفت دستگاه و پنج آواز آزاد کرد؟

موسیقی جدی و هنری (در ایران «موسیقی کلاسیک») باید آکادمیک هم باشد، یعنی باید با گفتمانی (Diskurs) علمی در دانشگاه تدریس شود و واژه‌شناسی علمی (Terminologie) داشته باشد. در دوران وزیری چنین نبود و چنین هم نشد؛ و هنوز هم چنین نیست (۲).

پی نوشت
۱- گفت‌وگو پس‌آمد مقالۀ سجاد پورقناد تحت عنوان «مرزهای موسیقی ایرانی کجاست»، هنر موسیقی، شمارۀ ۱۷۴، آبان-دی ۱۳۹۷٫
۲- نک به کتاب نگاه به غرب نوشتۀ محمدرضا درویشی (ص ۴۵- ۳۵) و شرح درگیری‌های وزیری با پرویز محمود بر سرِ برنامۀ هنرستان که سرانجام باعث پیدایش دو هنرستان مختلف موسیقی (ایرانی و فرنگی) در ایران شد و نیز نک به مقالۀ «بررسی و نقد مبانی نظری موسیقی ایرانی»، کتابی آموزشی نوشتۀ استادان و مدرسین دانشگاه‌ها و هنرستان‌های ایران در مجلۀ هنر موسیقی، شمارۀ ۱۳۲، بهمن و اسفند ۱۳۹۱ و وب‌سایت گفتگوی هارمونیک (۱۳۹۴) و در همان‌جا مقالۀ «گفتمان موسیقی ایرانی در فضای عامیانگی».

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«نغمه های گمشده» به انتشار رسید

«نغمه های گمشده» مجموعه ۱۸ قطعه برای گیتار کلاسیک شامل ۱۴ اثر سولو و چهار قطعه کوارتت است که با همکاری پیمان شیرالی نوازنده و آهنگساز ایرانی و آسونتو جیاسکو نوازنده و آهنگساز ایتالیایی تهیه شده است.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (IV)

غیر از یک نفر از تنظیم‌کننده‌های جوان که پاسخ برخی از پرسش‌های ذهنی من را داشت و اتفاقاً چون ارتباط خوبی با یکی از آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌زمان با واروژان دارد، پیشنهاد کرد که برای رسیدن به بهترین اطلاعات باید به آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌دوره‌ی واروژان مراجعه کنم؛ ولی چون مطمئن بودم در این شماره‌ی ماهنامه‌ی هنر موسیقی حتماً همکاران نویسنده سراغ استادانی چون «ناصر چشم‌آذر» خواهند رفت و ممکن است مطلب من دچار معضل دوباره‌کاری و موازی‌کاری با مطلب نویسنده‌ای دیگر شود، از این کار پرهیز کردم.

از روزهای گذشته…

پری ثمر (II)

پری ثمر (II)

کار من منحصر به اجرای برنامه در مونیخ نیست، بلکه خواننده رسمی اپرای فرانکفورت هستم و در هر سال باید ۵۱ برنامه در فرانکفورت اجرا نمایم! از طرف دیگر از ماه مارس امسال قرارداد چهار ماهه‏ای با اپرای ملی وین دارم و در این مدت باید ۱۴ برنامه در شهر مزبور اجرا کنم. شاید برای خوانندگان مجله وزین کاوه جالب باشد که فقط از قسمتی از برنامه‏هائی که من از هشتم تا بیستم ماه مارس امسال اجرا می‏کنم، اطلاع حاصل کنند:
گروه اسکراک – اتصال به گذشته

گروه اسکراک – اتصال به گذشته

یکی از جنبه های هیجان آور پروژه کر تلفیقی با موسیقی فولک آذربایجان برای نورژی ها؛ جستجو در گذشته و ریشه هایشان بود. چرا که در سال ۱۹۹۵، باستان شناس و محقق نروژی به نام ثور هیردال (Thor Heyerdahl)، مقاله ای در آذربایجان اینترنشنال (Azerbaijan International) به چاپ رساند و در آن برای اولین بار از “شک رو به تزاید” خود سخن گفت.
صنعت موسیقی آماده حمله

صنعت موسیقی آماده حمله

صنعت موسیقی، در ادامه کوشش برای از میان برداشتن دزدی موسیقی در اینترنت، برای تعقیب و یافتن گیرندگان و فرستندگان موسیقی بر روی شبکه و دوباره به حالت تهاجمی درآمده است.
نگاهی به روند تحول کتاب سال شیدا (III)

نگاهی به روند تحول کتاب سال شیدا (III)

سه بخش اول این مشکلات مربوط به وضعیت خاص شیدا و وضعیت کنونی موسیقی ایرانی است شرایطی که باعث می‌شود کمتر همکاری و همدلی میان اهل فن به‌وجود آید و در نتیجه کار گروهی بیشتر تک محوره و فردی شود و به صورت جمع‌هایی شکل گرفته به دور مراکز توانمند در آید. دلیل قسمت چهارم هنوز روشن نیست، پاره‌ای از آن را با همان دلیل قبلی توجیه پذیر است اما پاره‌ی دیگر ممکن است حاصل تغییر و دگرگونی در اندیشه‌ی حاکم بر کتاب سال شیدا باشد که در آینده مشخص خواهد شد.
شهریار فریوسفی، صدای آشنای تار!

شهریار فریوسفی، صدای آشنای تار!

ساعاتی پیش با تماس یکی از دوستان موسیقیدانم، خبر درگذشت یکی از مشهورترین و خوش نام ترین نوازندگان تار و سه تار ایران را شنیدم… به طور اتفاقی دیروز این هنرمند را در خیابان دیدم و برایم قابل تصور نبود که فردای آن روز باید یادنامه ای برای درگذشتش بنویسم. ملاقات هایم با او به چند گفتگو بر میگردد در مرکز موسیقی صدا و سیما، درباره اجراها، سازهای مورد استفاده اش، نوع اجراهایش که باعث شده، بیشتر آهنگسازان از او برای نواختن قطعاتشان استفاده کنند.
رندی نیومن و هنر طعنه آمیز (II)

رندی نیومن و هنر طعنه آمیز (II)

گروه “تیکیز” شش آهنگ نیومن را در سالهای ۱۹۶۷ و ۶۹ اجرا نمودند. دراین دوره بود که نیومن رابطه بلند مدت و حرفه ای خود را با لنی وارونکر (Lenny Waronker) آغاز نمود. وارونکر مسئول بستن قراداد برای گروههای مختلف با شرکت ضبط آتمن بود و در عوض او نیومن، لئون راسل و وان دیک پارکز (Van Dyke Parks) را برای اجرا و ضبط در این گروهها معرفی کرد. در اواخر ۱۹۶۶ وارونکر به عنوان برنامه ریز شرکت ضبط A&R توسط وارنر بروس (Warner Bros) انتخاب شد.
مستر کلاس های خسرو علمیه برگزار می شود

مستر کلاس های خسرو علمیه برگزار می شود

خسرو علمیه در سال ۱۳۳۳در خانواده ای با فرهنگ در تبریز چشم به جهان گشود. جد پدری ایشان از اولین پایه گذاران صنعت چاپ کشور می باشند. عشق و علاقه به هنر آواز و موسیقی و استعداد شگرف در ایشان از همان دوران کودکی تبلور یافت، بطوریکه در ۵ سالگی در محافل عمومی از جمله مدرسه اردیبهشت تبریز به تشویق مدیر مدرسه خانم تیموری هنر نمایی می نمود.
همه حق اظهارنظر دارند

همه حق اظهارنظر دارند

با این جمله لابد بارها برخورد کرده‌ایم. وقتی از آن استفاده می‌کنیم که کسی به نظر کس دیگری اعتراض کرده باشد. مثلاً وقتی‌که کسی بگوید «این چه مطلب بیراهی است که فلانی نوشته». جمله‌ی لیبرال‌منشانه‌ای است که این روزها طرفدارهایش از گذشته هم خیلی خیلی بیشتر شده و به‌سختی ممکن است بتوانیم با آن مخالفت کنیم.
به‌یاد «فلورانس لیپت» (II)

به‌یاد «فلورانس لیپت» (II)

یکی از جالب‌ترین ادعاهای لیپت که در کلاس مطرح می‌کرد، وجود تصورات اشتباه درباره‌ی آواز در خارج از ایران بود و مغالطات ایرانیان را به‌دلیل شاگردی این معلمان زیر نظر این دست از استادان در زمینه‌ی آواز می‌دانست؛ تصورات اشتباهی که از آناتومی و نوع استفاده از سیستم تنفسی وجود دارد؛ همچنین استیل‌های یکنواخت و تک‌رنگ‌بودن صدای بیشتر خوانندگان کلاسیک ایران را به‌سبب این دست تعلیمات نادرست وارداتی می‌دانست و البته وضعیت بدِ آواز کلاسیک در ایران را به‌مراتب بدتر از کشورهای پیشرفته در زمینه‌ی موسیقی کلاسیک می‌دانست. آموزش آواز به‌وسیله‌ی فلورانس لیپت بسیار حساب‌شده و دقیق بود؛ او به‌خوبی می‌دانست که چگونه مطلبی را به هنرجو آموزش بدهد که موجب گمراهی وی نشود.
صداسازی در آواز (I)

صداسازی در آواز (I)

آواز، دغدغه و علاقه همیشگی من بوده است و بر این اساس به عنوان یک هنرجو در زمینه تکنیکهای صداسازی آواز کلاسیک، مدتی را در این کلاس ها مشغول به کسب مهارت بوده ام. همزمان با آن برای درک و یادگیری بهتر این هنر به منابع دیگری از قبیل ویدئوهای آموزشی، فایلهای صوتی و مطالب نوشتاری از اساتید مطرح در این زمینه نیز رجوع کردم; طبعا نکات زیادی برای یادگیری وجود داشت ولی نکته جالب توجه و در عین حال عجیب این بود که هر کدام از این اساتید از شیوه ای کاملا متفاوت و خاص خود برای آموزش یک موضوع واحد (صداسازی ) بهره می بردند.