بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و چهارم)

روح الله خالقی (۱۲۸۵ - ۱۳۴۴)
روح الله خالقی (۱۲۸۵ - ۱۳۴۴)
جادوی ایهام را فارسی زبانان آگاه، در مکتب حافظ تجربه کرده اند. فرزانه ای که بتواند با هر کس بزبان خود او سخن گوید و نیز هر کس از ظنّ خود یار او شود و با دیوانش تفأل زند و اهل هر فرقه ای او را به خود منسوب بداند، ناگزیر از بکارگیری صنعت «ایهام» است.

زبان مسیقیائی خالقی برای گوشهای حسّاس و نیوشا یادآور جهان اثیری حافظ و زبان مشحون به اشاره و استعاره اوست. کم نیستند آثار یا تنظیم هایی از خالقی که بر این مدعا گواهند. برنامه های گلهای رنگارنگ مختلفی، از جمله شماره های ۲۳۷ (خاموش) و ۲۶۴ (بنفشه گیسو) و یا ۲۶۷ (می ناب) و نیز تنظیم هایی از آثار محجوبی، عارف و درویش خان از این دسته اند.

هرچند درکِ این هویت کلی آثار خالقی مستلزم قرابت روحی با آهنگساز است، اما توضیح آن تنها به کمک روش قیاس میسر است؛ همانگونه که فضای اثیری ترسیم شده در غزل “می ناب” را با یکی از شاهکارهای تغزّلی سعدی مقایسه می کنیم و با دو جهان متفاوت مواجه میشویم؛ دو زبانی که در عین اختلافاتِ فاحش، هر کدام از عالی ترین نمونه های کلام فارسی دری و از والاترین اندیشه های بشری در تمام اعصار بشمار آمده و هرگز نمیتوان یکی را بطور مطلق بر دیگری برتر دانست.

در روندِ تحلیل هویتِ شاخص تنظیم های خالقی نیز باید مقایسه ای صورت گیرد که در آن، طرفین قیاس همسنگ و همطراز باشند؛ به این دلیل باید تنها و تنها، استادانه ترین اجراها را از یک اثر، به منظور مقایسه با اجرای خالقی از همان اثر برگزید.

بدینسان، تنها دو زبان موسیقیائی متفاوت مورد مقایسه قرار میگیرند که از دو جهان متفاوت فکری و روحی نشأت گرفته اند و در عین حال هر دو از اجراهای عالی در موسیقی ایران محسوب می گردند. در این مورد به منظور جلوگیری از اطالهِ کلام، فقط به ذکر یک مثال اکتفا می شود:
پیش درآمد معروفِ راکِ درویش خان را بسیاری از نام آورترین هنرمندان موسیقی ما، به طرق گوناگون اجرا کرده اند. هنرمند وارسته و نوازندهِ چیره دست، استاد محمدرضا لطفی، این پیش درآمد را در آغاز برنامهِ شماره ۱۶۰ گلهای تازه (خسرو خوبان) با تار نواخته است.

در این اجراء همهِ گوشه و زوایای این پیش درآمد بصورتی روشن و واضح نواخته شده است. اما سالها قبل از آن، خالقی نیز این اثر را در آغاز برنامهِ شماره ۲۱۲ از گلهای رنگارنگ با ارکستر بزرگ گلها اجرا نموده است؛ اما چگونه؟ با زبانی آکنده از رمز و ایهام. جنبه رازناکِ تنظیم های خالقی خود را در آغاز این پیش درآمد آنچنان بوضوح نشان میدهد که بی نیاز از هر گونه توضیح است.

مقایسهِ تنظیم نغمهِ محلّی بختیاری بوسیله شادروان استاد مرتضی حنانه، بنام (فانتزی روی تِم بختیاری)، اجرا شده بوسیله ارکستر فارابی با اجرای همین نغمه بوسیلهِ ارکستر گلها با تنظیم و رهبری خالقی در برنامهِ شماره ۲۵۱ گلهای رنگارنگ، امکان دیگری را برای مقایسهِ فوق و نشان دادن هویتِ شاخص آثار و تنظیم های خالقی فراهم می آورد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اختلالات صدای خوانندگان (VII)

انسان برای اینکه بتواند حرف بزند، یاد گرفته است، با تداوم مرحله ی بازدم، صداسازی کند. صحبت کردن و آواز خواندن مستلزم تداوم جریان هوا به طریقی است که تارهای صوتی را به ارتعاش درآورد. گوینده ها یا خواننده ها، هنگام تمرین روی صدایشان، غالبأ به طور آگاهانه، روی کنترل سازوکار تنفس، تمرکز می کنند. ولی این کنترل آگاهانه نباید با نیازهای فیزیولوژیکی شخص به هوا در تضاد باشد.

مروری بر آلبوم «افرا»

«افرا» را اگر با فرهنگ غالبِ نوازندگیِ زمانه‌ی انتشارش بسنجیم باید با شنیدن همان چند مضراب اول در سه‌گاه، در آن کوکِ پایینِ این سازِ فروتن، روی چشم بگذاریم. در این روزگارِ فقیر و حقیرِ گیر کرده روی فواصلِ کوچک، یافتنِ نوازنده‌ای که ادبیات تحریر و آرایه بر سرانگشتانِ چالاک‌اش جاری باشد دشوار است.

از روزهای گذشته…

گفتگو با عبد الحمید اشراق (I)

گفتگو با عبد الحمید اشراق (I)

مطلبی که پیش رو دارید، گفتگویی است با عبد الحمید اشراق، آرشیتکت و موسیقیدان که در مجله بخارا (در سال ۱۳۸۱) به چاپ رسیده است. این گفتگو توسط سردبیر بخارا، علی دهباشی انجام گرفته و از این نظر که حاوی مطالبی خواندنی در مورد موسیقی ایران است، بخشهایی از آن در گفتگوی هارمونیک به انتشار میرسد.
سرگذشت ارکستر سمفونیک تهران (I)

سرگذشت ارکستر سمفونیک تهران (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، حاوی اطلاعاتی تاریخی درباره شکل گیری و فعالیت های ارکستر سمفونیک تهران است و تمامی وقایع این نوشته بر پایه نوشته های مرتضی حنانه هنرآموز هنرستان عالی موسیقی و دیده های او می باشد و همینطور از جراید و مطبوعات آن سالها بهره برده شده است.
چیدن موسیقی و مرگ شعر دهه هشتاد

چیدن موسیقی و مرگ شعر دهه هشتاد

تا آنجا که حافظه ام یاری می کند از شعرهای شاعران دهه ی هشتاد شعری را به خاطر ندارم که بتوان بر روی آن ملودی ساخت و یا موسیقی ای با وزن آن شعر خلق کرد و گاه هم آن را زمزمه نمود. چرا شعرِ دهه ی گذشته تا کنون این شرایط را برای موسیقیدانانِ ما فراهم نکرده است؟ و چرا علاقه مندان شعر و شاعری گاه ترجمه های شعر های دسته چندم غیر ایرانی را به جای ساختار مستحکم شعر کهن فارسی، الگوی خود قرار داده و یا قالب غیرِ متریکِ آن شعرها را تقلید می کنند؟
به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (V)

به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (V)

در نهایت می رسیم به دسته چهارم آثار او که میتوان به آنها کارهای سمفونیک وی اطلاق کرد که از یک حیث اپرای «خسرو و شیرین» را هم باید جزو همین دسته قرار داد، به اضافه باله «بیژن ومنیژه» و اپرای «مانی و مانا» که دهلوی در این آثار که قصد ارایه آنها در سطح بین المللی را داشته، از فواصل ریز پرده استفاده نکرده است.
به چه سبکی سنتور بنوازیم؟ (II)

به چه سبکی سنتور بنوازیم؟ (II)

زمانی که ما سعی می کنیم یکی از سبکها را و فقط یکی را، هم برای نوازندگی و هم برای شنیدن انتخاب کنیم طبیعی است خود را از ویژگی های خوب دیگر سبکها محروم کرده ایم. آیا نمیتوان بی تعصب از تمامی شیوه ها و سبکهای نوازندگی لذت برد؟ من فکر می کنم این موضوع ارتباط به دیدگاه یک نوازنده و اطلاعات و سواد او نسبت به موسیقی دارد.
برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (III)

برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (III)

والتر در یکم نوامبر ۱۹۳۹ از راه دریا به ایالات متحده رفت. او در بورلی هیلز ساکن شد و با بسیاری از تبعیدی های آلمان مانند توماس مان همسایه بود. والتر تأثیر زیادی بر موسیقی گذاشت اما در کتاب خود به نام Of Music and Making که در سال ۱۹۵۷ می نویسد عنوان میکند که تأثیر زیادی از رودلف اشتاینرِ فیلسوف (Rudolf Steiner) گرفته است.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXVI)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XXVI)

گفتمان موسیقی در ایران در این نشریه ها هنوز هم بر محور انواع مختلف تجدد طلبی جریان دارد. علاوه بر آن به استناد به سرمقاله های مجله «هنر موسیقی» می بینیم که در جمع مشکلات تجدد طلبی هنوز هم مشکل حقانیت و مشروعیت موسیقی در جامعه اسلامی موجود است و در کنار گفتمان تجدد، این مناظره هم جریان دارد که آیا ترویج موسیقی در برنامه دولتی ضرورتی دارد؟ و آیا دیدن ساز در هنگام شنیدن موسیقی از تلویزیون جایز است یا نیست؟
مارسین دیلا؛ آقای برنده (I)

مارسین دیلا؛ آقای برنده (I)

در سال های اخیر بیش از هر زمان، شاهد برگزاری مسابقات و همایش های موسیقی در زمینه نوازندگی بوده ایم. این مسابقات هنوز نتوانسته اند موافقت همه هنرمندان و دست اندرکاران موسیقی را با خود همراه کنند؛ انتقاداتی از این دست که: “نمی توان همه را با یک سنگ، محک زد”؛ “سلیقه داوران تاثیری انکار نشدنی در انتخاب برندگان دارد” و “کسانی که شایستگی کسب رتبه دارند اما حائز رتبه نمی شوند” بر این مسابقات وارد شده است. با این همه، کسب رتبه در مسابقات معتبر، تاییدی است بر کیفیت کار نوازندگان.
نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (I)

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (I)

تاریخ نگاری در مقوله ی هنر، در فرهنگ ایرانی و فارسی بیشتر به شعر و ادبیات اختصاص یافته و تنها در این بخش است که بررسی های تاریخی مفصل، معتبر و متنوع موجود است. بررسی های تاریخی در هنرهای دیگر، از جمله موسیقی، کم یاب اند و آنچه که هست (چنان که در این نوشته بررسی خواهد شد) چندان معتبر و مفصل نیستند.
اصول کاربردی هارمونی (قسمت اول)

اصول کاربردی هارمونی (قسمت اول)

در میان تمامی شاخه های موسیقی، شاید هارمونی بیشترین حجم نوشتار ها را به خود اختصاص داده است.از کتابچه های مقدماتی گرفته تا دائره المعارف های جامع. در این صورت چرا باید کوشش خود را دوباره بر افزودن منبعی دیگر به منابع پیشین به کار بندیم؟