چهارم خرداد سخنرانی و کنسرتی با شرکت حمیدرضا نوربخش و بهداد بابایی در شیراز برگزار شد که گزارشی از این برنامه را که توسط آقای ایاز رزمجویی تهیه شده می خوانید.

کانون موسیقی دانشگاه شیراز عصر پنج شنبه چهارم خرداد ماه میزبان حمید رضا نوربخش بود تا در مورد نگرشی بر مکاتب آوازی سخنرانی کند. حمید رضا نوربخش در ابتدا با اعتراض به اینکه شرایط باید طوری مهیا باشد که موسیقیدان بیشتر کار کند، اما امروز موسیقیدانان ما بیشتر حرف می زنند؛ ابتدا در مورد مکاتب مختلف آوازی سخن گفت و با رد اتلاق یک مکتب به یک مکان جفرافیایی به این صورت استدلال کرد که مثلا در اصفهان افرادی مانند تاج، سید رحیم، ادیب خوانساری هستند که بیان می شود این اساتید در مکتب اصفهان قرار می گیرند، در صورتی که اینها شیوه های مختلفی دارند و یا اقبال آذر که بیان می شود در مکتب تبریز قرار دارد اولا اصالت اقبال آذر قزوینی است و نه تبریزی ثانیا اقبال تحت تاثیر احمد خان ساوه ای بوده است.

نوربخش افزود من به شیوه افراد معتقدم مثلا شیوه ی تاج، شیوه طاهرزاده و یا شیوه بنان و گاهی این شیوه چنان گستردگی پیدا می کند که می شود مکتب. وی سپس به صورت عملی یک بیت به شیوه ی تاج آواز خواند و گفت تاکید تاج بر تحویل درست شعر به شنونده بود و بسیار کلمه کلمه می خواند طوری که آوازشان به دکلمه نزدیک می شد. سپس یک بیت به شیوه ی طاهر زاده اجرا کرد و گفت ریتم آواز طاهر زاده از تاج تند تر است و اگر از نظر تاج 70 درصد شعر مهم است 30 درصد موسیقی، این ترکیب در آواز طاهرزاده به 50-50 می رسد.

نوربخش افزود من تا قبل از 18 سالگی تحت تاثیر تاج بودم و چون تاج با پدرم موانست داشت بسیار به آواز و شخصیت تاج علاقمند بودم، بنابرین به شیوه ی او کاملا واقفم اما با حضور خدمت استاد شجریان بطور کامل شیوه ام تغییر یافت. وی در پاسخ به سوال یکی از حضار که معتقد بود جغرافی در ریتم و نوع آواز یا موسیقی تاثیر می گذارد از نوربخش خواست که در سخن خود بازنگری کند و نوربخش پاسخ داد، حرف شما کاملا صحیح است اما نمود آن در موسیقی محلی هر قوم است ولی ما اینجا داریم از موسیقی رسمی ایران سخن می گوییم.

نوربخش سپس به شرایط و مشکلات تعلیم آواز اشاره کرد و گفت از آنجا که حنجره در دسترس همه هست هر کسی به خود اجازه می دهد بخواند در صورتی که شرط لازم خوانندگی داشتن حنجره مناسب است و صدایی که از حجم، وسعت و رنگ مناسبی برخوردار باشد، بنابرین توصیه من به افرادی که کمتر از 50درصد واجد این شرایط هستند این است که یا وارد مقوله ی آواز نشوند و یا خود را خواننده ندانند. وی اضافه کرد رسانه ی ملی توقعات را پایین آورده، طوری که مردم با هر صدایی و هر نوع خواندنی راضی می شوند در صورتی که در قدیم اینچنین نبود و مردم واقعا صدای خوب و خواننده خوب را می شناختند، اما الان کار بجایی رسیده که وقتی من به کسی می گویم صدای شما مناسب خوانندگی نیست پاسخ می دهد من که از فلان خواننده ی سیما بهتر می خوانم .

نوربخش با اعتراض به موضع صدا و سیما در قبال موسیقی افزود گاهی اوقات از من سوال می شود، چرا به تلویزیون نمی روید و من پاسخ می دهم آنجا هویتی ندارم. کو برنامه خاص موسیقی؟ وقتی از نشان دادن ساز پروا دارند من احساس می کنم در آنجا دچار بی هویتی می شوم. وی اضافه کرد البته داشتن حنجره و صدای مناسب شرط لازم است و کافی نیست، من می توانم مثالی بزنم که از این نظر در تاریخ ما بی نظیر بوده اما متاسفانه به بیراهه رفته؛ حنجره هم باید آماده شود، مانند بدن سازی.

حنجره برای ارتباط و سخن گفتن است و اگر کسی بخواهد کار دیگری با حنجره ی خود بکند باید تمرینات خاص ببیند مانند تاتر، آواز کلاسیک و یا آواز ایرانی هر کدام نوع متفاوتی از حنجره را لازم دارد که باید حنجره را مناسب آن تربیت کنیم. وی افزود صدا سازی چیز جدیدی نیست و اینکه ما به شاگردان از روز اول ردیف یاد بدهیم اشتباه است، بلکه باید اول حنجره را آماده کنیم.