کاربرد نظریه آشوب در آهنگسازی (IX)

توضیحات «مایک اندروز» درباره‌ی استفاده از حساسیت به شرایط اولیه در قطعه‌ی «It Ain’t My Responsibility» می‌تواند به روشن‌تر شدن این موضوع کمک کند: «من می‌توانستم دو خط ملودیک که در ابتدا یکدیگر را دنبال می‌کردند بوجود بیاورم و شرایط اولیه را براساس وابستگی به حساسیت به گونه ای تقلیل دهم که در پایان هیچ ارتباطی میان دو ملودی باقی نماند».

حساسیت به شرایط اولیه به طور معنی‌داری در قطعه «the Voyage of the Golah Iota» اثر نلسون نیزوجود دارد منتها نلسون از روش دیگری استفاده کرده است. در این روش او با تغییرات کوچک مقدار P در معادله‌ی ورهولست بر روی بازه‌های زمانی تفاوت‌های ریشه‌داری را در رفتار X و حالات نهایی معادله باعث می‌شد. این کار ساختار پویایی برای توسعه قطعه در اختیار نلسون قرار می‌داد.

علاوه بر حساسیت به شرایط اولیه یک ویژگی جالب دیگر نیز در سیستم‌های آشوبی وجود دارد که روی تغییر رفتار این توابع موثر است. این خاصیت اصلی به نام تکرار نزدیک شناخته می‌شود و به این معنی است که سیستم‌های آشوبی در طول زمان الگوهای مشابهی را تکرار می‌کنند بدون آن که آنها دقیقا برابر الگوی اصلی باشند.

به عنوان مثال پروانه لورنس را در نظر بگیرید که در آن اشکال (بیضی های تخت) شبیه به یکدیگر تکرار می‌شوند اما هر کدام با دیگری از نظر اندازه و جای قرار گرفتن در فضا اندکی تفاوت دارند. «هایلز» تکرار نزدیک را به صورت تقارن اَشکال به صورت بازگشتی توصیف می‌کند که خودشان را با تقریب –نه کاملا– برروی بازه‌های زمانی تکرار می‌کنند. با استفاده از خاصیت تکرار نزدیک در سیستم‌های آشوبی آهنگسازان می‌توانند تم‌هایی بسازند که پس از مدتی هنوز قابل شناختن اما به گونه‌ی هیجان‌انگیزی متفاوت از تم اصلی هستند. این تکنیک تا حدودی شبیه به تکنیک تم و واریاسیون در آهنگسازی یا بیشتر شبیه تکنیک آفرینش تم‌های جدید از دل تم اصلی در جریان یک بداهه‌نوازی خلاق است. تنها تفاوت در اینجا این است که عنصر انسانی از آن حذف شده است.

برای طراحان کامپیوتریی که برنامه‌های CAC می‌نویسند این خاصیت سیستم‌های آشوبی بسیار جذاب است. در تکرار نزدیک نکته‌ای که برای خلق آثار موسیقی با ارزش است توانایی دوگانه تکرار تقریبی تم‌ها و ادامه دادن با تم‌های جدید است. یعنی مانند اکثر سیستم‌های آشوبی سیستم در کوتاه مدت قابل پیش بینی و در دراز مدت غیر قابل پیش‌بینی است. اگر دقت کنید در موسیقی‌های ساخته شده توسط انسان نیز همین خاصیت -به خصوص آنجا که از تکنیک تم و واریاسیون استفاده می‌شود– وجود دارد.

پس موسیقی تولید شده با این روش در کوتاه مدت تغییرات جزئی و قابل پیش‌بینی و در دراز مدت تغییرات غیر قابل پیش‌بینی را برای شنونده در بر دارد. این دو اصل؛ حساسیت به شرایط اولیه و تکرار نزدیک هر دو دلایل و محرک‌های خوبی برای استفاده از CAC در موسیقی هستند.

اما آیا می‌توان این شیوه را در قالب یک ابزار ساده برای یکی کردن آهنگسازی و نظریه آشوب -با توجه به تضاد ذاتی- به کار گرفت؟ شاید در سطحی عمیق‌تر از پیوند سطحی فعلی، این دو پدیده در یک زیباشناسی جدید و جهانی با یکدیگر ادغام شوند.

برای موسیقی هم مانند بیشتر هنرها جستجوی یک زیباشناسی جدید در قرن بیستم آغاز شد. همان‌طور که زناکیس یادآور می‌شود: آهنگساز باید بیانگر عصر خودش باشد (Xenakis 9). به همین دلیل شوئنبرگ با صرف انرژی زیادی به دنبال ابزار بیانی می‌گشت که بتواند بیانگر فضای دنیای پس از جنگ جهانی و پیشرفت‌های علمی آغاز قرن بیستم باشد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مکتب و مکتب داری (IV)

نمونه ای دیگر، کنسرت گروه اساتید (به کوشش فرامرز پایور) در مایه دشتی به سال ۱۳۵۸ همراه صدای محمدرضا شجریان است. در آلبوم «پیغام اهل راز» استاد فرامرز پایور، روایتی دیگر و برداشتی خاص از تصنیف «خون جوانان وطن» اثر عارف را ارائه داده و یکی از زیبا ترین اجراهای استاد اسماعیلی در همین آلبوم است. ارتباط شنونده این آثار باصدای ضرب (تنبک) استاد، ارتباطی ناخودآگاه است. مانند ارتباط شنونده ارکستر سمفونیک با صدای کنترباس ها و ویولونسل ها و دست چپ پیانو.

یادداشتی بر آلبوم «گلعذار»

گوش‌ها را به شنیدن و چشم‌ها را به خواندن رنجه نساختن، در تنه‌ی موسیقی خلأ اندیشه و خِرد را با ایدئولوژی پر کردن‌، از هنر جز ژست گرفتنش را نداشتن، از جعل و شید تاریخ ساختن، کندذهنی و بی‌دقتی و درجا زدن در بنیان‌های سستِ آموزش‌های علیلِ آمیخته با انواع توهمات و خرافات، همه و همه ثمرِ آفت‌زده‌ای جز همان «انبساط خاطر» و زبان‌آوری‌های مجانی و بی‌باج در دورهمی‌های موسیقایی‌ای که حال به لطفِ بسترِ مهیا‌ی خانه‌ی عفافِ نشر در ایران رسمیت یافته‌اند نخواهد داشت.

از روزهای گذشته…

آروو پارت

آروو پارت

یازدهم سپتامبر ۱۹۳۵ در شهر کوچکی بنام پاید (Paide) در نزدیکی پایتخت کشور استونی (Estonia) بدنیا آمد. ۱۹۴۴ سالی بود که استونی شاهد اشغال، توسط نیروهای اتحاد جماهیر شوروی بود. حضور نیروهای اشغالگر در این کشور برای مدت ۵۰ سال ادامه یافت و یقینا” تاثیر بسیاری روی زندگی و موسیقی او گذاشت.
نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (I)

نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (I)

ایران کشوری است که از دیر باز پژوهش در موسیقی جزء جدا نشدنی دانش دانشمندان آن به شمار می‌آمده است. برای دستکم حدود ۱۰۰۰ سال یا بیشتر تقریبا تمام دانشمندان بنام اثری در شرح و توصیف موسیقی زمان خود به جا گذاشته‌اند و در این سالها حداقل به دو مکتب پژوهش موسیقی بارز می‌توان اشاره کرد (مدرسی و منتظمیه). برای اشاره به اهمیت پژوهش در موسیقی شاید شنیدن نامهایی چون فارابی ، ابن سینا و … کافی باشد.
انتشار «نوشته های پارسی موسیقی» در سوئد

انتشار «نوشته های پارسی موسیقی» در سوئد

به تازگی، دانشگاه اوپسالا در سوئد، کتابی با عنوان «نوشته های پارسی موسیقی: از ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ میلادی» منتشر ساخته است. این کتاب در واقع پایان نامه دکترای مهرداد فلاح زاده، موسیقی شناس ایرانی مقیم سوئد است که با ارائه آن موفق به دریافت دکترای اتنوموزیکولوژی از دانشگاه مذکور شده است.
موسیقی یا مُسکِن؟! (I)

موسیقی یا مُسکِن؟! (I)

موسیقی بخش مهمی از ناخودآگاه ذهن ماست. برای هر کدام از ما، بارها پیش آمده که بدون آنکه دقت کنیم یا آگاهانه خواسته باشیم به زمزمه ترانه، آواز یا آهنگی که علاقه داریم پرداخته ایم. گاهی از مرور یا زمزمه موسیقی در ذهن مان واکنش های دفاعی در برابر ترس، دلهره، یا دیگر احساسات منفی ساخته ایم و برای پرت کردن حواسمان از رخدادهای نا مطلوب پیرامون خود به موسیقی روی آورده ایم. مطلب زیر ترجمه ای است از مقاله ای که به طور خلاصه به بررسی نتایج پژوهش های مختلفی که در زمینه نقش موسیقی در تسکین درد انجام شده است می پردازد. (محبوبه خلوتی)
سرجیو چلیبیداکه، رهبر بزرگ رمانی

سرجیو چلیبیداکه، رهبر بزرگ رمانی

در نقاط روشن تاریخچه ارکستر سمفونیک رادیو اشتوتگارت آلمان، بی درنگ باید از کنسرتهای رهبری شده توسط سرجیو چلیبیداکه (Sergiu Celibidache) نام برد. این نه تنها در تاریخچه ارکستر بهترین دوران است بلکه از لحاظ خود آثار، درخشان است. سال ۱۹۸۵ اولین باری بود که سرجیو چلیبیداکه برای رهبری به ارکستر دعوت شد. او شش سال پس از آن دعوت، تیل ائولنسپیگل (Till Eulenspiegel)، اثر ریچارد اشترائوس را برای تلویزیون ضبط کرد و کنسرت آخر از مجموعه کنسرتهای طولانی یک هفته ای را که توسط سودئوتشر روندفانک (Süddeutscher Rundfunk) برنامه ریزی شده بود را رهبری کرد و رابطه وی با ارکستر محکمتر و قوی تر شد.
ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (XIII)

ویژگیهای ارتعاشی چوب و کوک کردن صفحات ویولن (XIII)

اگر خطوط نودال به وجود آمده در صفحه با این الگوهای مشخص شده، تفاوت داشته باشند، بدین معنی است که توزیع مقاومت و وزن صفحه با نمونه اصلی تفاوت دارد. اگر ما با سبک خطوط نودال آشنایی داشته باشیم، قطعا خود آنها به ما خواهند گفت چه موردی اشتباه و نادرست صورت گرفته است.
دیکته‌ی نانوشته غلط ندارد

دیکته‌ی نانوشته غلط ندارد

این ضرب‌المثل را وقتی به کار می‌برند که از چیزی خرده بگیریم. با گفتنش می‌خواهند به یادمان بیاورند که هیچ کاری مصون از اشتباه نیست، حتا نیمچه‌ هشداری هم می‌دهند که «خود نویسنده هم!». پندی اخلاقی و در عین حال بدیهی است، حتا شاید توضیح واضحات به نظر برسد. همه این را در ناخودآگاهمان می‌دانیم -بگذریم که گاهی خودآگاهانه نادیده‌اش می‌گیریم. اما آیا این پند بدیهی اخلاقی خارج از حوزه‌ی عمومی، مثلاً نقد موسیقی، هم کاربردی دارد؟ برای این که بتوانیم پاسخ درست را بیابیم باید کمی در معنای جمله دقیق‌ شویم.
چگونه گام نوازی را دلپذیر تر کنیم؟ (III)

چگونه گام نوازی را دلپذیر تر کنیم؟ (III)

تمرینات کوتاهی تنظیم کنید که ترفندهای خاصی را شامل شوند. نت‌ها را از قبل بشنوید و سعی کنید که کوک دقیق آن‌ها را پیدا کنید و بعد به‌آرامی سلفژ کنید. در مرحله بعد، تمرین را به‌آرامی و با تمرکز زیاد بر طرز انگشت گذاری‌ها بنوازید. هنرجویان را از اهمیت کیفیت و کوک هر نت آگاه سازید. بسیار صبور باشید. این کار فواید فراوانی خواهد داشت. قطعه ای ساده و دل‌نشین در سر کلید خاصی پیدا کنید. همانند مرحله بالا قطعه را تمرین کنید.
آئین تجلیل از یوسف پوریا در فرهنگسرای ارسباران

آئین تجلیل از یوسف پوریا در فرهنگسرای ارسباران

آئین تجلیل از استاد یوسف پوریا (سازنده تار) در تاریخ پنجشنبه ۵ دی ماه ۱۳۹۸ساعت۳۰/۱۹ در فرهنگسرای ارسباران برگزار خواهد شد. در این برنامه،گروه کوچه باغ به سرپرستی شاهرخ سرلک، دونوازی تار و تمبک(سلمان سالک و مجید علیزاده) و تک نوازی تار آریا پیر عطایی به اجرای موسیقی خواهند پرداخت. سخنرانی و پخش کلیپ از زندگی نامه و شرح فعالیت های هنری یوسف پوریا از دیگر بخش های برنامه است.
صبای آموزگار (III)

صبای آموزگار (III)

شاید مهمترین اتفاقی که زندگی صبا را به سمت و سوئی تازه برد و سبب خلق چند اثر ماندگار در موسیقی ایرانی شد، صدور حکمی از سوی استاد وزیری و انتصاب ابوالحسن صبا به سمت ریاست مدرسه ی موسیقی رشت در سال ۱۳۰۶ بود. صبای بیست و پنج ساله با کوله باری غنی از آموزه های موسیقی کلاسیک ایرانی و غربی طی دو سال سکونت در رشت پژوهشی جامع را در خصوص موسیقی محلی این خطه از کشور دستور کار خود قرار داد و نتیجه ی این تلاشها ثبت و باز آفرینی چند قطعه موسیقی بود که “زرد ملیجه” یکی از آن قطعات است. آب و هوای نمناک رشت صبا را به شدت بیمار کرد و همین امر سبب شد که به زادگاهش تهران باز گردد و مهمترین کار زندگی اش را که تدریس موسیقی بود به طور جدی آغاز کند.