نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (IV)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
همان‌طور که ذکر شد، در آنالیزی که می‌خوانید، نسخه صوتی «قطعه‌ای در ماهور» که توسط انتشارات ماهور در آلبومی به نام «گروه‌نوازی» منتشر شد را به عنوان نسخه مرجع قرار دادیم، چرا که به خاطر ضبط استودیویی، اشکالات اجرایی قابل اصلاح بوده است و طبعا، این نسخه مورد تایید نهایی آهنگساز نیز بوده است.

در نسخه دیگری که از این اثر به صورت تصویری موجود است، به جای ساز ویولون، از سازهای کمانچه و دو قیچک و به جای ویولا از قیچک آلتو استفاده شده است که این ترکیب در بیشتر اجراهای زنده «گروه سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر» به سرپرستی فرامرز پایور وجود داشته است.

این تغییر در سازبندی توسط آهنگساز برای شفاف‌تر شدن و سهولت در اجرای استودیویی این گروه اعمال می شده البته تنها در زمانی که رنگ صدایی سازهای آرشه‌ای ایرانی نقش خاصی نداشته است. در بسیاری از اجراهای استودیویی گروه پایور که رنگ سازهای آرشه‌ای ایرانی لازم بوده، از این سازها استفاده شده و صدای آنها به گوش می‌رسد.

بخش دیگری از این قطعه که در دست خط آهنگساز موجود است ولی در اجرای استودیویی تغییر کرده، اولین نت در میزان ۴۷ و ۴۹ است که برای جلوگیری از دیسونانس با ارکستر، به ترتیب نیم پرده و یک پرده، بالا رفته است.

بررسی سازبندی «قطعه‌ای در ماهور»
ارکستر سازهای ایرانی متشکل از سازهای: سنتور سل کوک، تار، عود، رباب، کمانچه، قیچک یک و دو، قیچک آلتو، نی سل و تنبک است و ساز سه‌تار نقش تکنواز را به عهده دارد.

الف) ناهماهنگی صوتی در اجرای طبیعی:
سه‌تار به خاطر ماهیت آکوستیکی‌اش، توانایی همراهی با این ارکستر، بدون وسایل تقویت کننده را ندارد، ضمن این که نی نیز تا حدی در هم‌نوازی با چنین ارکستری به مشکل ضعیف بودن صدا بر می‌خورد که بهتر است توسط امکانات تقویت صدا، به قدرت صدایی این ساز نیز کمک شود.

ب) بخش‌های نت نویسی نشده در نت نوشته:
به غیر از جایگاه اصلی اجرای نغمه ها در سازهای هر دو دسته (زهی و مضرابی)‌ که در نت مشخص نشده، بخشهایی که مربوط به اجرای قسمت آوازی و اجرای چهار مضراب برای سه‌تار است به علاوه بخشهایی که تنبک در کل قطعه می نوازد، نت نگاری نشده است و به اختیار نوازنده این دو ساز قرار داده شده است.

ج) وسعت صوتی قطعه:
در پارتیتوری که نگارنده از “قطعه‌ای در ماهور» تهیه کرده است، بالاترین نغمه را نی با «فا ۶» دارد و بم ترین نغمه را عود با «سل ۲» دارد اما به خاطر عدم مشخص شدن جایگاه اصلی نت ها در دست‌نوشته آهنگساز، عنوان یک پاسخ دقیق در این زمینه امکان پذیر نیست.

بررسی فرم قطعه
تذکر: طبعا می توان برای «قطعه‌ای در ماهور»، نسبت به نظرات مختلف، چندین نوع قسمت‌بندی را فرض کرد چراکه در جای‌جای قطعه تنوع ریتمیک و ملودیکی به صورت قابل توجه وجود دارد، پس برای عمومی‌تر شدن استنادهای این نوشته، تنها در بخش‌هایی که: ارکستر و تک‌نواز به طوری هر بخش را تمام می‌کنند که قطعه به طور کامل متوقف و بخش بعدی شروع می‌شود یا ملودی مسیر خود را تغییر قابل توجهی می دهد، بخش‌های مختلف این قطعه را تقسیم بندی کلان می‌کنیم. همچنین بخش‌هایی که به عنوان بداهه‌نوازی سه‌تار در نظر گرفته شده را در این نوشته بررسی نخواهیم کرد.

نگارنده، این قطعه را به ۱۳ قسمت تقسیم می‌کند که با شماره‌‌گذاری مصنف این اثر بر روی نت دست‌نوشته او (مورد استفاده برای تمرین)، تفاوت دارد:
A m. 1-13 B m. 14-23 C m. 24-69 D m. 70-102 E m. 103-106 F m. 104-106 G m. 107-113 H m. 114-146 I m. 148-173 J m. 173-192 K m. 192-203 L m. 204-232 M m. 233-251

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره روبیک گریگوریان (III)

در ابتدای حکومت رضا شاه، کلنل علینقی وزیری که در هر دو کشور درس های مقدماتی موسیقی غربی را خوانده بود، عامل تغییرات اولیه فضای موسیقی رسمی کشور، از ایرانی به فرنگی، به حساب می آمد و مورد تشویق و حمایت قرار می گرفت. در دوره دوم حکومت رضا شاه که اصول کلی سیاست های جاری تغییر کرده بود، دیگر لزومی نداشت که «تجدد را در لباس سنت» عرضه کنند (فی المثل، والس های شوپن را با تار بنوازند!).

زیستن با هنر سلوکی عاشقانه (IV)

در آن سال هایی که برای فراگرفتن ردیف موسی خان معروفی خدمت استاد هوشنگ ظریف می رسیدم، از ایشان برای فراگیری آهنگ سازی راهنمایی خواستم. در اوایل دهه هفتاد آهنگ هایی را برای گروه های موسیقی ایرانی می نوشتم و با گروه های مختلف اجرا می کردم و این شد که سرانجام با توصیه و معرفی استاد ظریف در حدود سال هزار و سیصد و هفتاد و چهار به کلاس های آموزش تئوری موسیقی و هارمونی استاد فرهاد فخرالدینی راه پیدا کردم.

از روزهای گذشته…

وکیلی: ردیف کاظمی ۴۰۰ گوشه دارد

وکیلی: ردیف کاظمی ۴۰۰ گوشه دارد

اینکه باب شده که می گویند مکتب اصفهان و مکتب تهران برای کسانی که در تهران بوده اند یا اصفهان، تعاریف دقیق و موسیقایی نیست. یادم است که سالها پیش با مرحوم دکتر حسین عمومی که ردیف دان و حقوق دان بود، مصاحبه ای انجام داده بودند و ایشان تعریف خوبی از مکتب ارائه داده بود. البته این مصاحبه بسیار طولانی است و در اینجا می شود به بخشی از آن اشاره کرد؛ مثلا نحوه بیان شعر، ریتم درونی آواز، نوع تحریر و حتی مخرج صوتی کلام که این تعاریف ما را به سوی یک مفهوم موسیقایی هدایت می کند نه تنها یک منطقه جغرافیایی.
گفتگویی با آگوستا رید توماس (I)

گفتگویی با آگوستا رید توماس (I)

زمانی که الهه گان هنر بر انسان فرود می آیند، الهام بخشی صورت می گیرد و در این حالت آفرینش هنری به آثاری می انجامد که از مرز زمان فراتر می روند. به نظر می رسد که از لحاظ تاریخی فرایند پایه ای خلاقانه (تعامل عقل، تخیل، احساس و ماده) پایدار بوده و تمام نسل ها را برای بروز واکنش بر اساس فطرت خودشان به چالش کشیده است. این روزها دست یافتن به یک ایده موسیقایی با ارزش و اجرا کردن آن از لحاظ فنی کار آسانی تری نیست، هر چه باشد در غیاب یک رسم معمول این کار دشوارتر نیز می شود.
Sonny Boy اسطوره سازدهنی بلوز (I)

Sonny Boy اسطوره سازدهنی بلوز (I)

اگر در تاریخ سازدهنی بلوز (Blues Harp) دو نوازنده مطلقا غیر قابل تقلید وجود داشته باشند قطعا یکی از آنها Sonny Boy Williamson II است (و دیگری هم Sonny Terry ). سانی بوی ویلیامسونII، بی شک یکی از تاثیر گذارترین و بزرگترین نوازندگان Diatonic Harmonica (ساز دهنی دیاتونیک) در تاریخ موسیقی بلوز واز قله های دست نیافتنی آن است. بی اغراق می توان او را از واپسین اسطوره های بلوز و حتی فراتر از هویت اسطوره ای، از نمادهای بلوز دانست.
هاشمی: در خصوص آموزشِ تکنیک های کُمپوزیسیون، فاقدِ مکتب و مِتد آموزشی هستیم

هاشمی: در خصوص آموزشِ تکنیک های کُمپوزیسیون، فاقدِ مکتب و مِتد آموزشی هستیم

یکی از مشکلاتِ آموزش، در خصوصِ یادگیری یِ دانشِ کُمپوزیسیون (شامل: تئوری موسیقی، ریتم، سُلفِژ، شیوه ساختن ملودی، هارمونی، فرم موسیقی و اِسته تیک، تجزیه و تحلیل و آنالیز، کُنترپواَن، فوگ، ساز شناسی، اُرکستراسیون و آرانژمان) در کشور ما، عدمِ وجودِ یک مکتب و نظامِ آموزشی یِ مشخص و تدوین شده یِ مدون و سیستماتیک، بر خواسته از فرهنگِ ایرانی و متعلق به سرزمین و زادگاه خودمان است.
بررسی مقایسه‌ای آثار آریستوگزنوس تارنتی و ابونصر فارابی (VIII)

بررسی مقایسه‌ای آثار آریستوگزنوس تارنتی و ابونصر فارابی (VIII)

جمله «بطلمیوس» و «تامسطیوس» (۲۱) اشاره می‌کند، از سوی دیگر نام «فیثاغورث» را چندین بار بر سبیل نقد نظرات‌اش می‌آورد. اگر همین روش بررسی جزء به جزء را ادامه دهیم خواهیم دید که علاوه بر توافق در مبادی روش‌شناختی در موضوع مورد بررسی علم موسیقی، در «صناعت نظری موسیقی» نیز با آریستوگزنوس شباهت تام می‌یابیم:
نی و دندان (IV)

نی و دندان (IV)

اگر می خواهید ایمپلنت کنید فقط برای فک پایین انجام دهید، فک بالای شما در هر حالت خوب یا بد ثبات لازم برای نگه داری پروتز متحرک را داراست و نیازی به ایمپلنت و تحمل هزینه و درد سر نیست. اگر در این خصوص با پزشک ایمپلنت مشاوره کنید مطمئنا برعکس آنچه گفته شد را به شما خواهد گفت! پس دندان سفارشی و گران قیمت، طمع باطلی است و حتما در این مورد معقول ترین راه را انتخاب کنید تا جواب بگیرید.
زندگى با بتهوون

زندگى با بتهوون

به نظر شما آیا راهى براى تقسیم بندى آهنگسازان وجود دارد؟در یک دسته بندى کلى شاید بتوان آنها را به دو گروه آهنگسازان «قبل از بتهوون» و آهنگسازان «بعد از بتهوون» تقسیم کرد. در حقیقت بتهوون در تاریخ موسیقى یک نقطه عطف به شمار مى آید. زیرا آهنگسازان قبل از او همه براى درباریان و اشراف زادگان آهنگ مى ساختند و در واقع مى توان گفت آنها همان قطعه اى را مى نوشتند که از ایشان درخواست مى شد. قطعاتى که با ارکستر دربار نواخته مى شدند. اما بتهوون دیدگاه تازه اى به وجود آورد و اگر بگویم که هیچ آهنگسازى تا آن زمان، به این اندازه خود را وقف آهنگسازى نکرده است، دور از حقیقت نیست.
یادی از باقرخان رامشگر (III)

یادی از باقرخان رامشگر (III)

از صفحات جالبی که باقر خان در این دوره به ضبط می رساند، صفحه تک نوازی پیانوی ایشان است که در گریلی می نوازد به شماره کاتولک ۱۵۵۰۰-۷٫ باقرخان ۱۱ روی صفحه گرامافون بصورت تک نوازی و ۴ صفحه با میرزا اسدالله خان به صورت همنوازی بدون آواز دارد و یک صفحه با ویلن حسین خان هنگ آفرین و آواز رضا قلی خان.
about violin design – طرح و مدل (I)

about violin design – طرح و مدل (I)

در این قسمت از مباحث ساخت ویلن، به مرحله ای می رسیم که از دقت و توجه خاصی برخوردار است. این موضوع مشخصا در تمام متد های آموزشی ساخت ساز، بخشی مهم و قابل پردازش است. در طول تاریخ سازگری نظرات متفاوتی در راستای چگونگی عملکرد برای ورود به عرصه ظهور ماهیت فیزیکی ساز مطرح بوده است.
خودآموختگی؛ از ورطه های تکرار تا هاویه های توهم (III)

خودآموختگی؛ از ورطه های تکرار تا هاویه های توهم (III)

در مرحله اول کاری که شاگردان باید از طریق تالیف از منابع موجود انجام دهند استاد خود انجام می دهد بنابراین این او مجموعه یی بسیار مشخص را به عنوان منبع غیرقابل نقد تدارک می بیند.