نگاهی به آثار و توانایی های حسین خواجه امیری (II)

حسین خواجه امیری (ایرج)
حسین خواجه امیری (ایرج)
در صورتی که بتوان، صدای واقعی ایرج را با توجه به کیفیت پایینی که به نسل امروزی رسیده، بدست آورد و شنید، شاهد خواهیم بود که او دارای صدایی منحصر به فرد و یگانه در تاریخ موسیقی ایران می باشد، صدایی که منتها درجه هر یک از پارامترهای یک صدای خوب (سونوریته مناسب، حجم بالا، وسعت مطلوب، وضوح و شفافیت عالی و…) را داراست البته با توجه به کیفیت ضبط و انتقال آنها از ادوات ضبط و پخش موسیقی قدیم تا کنون (که اکثرا امروز به صورت داده های کامپیوتری است) کمتر کسی صدای واقعی او را شنیده است.طبیعتا هر چه صدا به صدای واقعی نزدیکتر باشد، به همان نسبت نیز قضاوت ما صحیح تر خواهد بود.

در این خصوص خاطره ای از خود ایرج نقل شده که بازگویی آن خالی از لطف نیست؛ روزی ماشین او در راه مسافرت دچار نقص فنی میشود و یکی از ساکنین آن منطقه، مشکل را بر طرف میکند و ایرج به عنوان تشکر آوازی برای او میخواند و پس از اتمام آواز از او میپرسد من بهتر میخوانم یا ایرج؟ روستایی که او را از چهره نمی شناسد میگوید: این طور که تو آواز خواندی ایرج کیست!

البته با توجه به این نکته که آخرین دوره های ضبط در رادیو در پیش از انقلاب، کیفیت ضبط پیشرفت زیادی داشت و آوازهای با کیفیتی از ایرج ضبط شد، این خواننده نسبت به هنرمندانی چون، قمر، ظلی و طاهرزاده شانس بیشتری برای ماندگاری توانایی هایش در تاریخ داشته است.

ایرج بالغ بر ۱۰۰۰ تصنیف و ۴۰۰ آواز خوانده که ۲۱۳ اثرآن در گلها که شامل گل‌های تازه، برگ سبز ، یک شاخه گل، گلهای رنگارنگ بوده و مابقی در برنامه هایی که در ذیل می آید اجرا شده اند:
برنامه های رادیو ارتش، ارکستر دانشجویان، ارکستر محمد بهارلو، ارکستر ابراهیم خان منصوری، ارکستر عبدالله جهان پناه، موسیقی ایرانی اولیه، موسیقی ایرانی FM، نوایی از موسیقی ملی، بزم شاعران ، اجراهای خصوصی، ارکستر رادیو، ارکستر زرین پنجه، برنامه هایی از پرویز یاحقی، شاعران قصه می گویند با همایون خرم، برنامه شما و رادیو و…

ایرج با نوازندگان بزرگی چون: جلیل شهناز، همایون خرم، علی تجویدی، منصور صارمی، احمد عبادی ، امیرناصر افتتاح، حبیب‌الله بدیعی، اسدالله ملک، جهانگیر ملک، پرویز یاحقی، فرهنگ شریف، حسن ناهید، رضا ورزنده، امیر بیداریان، منصور نریمان، حسن کسایی، لطف الله مجد، محمد موسوی، ابراهیم سرخوش، انوشیروان روحانی، سیروس حدادی و… آثار بسیار زیبا و ماندگاری را به یادگار گذشته است که امروز متاسفانه معرفی نشده.

صدای ایرج در میانه و اوج، زیبا، مردانه، حجیم، قوی و با صلابت در عین حال در بخش بم بسیار لطیف است؛ تحریرهایش بسیار تمیز و سریع و در بسیاری از موارد اعجاب انگیز و باور نکردنی است. حجم صدای او زمان اجرای تحریر به گونه ای است که گویی صدای او توسط وسیله ای تقویت میشود!

معدود خواننده هایی بودند که صدایی پرحجم و قوی داشته اند ولی در اجرای تحریر، به ندرت کسی با توانایی او دیده شده است. تحریر های ایرج در سرعت بالا و در بخش اوج هم قابل شمارش و واضح اند.

به قسمتهای نمونه های صوتی زیر توجه کنید:
audio file دستگاه ماهور، گوشه شکسته
audio file دستگاه چهارگاه، گوشه حصار
audio file آواز اصفهان
audio file آواز دشتی

از خصیصه های دیگر ایرج ادای صحیح شعر و فصاحت آواز است که از خصوصیات مکتب اصفهان است، به طوری که هیچ گاه شعر را قربانی آواز نکرده است حتی در جاهایی که دشواری اجرا باعث شود (مانند بیشتر خوانندگان)، از ادای کلمات صرف نظر کند.

یک دیدگاه

  • مجید
    ارسال شده در خرداد ۱۵, ۱۳۹۷ در ۳:۲۲ ب.ظ

    نهایت تعصب است که می گویید صدای ایرج در بخش بم بسیار لطیف است. اگر لطیف است پس چرا معشوق را اینجوری صدا می زند. از لطافت صدایش کجا دیگه باید استفاده می کرد. دو شعر با من بگو تا کیستی و زبانم را نمی فهمی نگاهم را نمی بینی را گلپا و ایرج هر دو در برنامه بزم شاعران خوانده اند. خودتان مقایسه کنید. اگه صدای ایرج بسیار لطیفه پس صدای افقتخاری چیه؟ دیدی اخر دل ما را شکستی را افتخاری بازخوانی کرده مقایسه کنید. نه خیر صدای ایرج اصلا لطیف نیست ولی در اوج شفافیت خیره کننده ای میابد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (V)

موسیقی ایران موسیقی بی‌نهایت وسیعی است. به خاطر اینکه موسیقی ایران یک سیستم دوگانه «دوآل‌سیستم» (Dual System) دارد که از قرن‌های متوالی به ما رسیده است. بخشی از این سیستم که قدیمی‌تر است سیستم «مقام» است که از قرن هشتم میلادی تا قرن نوزدهم میلادی در ایران رواج داشته است. و به خاطر شرایطی تاریخی که من از آن آگاه نیستم، به علت اینکه موزیکولوگ نیستم، سیستم جدیدتری به اسم «دستگاه» در ایران رشد می‌کند ولیکن مقام از بین نمی‌رود و در موسیقی نواحی ایران هنوز با سیستم مقام سروکار داریم و هنوز مقام به زندگی خودش ادامه می‌دهد. درنتیجه با دو سیستم در موسیقی ایران مواجه هستیم. به همین خاطر وسعت این سیستم دوگانه بی‌نهایت زیاد است. نمی‌خواهم به مسائل تکنیکی بروم اما مثل اقیانوسی است که می‌شود از هر کجایش آب برداشت. هر نوع موسیقی‌ای که بخواهیم می‌شود از این سیستم درست کرد.

فرهنگ اسلامی و پیدایش موسیقی چند صدائی در اروپا (I)

در ضمن بررسی منابعی برای تهیه مقاله ای درباره نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی به این مقاله جالب بر خوردم که برای روشنگری تاریخی درباره مبادلات فرهنگی و موسیقایی شرق و غرب لازم و مفید است؛ و با مقاله های «نقد تاریخنگاری موسیقی ایرانی» و جستارِ پیوست «درباره عقب ماندگی و پیشرفت» ارتباط دارد.

از روزهای گذشته…

عبدی: سعی میکنم به یک امضای شخصی برسم

عبدی: سعی میکنم به یک امضای شخصی برسم

نوازندگان جوان ارکستر سمفونیک تهران با کار جدی و بدون وقفه ای که در پیش دارند به زودی به بار خواهند نشست و ارکستر صدایی که باید به گوش شنونده برساند را خواهد رسانید. به شرطی که انگیزه ها در این نوازندگان کشته نشود بلکه بارور شوند تا به ثمر برسند. نوازندگان پیش از انقلاب نیز هم اکنون در تربیت این جوانان نقش بسیار مهمی خواهند داشت.
جایگاه بداهه نوازی در تاریخ موسیقی

جایگاه بداهه نوازی در تاریخ موسیقی

بسیاری از دست اندرکاران موسیقی بخصوص آنها که دستی در آهنگسازی دارند، با بداهه نوازی میانه خوبی ندارند، حتی برخی بداهه نوازی را معادل باز کردن دهان و صحبت کردن بدون فکر و برنامه از پیش تعیین شده می دانند. اما اگر نگاه کوتاهی به تاریخ موسیقی بیندازیم به دفعات با ماجراهای خلق آثار ارزشمند موسیقی بصورت بداهه برخورد خواهیم کرد.
هورن

هورن

هورن سازی بادی برنجی متشکل از یک لوله مارپیچ نسبتا بلند است که قدمت آن به سال ۱۶۵۰ بر می گردد. در آن زمان در کشور انگلستان از چنین وسیله ای به عنوان شیپور شکار استفاده می شد، فرانسوی ها آن را “هورن آلمانی” می نامیدند، آلمانی ها نام “شیپور شکار” را به کار می بردند و انگلیسی ها نیز این ساز را به نام “هورن فرانسوی” می شناختند. در سال ۱۹۶۰ انجمن بین المللی هورن، نام رسمی این ساز را “هورن horn ” اعلام نمود. در حال حاضر نیز اغلب موسیقی دانان این ساز را “هورن” می نامند.
فلسفۀ سازهای ابداعی (III)

فلسفۀ سازهای ابداعی (III)

باید بررسی کرد در ذهن خلاق طراح یک سازنما چه می گذرد که این گونه طرح ها و نقش های به ظاهر متفاوت و گوناگون در ذهنش نقش می بندد؟ ظاهرا تصور بر این بوده که کاسه را بر آن دسته ای نهند و چند سیمی بر آن کشند و به آن ساز گویند، غافل از آنکه روی هر دیگ و کاسه و قابلمه ای هم می توان سیمی کشید از آن صدایی حاصل نمود. چه بسا که گاهی هم از همین دیگ و قابلمه، صوتی خوش و دلپسند ساتع گردد. ولی آیا به هر کاسه-دسته ای که بر آن چند سیم کشند، ساز توان گفت؟
بیایید موسیقی بسازیم – ۲

بیایید موسیقی بسازیم – ۲

در نوشته قبل مشاهده کردید که چگونه بسادگی می توان با تشکیل بلوکهای چهارتایی و انتخاب هارمونی برای آنها موسیقی ساده ای را تهیه کرد. در این قسمت سعی می کنیم برخی تکنیک های دیگر از جمله استفاده از مدولاسیون را برای توسعه و گسترش طرح موسیقی خود ارائه دهیم.
موسیقی کانتری، پنهان کننده نبوغ سیاهان

موسیقی کانتری، پنهان کننده نبوغ سیاهان

موفقیت چارلی پراید به عنوان یک خواننده سیاهپوست موسیقی کانتری، خیلی عجیب به نظر می رسد، زیرا به طور سنتی این نوع موسیقی تنها به سفیدپوستان اختصاص دارد. هنوز هم بسیاری از خواننده های آفریقایی -آمریکایی موسیقی کانتری در فروش آثارشان مشکلات زیادی دارند. شرکت های ضبط موسیقی به خاطر ترس از شکست اقتصادی عکس آنها را روی جلد آثار نمی زنند.
نگاهی به موسیقی قاره آفریقا (II)

نگاهی به موسیقی قاره آفریقا (II)

شاید بسیاری از انواع موسیقی آفریقایی برای ما قابل درک و یا حتی خوش‌آهنگ نباشد. البته جای تعجب نیست، زیرا هدف تولیدکنندگان آن هم خلق زیبایی نبوده است. موسیقیدان‌های سنتی آفریقا برای لذت بردن، صداها را با یکدیگر ترکیب نمی‌کنند. هدف آن‌ها بیان همه‌ی جنبه‌های زندگی از طریق عنصر صداست.
ارکستر نیایش آثار مجید وفادار را با صدای محمد معتمدی اجرا می کند

ارکستر نیایش آثار مجید وفادار را با صدای محمد معتمدی اجرا می کند

محمد معتمدی خواننده موسیقی اصیل ایرانی در تازه ترین کنسرت خود با اجرای آثار استاد مجید وفادار با نام “بگو کجایی” به روی صحنه می آید. این کنسرت با حمایت شرکت شیناتک (گروه هنری موزاوی) و همراهی انجمن موسیقی ایران با عنوان “بگوکجایی” ۹ شهریورماه از ساعت ۲۱/۳۰ در برج میلاد تهران به اجرای قطعات زنده یاد مجید وفادار می پردازد.
فراخوان چهارمین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی

فراخوان چهارمین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی

چهارمین جشنواره وبلاگ ها و سایت های موسیقی ایران روز شنبه نهم اسفند ماه سال جاری در فرهنگسرای نیاوران برگزار می شود. علاقه مندان به شرکت در این جشنواره که با حمایت فرهنگسرای نیاوران و انجمن موسیقی برگزار می گردد می توانند آثار خود را تا ۷ اسفند ماه به دبیرخانه جشنواره ارسال کنند.
موسیقی سمفونیک ایرانی

موسیقی سمفونیک ایرانی

سرآغاز ورود موسیقی هنری غرب به ایران و فعالیت هنرمندان ایرانی در این رشته به دهه های پایانی سدهء گذشته خورشیدی بازمیگردد. زمانی که به پایمردی امیرکبیر مدرسه دارالفنون در تهران با همکاری استادان فرانسوی ، ایتالیایی و ایرانی بنیاد گرفت و رشته موسیقی نظامی نیز برای ایجاد دسته های موسیقی در ارتش در برنامه کار این مدرسه قرار گرفت. شعبه موسیقی دارالفنون، اندک اندک، پس از گذر از فراز و نشیبب های فراوان، به یک مرکز هنری مستقل به نام هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) بدل گشت و گروه کثیری از نوازندگان و آهنگسازان معاصر ایران را پرورش داد.