سخنرانی حمیدرضا نوربخش در مورد مکاتب آوازی

بهداد بابایی و حمیدرضا نوربخش
بهداد بابایی و حمیدرضا نوربخش
چهارم خرداد سخنرانی و کنسرتی با شرکت حمیدرضا نوربخش و بهداد بابایی در شیراز برگزار شد که گزارشی از این برنامه را که توسط آقای ایاز رزمجویی تهیه شده می خوانید.

کانون موسیقی دانشگاه شیراز عصر پنج شنبه چهارم خرداد ماه میزبان حمید رضا نوربخش بود تا در مورد نگرشی بر مکاتب آوازی سخنرانی کند. حمید رضا نوربخش در ابتدا با اعتراض به اینکه شرایط باید طوری مهیا باشد که موسیقیدان بیشتر کار کند، اما امروز موسیقیدانان ما بیشتر حرف می زنند؛ ابتدا در مورد مکاتب مختلف آوازی سخن گفت و با رد اتلاق یک مکتب به یک مکان جفرافیایی به این صورت استدلال کرد که مثلا در اصفهان افرادی مانند تاج، سید رحیم، ادیب خوانساری هستند که بیان می شود این اساتید در مکتب اصفهان قرار می گیرند، در صورتی که اینها شیوه های مختلفی دارند و یا اقبال آذر که بیان می شود در مکتب تبریز قرار دارد اولا اصالت اقبال آذر قزوینی است و نه تبریزی ثانیا اقبال تحت تاثیر احمد خان ساوه ای بوده است.

نوربخش افزود من به شیوه افراد معتقدم مثلا شیوه ی تاج، شیوه طاهرزاده و یا شیوه بنان و گاهی این شیوه چنان گستردگی پیدا می کند که می شود مکتب. وی سپس به صورت عملی یک بیت به شیوه ی تاج آواز خواند و گفت تاکید تاج بر تحویل درست شعر به شنونده بود و بسیار کلمه کلمه می خواند طوری که آوازشان به دکلمه نزدیک می شد. سپس یک بیت به شیوه ی طاهر زاده اجرا کرد و گفت ریتم آواز طاهر زاده از تاج تند تر است و اگر از نظر تاج ۷۰ درصد شعر مهم است ۳۰ درصد موسیقی، این ترکیب در آواز طاهرزاده به ۵۰-۵۰ می رسد.

نوربخش افزود من تا قبل از ۱۸ سالگی تحت تاثیر تاج بودم و چون تاج با پدرم موانست داشت بسیار به آواز و شخصیت تاج علاقمند بودم، بنابرین به شیوه ی او کاملا واقفم اما با حضور خدمت استاد شجریان بطور کامل شیوه ام تغییر یافت. وی در پاسخ به سوال یکی از حضار که معتقد بود جغرافی در ریتم و نوع آواز یا موسیقی تاثیر می گذارد از نوربخش خواست که در سخن خود بازنگری کند و نوربخش پاسخ داد، حرف شما کاملا صحیح است اما نمود آن در موسیقی محلی هر قوم است ولی ما اینجا داریم از موسیقی رسمی ایران سخن می گوییم.

نوربخش سپس به شرایط و مشکلات تعلیم آواز اشاره کرد و گفت از آنجا که حنجره در دسترس همه هست هر کسی به خود اجازه می دهد بخواند در صورتی که شرط لازم خوانندگی داشتن حنجره مناسب است و صدایی که از حجم، وسعت و رنگ مناسبی برخوردار باشد، بنابرین توصیه من به افرادی که کمتر از ۵۰درصد واجد این شرایط هستند این است که یا وارد مقوله ی آواز نشوند و یا خود را خواننده ندانند. وی اضافه کرد رسانه ی ملی توقعات را پایین آورده، طوری که مردم با هر صدایی و هر نوع خواندنی راضی می شوند در صورتی که در قدیم اینچنین نبود و مردم واقعا صدای خوب و خواننده خوب را می شناختند، اما الان کار بجایی رسیده که وقتی من به کسی می گویم صدای شما مناسب خوانندگی نیست پاسخ می دهد من که از فلان خواننده ی سیما بهتر می خوانم .

نوربخش با اعتراض به موضع صدا و سیما در قبال موسیقی افزود گاهی اوقات از من سوال می شود، چرا به تلویزیون نمی روید و من پاسخ می دهم آنجا هویتی ندارم. کو برنامه خاص موسیقی؟ وقتی از نشان دادن ساز پروا دارند من احساس می کنم در آنجا دچار بی هویتی می شوم. وی اضافه کرد البته داشتن حنجره و صدای مناسب شرط لازم است و کافی نیست، من می توانم مثالی بزنم که از این نظر در تاریخ ما بی نظیر بوده اما متاسفانه به بیراهه رفته؛ حنجره هم باید آماده شود، مانند بدن سازی.

حنجره برای ارتباط و سخن گفتن است و اگر کسی بخواهد کار دیگری با حنجره ی خود بکند باید تمرینات خاص ببیند مانند تاتر، آواز کلاسیک و یا آواز ایرانی هر کدام نوع متفاوتی از حنجره را لازم دارد که باید حنجره را مناسب آن تربیت کنیم. وی افزود صدا سازی چیز جدیدی نیست و اینکه ما به شاگردان از روز اول ردیف یاد بدهیم اشتباه است، بلکه باید اول حنجره را آماده کنیم.

Hamidreza Nourbakhsh
حمیدرضا نوربخش در ارم
نوربخش گفت فراگیری ردیف لازم است اما به صرف دانستن ردیف نه کسی خواننده می شود و نه نوازنده. وی در پاسخ یکی از بانوان گفت منع صدای زن هیچ توجیهی ندارد و کسی مثل قمر برای همه ی خوانندگان زن و مرد الگوست و من الان استعدادهایی می بینم که قبلا سابقه نداشته اما متاسفانه وقتی فرصت بروز ندارند، دچار بی انگیزگی می شوند و از خود می پرسند آواز بیاموزیم که چه؟

حمید رضا نوربخش در پایان به دلیل سوالات مکرری که در مورد استاد شجریان از وی می شد با تبسم پاسخ داد که سخنگوی ایشان نیست. سپس از خاطرات حضور خود در محضر استاد شجریان گفت و اینکه استاد تاکید داشتند ما در تقلید نمانیم و هر کدام راه و شیوه ی خود را پیدا کنیم. وی افزود رمز موفقیت ایشان پشتکار و خستگی ناپذیری است. استاد شجریان اکنون در سن ۶۶سالگی کارهایی می کند که از عهده من که حکم پسر ایشان را دارم بر نمی آید و وارد هر کاری که شد تا آخر می رود.

نوربخش در پایان در پاسخ به سوالی که شما از اینکه اینهمه صدا و خواننده ی نامناسب تبلیغ و ترویج می شود گله دارید، اما تعداد کارهایی که شما و دیگر افراد مانند کرامتی و جهاندار و شفیعی و رفعتی ارائه داده اید روی هم رفته از تعداد آثاری که یکی از خوانندگان در طول یک سال می دهد کمتر است، پاسخ داد خوانندگان شاخص با هر آهنگسازی کار نمی کنند، هر شعری را نمی پسندند، در کار سختگیری می کنند؛ بنابرین هزینه تولید اثر بالا می رود، از طرفی به دلیل ناشناخته بودن این اثر فروش بالایی نخواهد داشت.

مگر استاد شجریان با نوار شناخته شد؟ ایشان اول در رادیو به مردم معرفی شدند. اما الان چه؟ این وظیفه صدا و سیما است که حمایت کند که متاسفانه نمی کند. کدام هنرمند دوست دارد کار نکند، کنسرت ندهد و انزوا گزیند؟ ما هنر را آموختیم برای ارائه به جامعه، اما وقتی شرایط مهیا نیست چه می شود کرد؟

پس از سخنان نوربخش نوبت ساز و آواز رسید که همراه آواز او، سه تارنوازی بهداد بابایی بود. ابتدا غزلی از حافظ در همایون خوانده شد:”نفس برآمد و کام از تو بر نمی آید فغان که بخت من از خواب بر نمی آید” سپس مثنوی همایون با غزلی از سعدی :” شب فراق که داند که تا سحر چند است مگر کسی که به زندان عشق دربند است”. که هم سه تار بابایی و هم آواز دلنشین نوربخش مورد توجه ۸۰۰ نفری که حضور داشتند واقع شد.

19 دیدگاه

  • پرنیان
    ارسال شده در خرداد ۸, ۱۳۸۵ در ۱:۲۷ ق.ظ

    اصولا بگید صدا سازی چی هست؟ چند وقت پیش در یک برنامه ای که با حضور آقای جهاندار در رادیو اجرا شد گفت شد که صدا سازی هم اونقدرها اهمیت نداره! ما بالاخره نفهمیدیم اهمیت داره یا نه! آیا تعریف خاصی آقای نوربخش از این فن دارند؟

  • saeed1922
    ارسال شده در خرداد ۸, ۱۳۸۵ در ۱۰:۴۱ ق.ظ

    امیدوارم باز هم این مجامع و جلسات برگزار شوند

  • احمدمهرآوران
    ارسال شده در خرداد ۸, ۱۳۸۵ در ۱۱:۱۵ ق.ظ

    برنامه بسیاردیدنی وجالبی بود ! امیدوارم حضوربزرگان کماکان درشیرازادامه داشته باشد!
    ولی نمی دونم چرانوبت به بزرگان موسیقی که میرسه سیستم صوتی تمام سالنهای شیرازوسط اجراخراب میشه !

    لطفا گزارشی ازاجرای گروه هنگام درشیرازتهیه کنید !

  • حسين زاهد
    ارسال شده در خرداد ۹, ۱۳۸۵ در ۱۱:۱۷ ب.ظ

    با سلام خدمت دوستان،
    بنده چون از برگزار کنندگان این برنامه بودم از جناب آقای رزمجویی تشکر می کنم که این خبر را بازتاب دادند.
    در مورد سیستم صوت هم زمن عذر خواهی از این دوست عزیز باید بگم که یکی از علت هایی که ما این برنامه را در تالار دستغیب برگزار کردیم (علاوه بر اندازه سالن) صدای بهتر بود، ولی چه می شه کرد که نهایت بدشانسی را در این زمینه آوردیم.
    انشاالله که در آینده نزدیک بتونیم سیستم های صوتی دانشکاه شیراز را یک عیب یابی کامل کنیم.

  • کامیار بهبهانی
    ارسال شده در شهریور ۱۰, ۱۳۸۵ در ۹:۵۹ ب.ظ

    با سلام خدمت دوستان،
    ضمن عرض تشکر از دوست عزیزم جناب زاهد….
    و دیگر اعضای کانون موسیقی دانشگاه شیراز.
    من دعا میکنم شما و آقای جنگجو و غلام نژاد و…
    حالا حالا ها فارغ از تحصییل نشوید
    موسیقی شیراز را شما زنده نگاه داشته اید

  • مهدی
    ارسال شده در شهریور ۱۸, ۱۳۸۵ در ۱:۲۳ ق.ظ

    من از این برنامه اطلاعی نداشتم اما با خوندن همین چند خط گله گذاری آقای نوربخش هم خیلی متاثر شدم و دوباره یاد کمبودها افتادم و از بین رفتنها. که البته فقط تو موسیقی این اتفاق نمیافته بل جاهای دیگه هم همین رواله. باز هم میشینیم به امید روزهای بهتر…

  • بهداد شریفی
    ارسال شده در آذر ۱, ۱۳۸۵ در ۹:۴۳ ق.ظ

    بسیار عالی بود ای کاش از اینگونه برنامه ها در سراسر ایرانمان شاهد باشیم

  • محمود
    ارسال شده در آذر ۱۸, ۱۳۸۵ در ۹:۳۹ ق.ظ

    خداوند بر توفیقات شما و افراد موسیقی دان بیفزاید

  • امیر واحدی
    ارسال شده در دی ۲۱, ۱۳۸۵ در ۱۲:۰۵ ب.ظ

    با عرض سلام و درود بر تمامی اشاعه کنندگان موسیقی اصیل ایرانی
    اینجانب بسیار مشتاق حضور در کلاسهای صدا سازی استاد نوربخش می باشم ولیکن امکان دسترسی به ایشان را ندارم
    اگر که آدرسی از کلاسهای ایشان یا شماره تماسی که بتوان با ایشان ارتباط برقرار کرد را بتوانید در اختیارم بگذارید کمال تشکر را خواهم داشت
    با تشکر و آرزوی توفیق برای شما

  • اسماعيل شهرياري
    ارسال شده در اسفند ۶, ۱۳۸۵ در ۱:۴۸ ب.ظ

    جناب استادنوربخش ارزومندم حضرتعالی رامجددازیارت بنمایم

  • ارسال شده در اسفند ۲۹, ۱۳۸۵ در ۱۱:۱۷ ب.ظ

    ba salam,ta mitoonid az ostadani hamchon SHAJARIAN,nourbakhsh,keramati,jahandar,… estefade konid.kasani hamchon ostade azizam shajarian mesle hafezist ke tekrar nakhahad shod.
    enshaallah ke saadat yar beshe shagerdi dar mahzare nourbakhsh dobare nasibam beshe.
    enshaallah

  • سعید اسماعیل زاده
    ارسال شده در تیر ۲۹, ۱۳۸۷ در ۵:۱۱ ب.ظ

    عرصه اواز ایران نیازمند تحول بنیادین است نه همایشی کوچک در شهری که شاید تعداد تمام بازدیدکنندگان هم به ۱۰۰۰ نفر هم نرسد
    موسیقی ایران را با نکیسا ها و فارابی ها
    مقایسه کنید
    اگر موسیقی به هر دلیل مخاطب نداشته باشد
    عملا از پویایش کاسته خواهد شد
    این عرصه نیازمند سرمایه گذاری فرهنگی است

  • ارسال شده در آذر ۲۰, ۱۳۸۷ در ۵:۱۴ ب.ظ

    ba salam
    biaid sedaye musighi ra boland tar konim.

  • فرجام محمودی
    ارسال شده در دی ۱۳, ۱۳۸۷ در ۱۰:۵۲ ب.ظ

    سلام، لطفا راهنمایی بفرمایید در تهران چه کسی ردیف آوازی استاد کاظمی را تدریس می کند. بسیار سپاسگزار خواهم شد.
    با احترام، فرجام محمودی
    شماره تماس ۰۹۱۲۲۷۹۰۷۹۹

  • ایمان
    ارسال شده در اسفند ۱۳, ۱۳۸۷ در ۲:۳۵ ب.ظ

    عالی هستی

  • نوروزی
    ارسال شده در اسفند ۹, ۱۳۸۸ در ۱۲:۳۱ ب.ظ

    با سلام
    فقط به استاد بگویید دوستش دارم

  • sasan
    ارسال شده در اسفند ۱, ۱۳۸۹ در ۴:۴۵ ب.ظ

    لطفا ردیف آوازی سید حسین طاهرزاده را با امکان دانلود آسان و مجانی به روایات مختلف و اصل آن در وب سایت کم نظیر خود آپ لود کنید تا با استقبال کم نظیر بازدیدکنندگان روبرو شوید

  • علیرضا نوربخش
    ارسال شده در اسفند ۲۸, ۱۳۹۰ در ۷:۵۹ ب.ظ

    با تشکر لطفا برنامه هنری تان را بیشتر کنید.

  • امید عبدیان
    ارسال شده در بهمن ۸, ۱۳۹۳ در ۱:۱۸ ب.ظ

    چگونه استاد خود را انتخاب کنیم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

فرایند خم کردن زه وارها و اتصال آن به ساختمان کلافها در ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در شهریورماه ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که فرشاد شالپوش آن را گردآوری و تدوین کرده و امیر خمسه ویراستاری آن را بر عهده گرفته است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است. زه وار به عنوان بخشی…
ادامهٔ مطلب »

مروری بر آلبوم «کنسرتوها»

آغاز راه، در رجز، هنگامی‌که نرم‌ نرمک اتمسفر چهارگاه از ابهام چند نغمه‌ی اولیه به در می‌آید و بر همه‌جا تسلط می‌یابد هراس نیز همراه آن گسترده می‌شود که مبادا آهنگساز برای بازآفرینی رویارویی جمع و فرد یا نبرد گلادیاتوری‌اش (۱) راه دَمِ دست را برگزیده باشد. از یک‌سو برای ساختن تضادهای پیش‌برنده‌ی یک کنسرتو به سراغ گنجینه‌ی همیشه حاضر و آماده‌ی هویت‌نمای دستگاه‌ها رفته و ماده‌ی خامشان را بی پردازشی در برابر فضای ناآشنا بگذارد و از سوی دیگر بار عاطفی نام «رجز» و کارکردش در جنگ (یا جنگ نمادین؛ تعزیه) را دستاویز تأکید بر شباهت کنسرتو به نبرد کند و تمام.

از روزهای گذشته…

گفتگو با مدرس ویلنسل، ایرنه شارپ (IV)

گفتگو با مدرس ویلنسل، ایرنه شارپ (IV)

چه شخصی برونگرا یا درونگرا باشد آنها خود بخشی از تاریجچه آن اثر خواهند شد. نوازنده ویلنسل همانند بازیگری است که کلمات نمایشنامه را می خواند نمایش را به بهترین وجه که در توانشان است اجرا می کند.
تاثیر استودیو‌های خانگی، قالب‌های ذخیره‌سازی و فضای مجازی بر مالکیت ابزار تولید موسیقی (II)

تاثیر استودیو‌های خانگی، قالب‌های ذخیره‌سازی و فضای مجازی بر مالکیت ابزار تولید موسیقی (II)

در این جا نیز از دیدگاه مالکیت ابزار تولید تفاوتی با مورد پیش مشاهده نمی‌شود و حتا مالکیت موسیقی‌دانان بر ابزار تولید رادیویی مشکل‌تر و دورتر از ذهن است. اگر در مورد قبل امکان این که یک موسیقی‌دان ثروتمند به طور استثنایی صاحب دستگاه‌های ضبط و تکثیر صفحه و استودیویی برای انجام این کار باشد، وجود داشت؛ در مورد رادیو به دلیل ملاحظات سیاسی دولت‌ها و مسائل فنی پیجیده‌تر، این امکان بسیار کم‌تر است.
گلن گلد و تکنیک شخصی اش (I)

گلن گلد و تکنیک شخصی اش (I)

گلن گولد (Glenn Herbert Gould) پیانیست برجسته کانادایی را همگان بعنوان یکی از برترین نوازندگان معاصر می شناسند بالاخص اجراهای بی نظیر وی از آثار باخ زبانزد همگان میباشد، او پیانیستی است با تکنیکی خارق العاده که این تکنیک مخصوص به خودش میباشد.
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (VII)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (VII)

در سال ۱۸۷۳ ساختن یک قطعه سرود ملی به هموطن ما مسیو لومر تکلیف می شود. این سرود جالب و همچنین مارش تاجگذاری توسط لومر ساخته می شود و بوسیله مؤسسه انتشاراتی شودن (۱۶) {یا شودنس} واقع در کوچه سنت انوره (۱۷) پاریس به طبع میرسد و هزینه سنگین چاپ آن از طرف دولت ایران پرداخت می گردد.
موریکونه و اولین تجربه رهبری در ۷۸ سالگی

موریکونه و اولین تجربه رهبری در ۷۸ سالگی

انیو موریکونه Ennio Morricone که در زمینه ساخت و اجرای موسیقی سابقه فعالیتی ۶۰ ساله دارد، به هالیوود میرود تا پس از مدتها جایزه اسکاری که همه اهل فن سالهاست آنرا حق این موسیقیدان کهنه کار میدانند، دریافت کند. وی در این سفر برای اولین بار دست به رهبری ارکستر زده است.
نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (II)

نگاهی به دورنمای پژوهش موسیقی در ایران (II)

گرایش به تبیین مبانی نظری موسیقی ایرانی دراین دوره با چاپ آثار قابل توجهی از کیانی، فرهت، طلایی و دیگران دنبال شد. بررسی موسیقی نواحی مختلف ایران توسط مسعودیه، درویشی، فاطمی و دیگران ادامه یافت. پژوهشهای دیگر پژوهشگران موسیقی ایران که در دوره های اول و دوم انجام شده بود – مانند آثار وزیری ، خالقی ، ملاح و … – چاپ یا تجدید چاپ شد.
موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت دوم)

موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت دوم)

البته نباید این نکته را از نظر دور داشت که بحث فرهنگ پذیری و تعامل فرهنگی ملت ها در دوره های متفاوت تاریخی، امری انکار ناپدیر و حتی ضروری و مبارک است. صحبت ما بر سر این «چگونگی» این فرهنگ پذیری است. چه بسا، آن چنان که پیداست به عنوان نمونه، موسیقی غرب نیز هیچ گاه از تأثیر فرهنگ موسیقایی سایر ملل بی نصیب نمانده است و در ادوار مختلف نیز به کرّات این اثر گذاری فرهنگی بر موسیقی غرب، مورد استقبال عالمان و فرهنگ دوستان آن قرار گرفته است.
نمودی از جهان متن اثر (XI)

نمودی از جهان متن اثر (XI)

نقد موسیقی نیز به شکل گسترده‌ای آنالیز را به‌ کار می‌برد و همچنین موسیقی‌شناسی به گونه‌ای آن را به کار می‌گیرد تا حدی که برخی اساسا آنالیز را عملی موسیقی‌شناسانه تلقی می‌کنند (۴۹). اگر هدف شناخت خود موسیقی باشد زیاد هم شگفت‌آور نیست که یکی از راه‌های اصلی آنالیز باشد؛ چه چیز بیش از این ممکن است به گشودن یک اثر موسیقی برای فعالیتی شناختی نزدیک شود؟
جو پس

جو پس

جو پس (Joe Pass) در ۲۳ ژانویه سال ۱۹۲۹ در نیوجرسی آمریکا بدنیا آمد . وی یکی از برترین نوازندگان معاصردر نوازندگی گیتار جز در جهان بود . وی ابداع کننده شیوه های جدیدی چه در هارمونی و چه در سبک نوازندگی جز بود . اجرای موسیقی کنترپوانی در حین بداهه نوازی و آکوردهایی ملودیک افق های جدیدی را در نوازندگی برای سایر نوازندگان بوجود آورد.
تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (VII)

تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (VII)

هنگام مرگ ابراهیم پسر اسحق ۳۸ ساله و خود یکی از خوانندگان و نوازندگان معروف بود که این فن را نزد پدر و منصور زلزل که او هم ایرانی بود آموخت. ابولفرج او را به دریا و سایر موسیقی‌دانان را به نهر و جوی آب تشبیه کرده است. از تبحر او روایت کرده‌اند که قطعات موسیقی را حتی با عود نانوک می‌توانسته است، بخوبی بنوازد.