نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (IV)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
همان‌طور که ذکر شد، در آنالیزی که می‌خوانید، نسخه صوتی «قطعه‌ای در ماهور» که توسط انتشارات ماهور در آلبومی به نام «گروه‌نوازی» منتشر شد را به عنوان نسخه مرجع قرار دادیم، چرا که به خاطر ضبط استودیویی، اشکالات اجرایی قابل اصلاح بوده است و طبعا، این نسخه مورد تایید نهایی آهنگساز نیز بوده است.

در نسخه دیگری که از این اثر به صورت تصویری موجود است، به جای ساز ویولون، از سازهای کمانچه و دو قیچک و به جای ویولا از قیچک آلتو استفاده شده است که این ترکیب در بیشتر اجراهای زنده «گروه سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر» به سرپرستی فرامرز پایور وجود داشته است.

این تغییر در سازبندی توسط آهنگساز برای شفاف‌تر شدن و سهولت در اجرای استودیویی این گروه اعمال می شده البته تنها در زمانی که رنگ صدایی سازهای آرشه‌ای ایرانی نقش خاصی نداشته است. در بسیاری از اجراهای استودیویی گروه پایور که رنگ سازهای آرشه‌ای ایرانی لازم بوده، از این سازها استفاده شده و صدای آنها به گوش می‌رسد.

بخش دیگری از این قطعه که در دست خط آهنگساز موجود است ولی در اجرای استودیویی تغییر کرده، اولین نت در میزان ۴۷ و ۴۹ است که برای جلوگیری از دیسونانس با ارکستر، به ترتیب نیم پرده و یک پرده، بالا رفته است.

بررسی سازبندی «قطعه‌ای در ماهور»
ارکستر سازهای ایرانی متشکل از سازهای: سنتور سل کوک، تار، عود، رباب، کمانچه، قیچک یک و دو، قیچک آلتو، نی سل و تنبک است و ساز سه‌تار نقش تکنواز را به عهده دارد.

الف) ناهماهنگی صوتی در اجرای طبیعی:
سه‌تار به خاطر ماهیت آکوستیکی‌اش، توانایی همراهی با این ارکستر، بدون وسایل تقویت کننده را ندارد، ضمن این که نی نیز تا حدی در هم‌نوازی با چنین ارکستری به مشکل ضعیف بودن صدا بر می‌خورد که بهتر است توسط امکانات تقویت صدا، به قدرت صدایی این ساز نیز کمک شود.

ب) بخش‌های نت نویسی نشده در نت نوشته:
به غیر از جایگاه اصلی اجرای نغمه ها در سازهای هر دو دسته (زهی و مضرابی)‌ که در نت مشخص نشده، بخشهایی که مربوط به اجرای قسمت آوازی و اجرای چهار مضراب برای سه‌تار است به علاوه بخشهایی که تنبک در کل قطعه می نوازد، نت نگاری نشده است و به اختیار نوازنده این دو ساز قرار داده شده است.

ج) وسعت صوتی قطعه:
در پارتیتوری که نگارنده از “قطعه‌ای در ماهور» تهیه کرده است، بالاترین نغمه را نی با «فا ۶» دارد و بم ترین نغمه را عود با «سل ۲» دارد اما به خاطر عدم مشخص شدن جایگاه اصلی نت ها در دست‌نوشته آهنگساز، عنوان یک پاسخ دقیق در این زمینه امکان پذیر نیست.

بررسی فرم قطعه
تذکر: طبعا می توان برای «قطعه‌ای در ماهور»، نسبت به نظرات مختلف، چندین نوع قسمت‌بندی را فرض کرد چراکه در جای‌جای قطعه تنوع ریتمیک و ملودیکی به صورت قابل توجه وجود دارد، پس برای عمومی‌تر شدن استنادهای این نوشته، تنها در بخش‌هایی که: ارکستر و تک‌نواز به طوری هر بخش را تمام می‌کنند که قطعه به طور کامل متوقف و بخش بعدی شروع می‌شود یا ملودی مسیر خود را تغییر قابل توجهی می دهد، بخش‌های مختلف این قطعه را تقسیم بندی کلان می‌کنیم. همچنین بخش‌هایی که به عنوان بداهه‌نوازی سه‌تار در نظر گرفته شده را در این نوشته بررسی نخواهیم کرد.

نگارنده، این قطعه را به ۱۳ قسمت تقسیم می‌کند که با شماره‌‌گذاری مصنف این اثر بر روی نت دست‌نوشته او (مورد استفاده برای تمرین)، تفاوت دارد:
A m. 1-13 B m. 14-23 C m. 24-69 D m. 70-102 E m. 103-106 F m. 104-106 G m. 107-113 H m. 114-146 I m. 148-173 J m. 173-192 K m. 192-203 L m. 204-232 M m. 233-251

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جمال الدین منبری پس از سالها سکوت به روی صحنه می رود

ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان و خوانندگی جمال الدین منبری و پوریا اخواص، ۱۶ اسفند ماه ۹۷ ساعت ۲۱:۳۰ دقیقه در تالار وحدت به روی صحنه می رود. این برنامه آخرین کنسرت سال ۹۷ ارکستر ملی با رهبری شهبازیان خواهد بود.

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (II)

از موسیقی فیلم‌های ماندگار علیقلی در این دسته باید به نمونه عالی مدرسه موشها به کارگردانی محمدعلی طالبی و مرضیه برومند در سال ۱۳۶۴ اشاره کرد. با اینکه این فیلم بطور کامل موزیکال نبود. اما، ترانه‌ها جلوه و جذابیت خاصی به آن می‌داد. البته این خود به عنوان آغاز یک راه برای جذب مخاطب بود. مردم علاقه‌مند به شنیدن ترانه‌های شاد و موسیقی ریتمیک و ساده بودند و علیقلی به خوبی از پس این کار برآمده بود. شایان توجه است که ترانه‌های فیلم هیچ کدام نتوانستند شهرت و محبوبیت ترانه تیتراژ سریال تلویزیونی را تکرار کنند، اما در یک ساختار کلی مناسب کلیت فیلم بود.

از روزهای گذشته…

Ghost Note

Ghost Note

بهترین تعریف برای Ghost Note آن است که نوازنده آنرا بگونه ای اجرا کند که توسط شنونده احساس شود اما شنیده نشود! این نتها معمولآ بسیار آرام و بدون هیچ گونه تاکید خاصی توسط نوازنده اجرا می شوند، این نتها در نوشتار موسیقی همانند نتهای اختیاری در میان دو پرانتز نوشته می شوند. برای آشنایی بیشتر با این نت های موسیقی، بیایید راجع به آن صحبت کنیم.
او پیانیست بود یا شوپنیست؟ (IV)

او پیانیست بود یا شوپنیست؟ (IV)

شوپن که به شدت از تضاد بین فرهنگ روستایی اصالتش با زندگی اشرافی که از زندگی با اسکاربک­ ها یاد گرفته بود بسیار رنج می­ برد، تصمیم به سفر به مونیخ گرفت و پس از رفتن به مونیخ به مدت ۳ سال از کالک برنر بهره گرفت، ولی این مدت به ۱ ماه هم نرسید.
پیپا

پیپا

پیپا که معروف به گیتار چینی میباشد دارای سابقه ای به بیش از دو هزار سال می باشد. برخی اوقات آنرا لوت چینی نیز نام میبرند که بسیاری از سازهای آسیا بالاخص سازهای جنوب آسیا از این ساز بوجود آمده است و شاید بتوان آنرا مادر سازهای زهی جنوب آسیا دانست. از جمله biwa یک ساز چینی و ساز محلی کشور ویتنام đàn tỳ bà و همچنین پیپای کره ای، اما برخلاف پیپای چینی همتای کره ای این ساز مدتهاست که دیگر نواخته نمیشود و باید آنرا درون موزه ها دید؛ سعی و تلاش در جهت احیای دوباره آن بی ثمره مانده است.
درباره درس گفتارهای نقد موسیقی

درباره درس گفتارهای نقد موسیقی

ویراست جدید کتاب “درس گفتارهای نقد موسیقی” تالیف آروین صداقت کیش، تحت عنوان “پیش نویس، نسخه ی ۲.۲” منتشر شد. با ارائه ی این نسخه و شماره ی ویراست حاضر و با توجه به امکانات فضای مجازی، متن این کتاب عملا به متنی همیشه باز برای ویرایش های بعدی (تا جایی که استخوان بندی اصلی مخدوش نشود) بدل شده است.
سمفونی مانفرد؛ یک شاهکار روسی… (IV)

سمفونی مانفرد؛ یک شاهکار روسی… (IV)

در سمفونی مانفرد، همچون سمفونی فنتاستیک، از تم ها به شکل تازه ای بهره گرفته می شود. هر بار که تم اصلی و آغازگر که پایه و اساس ساختمان این اثر را تشکیل می دهد ظاهر می گردد، آرامش را از آن می گیرد و حتی ناقوس کلیسا به عنوان “تسلی بخش مذهبی” توانایی مهار ساختن آنرا ندارد.
کنسرت مجدد زند آوه در خانه هنرمندان

کنسرت مجدد زند آوه در خانه هنرمندان

نوید زند آوه در تاریخ ۱۶ و ۱۷ تیر ماه سال جاری (۱۳۹۰) رسیتال دیگری را در خانۀ هنرمندان ایران برگزار خواهد کرد. زند آوه در این رسیتال آثاری از آهنگسازانی چون: ناروائز، سور، گرانادوس، باریوس، دوفایا و آلبنیز و چند قطعۀ ایرانی نوشته شده برای گیتار کلاسیک از ایشان و فرزان زحمتکش اجرا خواهد نمود که رپرتواری به نسبت متفاوت در مقایسه با اجرای ماه پیش وی میباشد.
صبا از زبان سپنتا (IV)

صبا از زبان سپنتا (IV)

قطعهء «به زندان» ساخته صبا، در شوشتری از نوای آزادی‌خواه در بندی اقتباس شده است. از دیگر قطعات ایشان‌ می‌توان اینها را برشمرد: رقص چوبی، قاسم آبادی و زنگ شتر با دوبل کوردهای مطبوع آن. استاد به‌ نوازندگی جمعی و ارکستر با موازین صحیح آن‌ رغبت خاص داشت. نت‌ نویسی او دقیق و در شناخت اوزان مهارتی خاص داشت، هم او بود که‌ وجود میزان لنگ ماتنه ۵/۸ یا ۷/۸ را در موسیقی‌ ایرانی تشخیص داد.
بررسی برخی آراء و گفتارهای نورعلی برومند از منظر دیدگاه‌های اتنوموزیکولوژی (III)

بررسی برخی آراء و گفتارهای نورعلی برومند از منظر دیدگاه‌های اتنوموزیکولوژی (III)

۵) مجلس (اجرای خصوصی موسیقی) در برابر کنسرت (اجرای عمومی موسیقی): نتل (۱۳۸۴: ۲۴) ویژگی‏های مجلس را این طور شرح می‏ دهد: «برومند به من گفته بود که مجلس جایی است که موسیقی در اصیل‏ ترین شکل آن شنیده می‏ شود، اما خصوصی بودنْ ویژگی اصلی این محیط بود و حضور شخصی غریبه در این محیط به سختی تحمل می‏ شد».
رمضان: ریتم در آثار آهنگسازان ایرانی جایگاه خاصی دارد

رمضان: ریتم در آثار آهنگسازان ایرانی جایگاه خاصی دارد

من خودم الان حدود سه سال هست که مشغول انجام این پروژه هستم، جدیداً متوجه شدم چون من هم ایرانی هستم و ریتم را مثل همه‌ی ایرانی‌ها جور دیگری احساس می‌کنم و این را وقتی متوجه شدم که دیدم یک قطعه‌ای که از یکی از همین آهنگسازهای جوان من اجرا کرده بودم را روی سایت آهنگساز دیدم که با اجرای نوازنده دیگری توانستم این را بشنوم و برای من خیلی جالب بود که آن جور که من ریتم آن قطعه را احساس می‌کنم آن نوازنده کاملاً مدل دیگری احساس می‌کند و این یک چیزی هست که حتی اگر خود آدم هم به آن واقف نباشد، به طور غریزی این بیان را داشته باشد.
درویش خان در گذار تمدن (II)

درویش خان در گذار تمدن (II)

تضادهای ایران در عهد قاجار دو گروه موسیقیدان می سازد. عده ای سر سپرده گردش قدرت در ساختار سیاسی می شوند و خود را در دل حواشی موسیقی و بزم ها و محفل ها رها می کنند و گروه اندکی هم مبنای فهم اجتماعی را در تعارضات و تناقضات تاریخی و حقوق مردم می جویند.