نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (IV)

اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
اجراي «قطعه اي در ماهور»، تالار رودكي 1354
همان‌طور که ذکر شد، در آنالیزی که می‌خوانید، نسخه صوتی «قطعه‌ای در ماهور» که توسط انتشارات ماهور در آلبومی به نام «گروه‌نوازی» منتشر شد را به عنوان نسخه مرجع قرار دادیم، چرا که به خاطر ضبط استودیویی، اشکالات اجرایی قابل اصلاح بوده است و طبعا، این نسخه مورد تایید نهایی آهنگساز نیز بوده است.

در نسخه دیگری که از این اثر به صورت تصویری موجود است، به جای ساز ویولون، از سازهای کمانچه و دو قیچک و به جای ویولا از قیچک آلتو استفاده شده است که این ترکیب در بیشتر اجراهای زنده «گروه سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر» به سرپرستی فرامرز پایور وجود داشته است.

این تغییر در سازبندی توسط آهنگساز برای شفاف‌تر شدن و سهولت در اجرای استودیویی این گروه اعمال می شده البته تنها در زمانی که رنگ صدایی سازهای آرشه‌ای ایرانی نقش خاصی نداشته است. در بسیاری از اجراهای استودیویی گروه پایور که رنگ سازهای آرشه‌ای ایرانی لازم بوده، از این سازها استفاده شده و صدای آنها به گوش می‌رسد.

بخش دیگری از این قطعه که در دست خط آهنگساز موجود است ولی در اجرای استودیویی تغییر کرده، اولین نت در میزان ۴۷ و ۴۹ است که برای جلوگیری از دیسونانس با ارکستر، به ترتیب نیم پرده و یک پرده، بالا رفته است.

بررسی سازبندی «قطعه‌ای در ماهور»
ارکستر سازهای ایرانی متشکل از سازهای: سنتور سل کوک، تار، عود، رباب، کمانچه، قیچک یک و دو، قیچک آلتو، نی سل و تنبک است و ساز سه‌تار نقش تکنواز را به عهده دارد.

الف) ناهماهنگی صوتی در اجرای طبیعی:
سه‌تار به خاطر ماهیت آکوستیکی‌اش، توانایی همراهی با این ارکستر، بدون وسایل تقویت کننده را ندارد، ضمن این که نی نیز تا حدی در هم‌نوازی با چنین ارکستری به مشکل ضعیف بودن صدا بر می‌خورد که بهتر است توسط امکانات تقویت صدا، به قدرت صدایی این ساز نیز کمک شود.

ب) بخش‌های نت نویسی نشده در نت نوشته:
به غیر از جایگاه اصلی اجرای نغمه ها در سازهای هر دو دسته (زهی و مضرابی)‌ که در نت مشخص نشده، بخشهایی که مربوط به اجرای قسمت آوازی و اجرای چهار مضراب برای سه‌تار است به علاوه بخشهایی که تنبک در کل قطعه می نوازد، نت نگاری نشده است و به اختیار نوازنده این دو ساز قرار داده شده است.

ج) وسعت صوتی قطعه:
در پارتیتوری که نگارنده از “قطعه‌ای در ماهور» تهیه کرده است، بالاترین نغمه را نی با «فا ۶» دارد و بم ترین نغمه را عود با «سل ۲» دارد اما به خاطر عدم مشخص شدن جایگاه اصلی نت ها در دست‌نوشته آهنگساز، عنوان یک پاسخ دقیق در این زمینه امکان پذیر نیست.

بررسی فرم قطعه
تذکر: طبعا می توان برای «قطعه‌ای در ماهور»، نسبت به نظرات مختلف، چندین نوع قسمت‌بندی را فرض کرد چراکه در جای‌جای قطعه تنوع ریتمیک و ملودیکی به صورت قابل توجه وجود دارد، پس برای عمومی‌تر شدن استنادهای این نوشته، تنها در بخش‌هایی که: ارکستر و تک‌نواز به طوری هر بخش را تمام می‌کنند که قطعه به طور کامل متوقف و بخش بعدی شروع می‌شود یا ملودی مسیر خود را تغییر قابل توجهی می دهد، بخش‌های مختلف این قطعه را تقسیم بندی کلان می‌کنیم. همچنین بخش‌هایی که به عنوان بداهه‌نوازی سه‌تار در نظر گرفته شده را در این نوشته بررسی نخواهیم کرد.

نگارنده، این قطعه را به ۱۳ قسمت تقسیم می‌کند که با شماره‌‌گذاری مصنف این اثر بر روی نت دست‌نوشته او (مورد استفاده برای تمرین)، تفاوت دارد:
A m. 1-13 B m. 14-23 C m. 24-69 D m. 70-102 E m. 103-106 F m. 104-106 G m. 107-113 H m. 114-146 I m. 148-173 J m. 173-192 K m. 192-203 L m. 204-232 M m. 233-251

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تکنیک های هارمونی در موسیقی های امپرسیونیسم و رومانتیسم (II)

من این نوع دیدگاه گسترش هارمونی را در هفت متد اصلی دسته بندی و خلاصه می کنم که در جای خود در باره ی هر کدام صحبت می کنم. این متد ها عبارتند از:

اولین دکتر موسیقی (I)

حســین ناصحی در سال ۱۳۰۴ در خانواده ای هنردوست به دنیا آمد. مادرش از شاگردان استاد درویش خان بود و تار می نواخت. به همین جهت ذوق موسیقی او از اوان کودکی پرورش یافت. وی از ســن ۱۴ سالگی با ورود به هنرستان عالی موسیقی و انتخاب ساز ترومبون زیر نظر اســتاد چک «ژوزف اسالدک» مشغول تحصیل گردیــد و پس از مــدت کوتاهی به همکاری با ارکســتر رادیو به سرپرستی پرویز محمود پرداخت. او جزو شاگردان ممتازی بود که به دعوت دولت ترکیه و با بورســیه هنرستان برای ادامه تحصیل روانــه آنکارا گردید و در آنجا زیر نظر اســتاد «کاظم آکســس» از شاگردان برجســته «بلا بارتوک» آهنگساز شهیر مجارستان به همراه دوست دیرینه اش ثمین باغچه بان به فراگیری آهنگسازی پرداخــت.

از روزهای گذشته…

رمضان: سبک آهنگسازی آهنگسازان ایرانی بی ارتباط با عصر زندگی آنهاست

رمضان: سبک آهنگسازی آهنگسازان ایرانی بی ارتباط با عصر زندگی آنهاست

در مورد این سوال شما باید بگویم، خب قطعاتی که ابتدای قرن، مثلاً حدود ۱۰۰ سال پیش نوشته شده اند، بعضی از این آهنگ ها به نسبت خیلی ابتدایی هستند، فقط می توان گفت یک هارمونیزاسیون است، روی یک سری تم های ایرانی که به هر صورت وقتی که موسیقی غربی وارد کشور ایران شد، در آن زمان هنوز پیانیست های حرفه ای از غرب به ایران نیامده بودند که این ساز را به صورت حرفه ای آمورش دهند و پیانو در حقیقت ساز دوم بوده است که در کنار سازهای نظامی که تدریس می شده و در حقیقت پیانو برای درس های هارمونیک استفاده می شده است و همینطور به عنوان یک ساز دوم موزیسین ها روی آن کار می کردند.
لئوپاد آئور (I)

لئوپاد آئور (I)

لئوپاد آئور (Leopold Auer) ویلنیست، استاد، رهبر و آهنگساز بزرگ مجار است؛ آئور در خانواده ای یهودی به دنیا آمد. ابتدا موسیقی را با یادگیری ویلن آغاز نمود. بعدها زیر نظر ریدلی کوهن (Ridley Kohné) یادگیری موسیقی را در بوداپست ادامه داد. با اجرای کنسرتو ویولون مندلسون، چندین هموطن توانگر هزینه تحصیل وی را قبول کردند و او را برای تحصیل به وین فرستادند. آئور در وین در منزل استادش جاکوب دونت (Jakob Dont) زندگی می کرد.
اختراع چاپ و ترویج موسیقی

اختراع چاپ و ترویج موسیقی

در ۱۴۵۰ یوهان گوتنبرگ (Johann Gutenberg) مخترع آلمانی موفق به اختراع ماشین چاپ شد و در سال ۱۵۰۱ اوتویانو دو پتروچی (Ottaviano de’Petrucci) ایتالیایی، این دستگاه را در راه خدمت به موسیقی به کار گرفت.
گفتگو با آن سوفی موتر (I)

گفتگو با آن سوفی موتر (I)

تنها با در نظر گرفتن فعالیت های آن سوفی موتر (Anne-Sophie Mutter)، ویولونیست، نیز می توان به راحتی تحت تأثیر قرار گرفت چه برسد به تماشای نوازندگی او. موتر در دهه چهل زندگیش دیسک گرافی شگفت آوری دارد: در سی سال گذشته با ۳۵ آهنگساز در بیش از ۳۰ اثر ضبط شده همکاری کرده است. وقتی که موتر تازه شروع به کار کرده بود نامش همیشه با نام هربرت فون کارایان همراه بود. اما موتر از آن زمان به بعد با بیش تر رهبران و موزیسین های سرشناس اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیست و یکم همکاری کرده است.

تادیوس کاهیل (Thaddeus Cahill (1867-1934

شنبه ۱۵ اسفند ۱۳۸۳ ۲۰ سال بعد از اختراع فونوگراف که دستگاهی برای ضبط صدا بود اولین دستگاه تولید صدای موسیقی اختراع شد. تادیوس کاهیل در سال ۱۸۹۷ میلادی بیانگر یک نقطه شروع در موسیقی الکترونیک می باشد.
خلق متحد هرگز مغلوب نخواهد شد

خلق متحد هرگز مغلوب نخواهد شد

قطعه “خلق متحد هرگز مغلوب نخواهد شد” یا “The People United Will Never Be Defeated”، در سال ۱۹۷۵ توسط فردریک ژوسکی (خوانده می شود “Zhev-skee Frederic Rzewski”) آهنگساز آمریکایی، برای پیانو تنظیم شد. ژوسکی یک مجموعه از ۳۶ واریاسیون برای این ترانه مشهور شیلیایی با نام “El pueblo unido jamás será vencido” اثر سرجیو اورتگا (Sergio Ortega) آهنگساز و پیانیست شیلیایی (۲۰۰۳-۱۹۳۸) و گروه کویلاپایون (Quilapayún)، تنظیم کرد.
گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

گزارش جلسه سوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (IV)

منتقد در اینجا با آوردن جمله «او می‌خواهد به نقطۀ تلفیق موسیقی‌ها و فرهنگ‌ها برسد و همزمان تضادهای روزانه نسلی سردرگم را مستقیماً از کوچه پس کوچه‌های درهم و آشفتگی خفقان‌آورش به تصویر بکشد.» وارد لایه‌ی اولیه‌ی تاویل (صحبت از قطعه در پرتو آنچه می‌پندارد مقصود صاحب اثر بوده است، که البته به قایل شدن نقشی فرهنگی-اجتماعی محدود است) می‌شود در ضمن سراسر این فراز پر است از ارزیابی جایگاه قطعات مورد بحث و خود «هیچکس» -که خالی از واکنش علاقه‌مندانه و جهت‌گیری آشکار کلامی نیز نیست- بدون آن که به صراحت به داوری خوب و بد (و نه ارزش‌گذاری) بپردازد.
سرنوشت اینگونه به درب می کوبد

سرنوشت اینگونه به درب می کوبد

برای همه علاقمندان به موسیقی سه ضربه کوتاه روی نت سل و یک ضربه بلند روی نت می بمل یادآور جمله آشنایی است، جمله آغازین سمفونی شماره پنج بتهوون در دو مینور که طی سالهای ۱۸۰۴ تا ۱۸۰۷ نوشته شد و در کنار سایر کارهای او در اپوس ۶۷ قرار گرفت.
بررسی تحول ساختارهای موسیقی ایرانی در صد سال اخیر (I)

بررسی تحول ساختارهای موسیقی ایرانی در صد سال اخیر (I)

هر صدای موسیقی به لحاظ زیر و بمی، رنگ صوتی و شدت و ضعف، دارای شخصیت ممتازی نسبت به سایر نت های یک آهنگ است و در خدمت یک ساختار بزرگتر به نام کل آن آهنگ است.این آهنگ خود در خدمت ساختار بزرگتری به نام آثار آهنگساز است و مجموعه ی آثار آهنگساز در خدمت ساختار بزرگتری به نام ژانر یا سبک موسیقی است.
نی و قابلیت های آن (XIV)

نی و قابلیت های آن (XIV)

مطالب ذکر شده در این قسمت برای نی هفت بند رایج نگاشته شده. بسیاری ازنوازندگان و آهنگسازان معتقدند که بهتر است برای ترکیب بندی ساز های ایرانی از نی هفت بند ساده استفاده کنند و برای برخی محدودیت های صوتی آن از ترکیب چند ساز به صورت انتقالی استفاده می کنند. برخی از نوازندگان چیره دست در اجرا های زنده هم ممکن است از چند ساز متفاوت استفاده کنند. با این روش بسیاری از فواصل و گوشه ها در محدوده های متفاوت و با رنگ بندی های متنوع قابل اجراست.