بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (II)

تفاوت در روش‌های نغمه‌نگاری
نغمه‌نگاری‌های گوناگون را می‌توان از جنبه‌های مختلفی با یکدیگر مقایسه کرد یا به تنهایی مورد بررسی قرار داد. اولین نکته‌ای که باید مورد کند و کاو قرار گیرد هدف از یک نغمه‌نگاری است، چرا که با تغییر در هدف ابزارها نیز به کلی دستخوش تغییر می‌شوند. نغمه‌نگاری‌های منتشر شده در ایران تاکنون دو هدف عمده را دنبال می‌کرده‌اند: تحلیل و آموزش.

واضح است که در نغمه‌نگاری تحلیلی، نگارش باید تا حد ممکن ظرایف یک اجرای موسیقی را ثبت کند. در این گونه نوشتن، هدف فراهم کردن ماده‌ی اولیه برای کار تحلیلی بعدی است، بنابراین باید یک نمونه‌ی ثابت از اجرا فراهم شود که تا حد ممکن به اجرای ضبط شده نزدیک باشد تا بعدا بتوان بدون نیاز به بازشنوی اجرا (یا با مراجعه‌ی کمتر) کار تحلیلی را به انجام رساند.

در مقابل چنین نگارشی نغمه‌نگاری آموزشی قرار دارد که هدف‌اش تربیت هنری نوازندگان است، در اینجا لازم نیست که دقت نغمه‌نگاری تا حد نغمه‌نگاری تحلیلی بالا رود. هنجارهای نغمه‌نگاری آموزشی را نیز جامعه‌ی مرجع آن مشخص می‌کند؛ آموزش‌گیرندگان مبتدی‌اند یا پیشرفته؟ این مهم‌ترین سوالی است که پاسخ به آن، نغمه‌نگاری‌های آموزشی را متفاوت از یکدیگر می‌سازد.

نمونه‌ی سومی از نغمه‌نگاری را هم می‌توان یاد کرد که برای ثبت قطعه‌ی از پیش ساخته شده (۶) به کار می‌آید، در آن‌جا خواست آهنگساز تعیین‌کننده‌ی ملزومات است. نغمه‌نگاری ردیف به هر سه روش امکان‌پذیر است. باید توجه داشت تمایز میان روش دوم و سوم به نگاه نغمه‌نگار و نوازنده نسبت به ردیف بستگی دارد (۷). تجربه نشان می‌دهد نغمه‌نگاری‌های غیر تحلیلی ردیف میان روش دوم و سوم قرار می‌گیرند یعنی به هر حال سعی در اقناع اهداف هر دو دارند.

بر این اساس نغمه‌نگاری ندیمی و بهجت جزء همین دسته‌ی اخیر قرار می‌گیرند یعنی اهداف ثبت یک موضوعیت تثبیت شده و آموزش موسیقی را به هم آمیخته‌اند. اما کتاب شهاب منا با آن دو متفاوت است چرا که وی از همان نخست هدف خود را «تحقیقی-آموزشی» (منا ۱۳۸۴: ۱۰) اعلام می‌دارد و به این ترتیب نغمه‌نگاری‌اش را بر سه‌‌راهی تحلیل، آموزش و ثبت بنا می‌کند.

چه چیزهایی باید ثبت شود؟
نغمه‌نگاری‌های مورد بررسی در این مقاله هیچ یک به طور کامل برای اهداف تحلیلی نوشته نشده‌اند(۸) بلکه بیشتر، اهداف ثبت و آموزش مد نظرشان بوده است. از مسئله‌ی اهداف و مبنای نغمه‌نگاری که بگذریم، چالش‌هایی پیش روی ثبت ردیف قرار دارد که بیش از همه اینها هستند؛ ثبت کشش‌ها یا نسبت‌های زمانی موسیقی، ثبت شدت‌وری، ثبت تزیینات و ریزه‌کاری‌ها و جمله‌بندی (شامل تکرار و به هم پیوستن و جدا کردن جملات).

افزون بر این مسائلی مانند پخش جملات در رجیستر یا ناحیه‌ی صوتی، مضراب‌گذاری و کوک (به جهت تاثیر بر دو مولفه‌ی پیشین) نیز از جمله چالش‌های ویژه‌ی نغمه‌نگاری برای سنتور هستند.

به این ترتیب می‌توان حدس زد که مسئله‌ی ثبت کشش‌ها از همه چالش برانگیزتر باشد چرا که هدف، نغمه‌نگاری بخش‌هایی از موسیقی ایران است که متر آزادی دارد و تعیین کشش‌ هر یک از صداها تا حدی به زمان اجرا موکول می‌شود، به این معنی که تغییر دادن‌اش قابل پذیرش است(۹) بی‌آنکه لازم باشد بگوییم: «این دیگر فلان گوشه از ردیف نیست». از سوی دیگر منطق ثبت کشش‌ها در موسیقی غرب تقسیمی است و بر مبنای تقسیم یک کشش پایه‌ی بلند به کشش‌های کوتاه‌تر قرار دارد.

توضیحات
۶- برای نمونه نک. برنامه‌ی دشتی اثر موسی معروفی.
۷- به این چندگانگی کارکرد ماده‌ی موسیقایی ردیف، شهاب منا نیز در مقدمه‌ی کتابش تحت عنوان «دو دیدگاه کلی به ردیف» اشاره کرده (منا ۱۳۸۴: ۹). ۸- برای مطالعه‌ی یک نمونه‌ی کاملا تحلیلی نک. نغمه‌نگاری محمدتقی مسعودیه از ردیف آوازی محمود کریمی. ۹- میزان مجاز چنین تغییراتی هنوز معین نیست. مطالعه‌ای هم صورت نگرفته است که نشان دهد تحت چه شرایطی اگر نوازنده دست به تغییر در کشش‌ها بزند تصور تصرف غیر قابل قبول در ردیف را در شنونده برمی‌انگیزد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

زیستن با هنر سلوکی عاشقانه (III)

انتشار آلبوم بیداد با تکنوازی تار استاد غلامحسین بیگجه خانی و پس از آن درگذشت استاد در فروردین ماه سال هزار و سیصد و شصت و شش باعث شد که توجه بسیاری از نوازندگان دوباره به شیوه ایشان جلب شود. من به شیوه نوازندگی ایشان علاقمند بودم و به همین دلیل، وقتی جناب داوود آزاد از تبریز به تهران آمدند حدود یک سال البته به طور پراکنده درخدمت ایشان، بعضی از بخش های ردیف موسیقی و تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی را نواختم که البته فراگیری آثار خیلی برایم مهم نبود؛ بلکه لحن و شیوه نوازندگی ایشان برایم اهمیت بیشتری داشت. پس از آن نیز به تدریج به آوانگاری تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی پرداختم.

از بحران اندیشه تا نااندیشیدگی بحران در موسیقی ایران (IV)

در چنین شرایطی حتی امر هنری که دیگر نقش وجودی خود را از کف داده و با فاصله گرفتن از نقش اثرگذار و هستی بخش خود، تنها به یک ابزار در دست قدرتها و یا حتی یک شیء تزئینی بدل شده است، ناتوان از ایجاد بسترهای یک جریان تاریخی نوشونده و پویا به ورطه های تکرار و فراموشی فرومیغلتد و فرد مصداق جریان کلی جامعه، اندک اندک خود را در مغاک توهم غرقه می یابد: از نگاه اراده گرایانه و کوشش بیهوده برای اعمال آن به واقعیت جریان تاریخی، تا اشکال گوناگون جزم اندیشی و حتی غرقه شدن در بسترهای فروبستۀ تجرید و تفکر محدود انتزاعی، همه و همه به نظر می رسد که محصول چنین وضعی باشند.

از روزهای گذشته…

فرجامی ققنوس‌وار؟ (II)

فرجامی ققنوس‌وار؟ (II)

تک‌نوازی سنتور مشکاتیان؛ چیزی که خیلی‌ها منتظرش بودند، با حال و هوایی شبیه آن‌چه در نوار «مژده‌ی بهار» شنیده بودیم آغاز شد. این شیوه‌ی سنتورنوازی را (از دیدگاه صدادهی، ملودی و همراهی‌ها) آغازگر جریانی می‌دانند که بعدها به سنتورنوازی معاصر شهرت یافت. گونه‌ای از نوازندگی این ساز خوش صدا که در آن سال‌ها سخت تازه بود، اما امروز دیگر این طور نیست. ساز مشکاتیان با آواز «نوربخش» همراهی می‌شد.
یک هارمونی متفاوت

یک هارمونی متفاوت

دو نفر از دوستان بصورت مجزا درخواست موسیقی و نت یکی از کارهای بسیار زیبای گروه بیتلز را کرده بودند، که در اینجا ضمن آوردن اینکار، نگاهی هم به هارمونی نسبتا” پیچیده این قطعه موسیقی زیبا می اندازیم. نت این قطعه را می توانید در قسمت pdf & music داشته باشید.
صدابردار طلایی

صدابردار طلایی

آلن پارسونز (Alan Parsons) در ۲۰ دسامبر ۱۹۴۸ در بریتانیا متولد شد. نواختن پیانو و فلوت را از همان کودکی آغاز کرد و خیلی زود متوجه علاقه وافر خود به موسیقی گشت. هرچند همانند اغلب کودکان پسر، خود را با وسایل کوچک مکانیکی سرگرم می کرد اما علاقه او به موسیقی بگونه ای دیگر بود. در اوایل نوجوانی گیتار به دست گرفت و در گروه موسیقی مدرسه تک نوازی گیتار می کرد.
آریاهای تازه کشف شده ویوالدی

آریاهای تازه کشف شده ویوالدی

هفته گذشته خبر جالبی در محافل موسیقی کلاسیک دنیا منتشر شد که لازم دیدیم آنرا به اطلاع علاقمندان به موسیقی برسانیم، به ترجمه این خبر توجه کنید.
گاه های گمشده (VI)

گاه های گمشده (VI)

در مورد افتادگی و سقوط تدریجی در درآمد ماهور (که به عنوان برداشت نیز شناخته می شود) باید گفت که این سقوط تدریجی که با یک الگوی تقریبا ثابت اجرا می شود، به شکل موثری شروع دستگاه ماهور را برای گوش تداعی می کند. مرتضی حنانه این سقوط را به عنوان «انگاره ماهور» معرفی کرده است. این انگاره به شکل زیر می باشد.
راجع به سبک موسیقی شوپن

راجع به سبک موسیقی شوپن

ملودی هایی که مانند امواج آب بالا و پایین میرند و گه گاه با هم تصادمی هم دارند، آکوردهای پیچیده و در مواردی حتی ناشناخته که با تاخیری مثبت یا منفی نسبت به ملودی برای خود حرکت میکنند، کادانسهای غافلگیرانه در مواقعی که اصلا” انتظار آنها نمی رود، ظرافت های بدیعی که در هر قطعه برای تزئیین ملودی ها بکار برده شده و… همه و همه را از هیچ کس غیر از Chopin نمی توان انتظار داشت.
ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (VII)

ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (VII)

حال اگر جنس صفحه ما از چوب افرا باشد، جهت های خطوط نودال در دومین و سومین فرکانس تغییر پیدا می کند، بدین صورت که در این چوب خطوط نودال در دومین رزونانس در جهت طول رگه ها و سومین رزونانس در جهت عرض رگه ها می باشد و این بدین معنی است که اولین وضعیت ارتعاشی صفحه حالتی پیچشی و غیر ثابت دارد، در صورتیکه دو حالت دیگر یعنی رزونانس دوم و سوم، به طور کلی به صورت خطوط خمیده در جهت عرض و طول رگه ها برای چوب اسپروس و بر عکس در جهت طول و عرض رگه برای چوب افرا می باشد.
ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (I)

ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (I)

با توجه به ویژگیهائی چون سختی، جرم و اصطکاک درونی می توان ویژگیهای ارتعاشی چوب را تعیین کرد. ما سعی داریم به شما نشان دهیم که چگونه می توان صفحه روی ویلنی را ساخت که به ما ویژگیهای آکوستیکی (ارتعاشی) مورد نظرمان را بدهد.
گزارش جلسه سیزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

گزارش جلسه سیزدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (III)

فرآیند دیگری نیز هست تحت عنوان «انسان‌شناختی» که اگر چه به سختی می‌توان آن را جزیی از بحث حاضر به حساب آورد اما گاهی با آن اشتباه گرفته می‌شود. در این فرآیند قصد، توصیف انسان‌شناسانه‌ی هنر است و نقد به مفهوم داوری و ارزیابی در آن جایی ندارد.
نقدی بر عملکرد چند سالۀ اخیر پرویز مشکاتیان

نقدی بر عملکرد چند سالۀ اخیر پرویز مشکاتیان

مطمئنا نام و آثار پرویز مشکاتیان آنچنان با فرهنگ موسیقی معاصر ایران عجین گشته که می توان وی را از بزرگترین و تاثیرگذارترین نوازندگان وآهنگسازان سه دهۀ اخیر ایران به حساب آورد.