هادی سپهری
پس در دسته بندی پیشنهادی من چهاردسته اصلی وزن قابل شناسایی و تفکیک است (۱۴) و بر اساس این دسته بندی وزن لنگ و مختلط از هم جدا شده، جداگانه بررسی و نشان داده می شوند. موضوعی که دربسیاری از منابع خلط شده و یا اساساً وزن های چند زمانه (وزن های لنگ) شناخته و بیان نشده است. بنابراین ما به جای وزن های لنگِ ساده و ترکیبی֯ وزن های لنگ تک، دو و یا چندزمانه داریم.
اجتماع وزن هایی با تعداد ضرب های متفاوت وزن های مختلط را می سازد که میزان های مختلط از این شکل وزن هستند. می توان برای این دسته هم زیر مجموعه ای شامل وزن های مختلطِ ثابت و وزن های مختلطِ متغیر در نظر داشت. در نمودار زیر انواع وزن به صورت تصویری گویاتر نشان داده شده است. یادآوری می کنم هدف از ترسیم این نمودار به هیچ عنوان نشان دادن میزان فراوانی انواع نیست. در این میان تنها وزنهای لنگ هستند که همیشه دو معیار برای شناسایی دارند: نوع تقسیم واحد ضرب به همراه نابرابریِ ضرب های یک سلول وزنی.
نمودار انواع وزن
افزودن مسئله ی سرعت به دسته بندی
چنانکه در ابتدا نوشتم من عامل سرعت را برای به دست آوردن این دسته بندی ثابت فرض کردم ولی همانگونه که فاطمی هم متذکر شده است نقش سرعت در ادراک و برداشت از پولساسیُن ها کاملا محرز است؛ «واقعیت این است که کاهش تُندا و رساندن آن به حدودِ بسیار سنگین از تأثیر دوزمانگی یا چند زمانگی می کاهد […] به این ترتیب، شاید بتوان گفت که چندرمانگی در تُنداهای بسیار پایین به سختی میتواند وجود داشته باشد» (فاطمی ۱۳۹۴: ۷۹) همچنان که کیفته هم بر این موضوع صحه گذاشته است «یک احتمال این است که مترهایی که ضرب سریع دارند یک کلاس مخصوص به خود تشکیل می دهند که از مترهایی که پایین ترین سطح آنها هم امتداد (Isochronous) نیستند متمایز هستند. همچنین می توان برای مترهای که سطح هم امتداد پایین دارند یک گونه ی جداگانه تصور کرد» (Kvifte2007: ۸۱).
پس نباید از عامل سرعت به کل صرف نظر کرد و آنرا در هنگام دسته بندی به طور کامل به کناری نهاد. بنابراین در روش پیشنهادی من مانند هر روشی استثنایی وجود دارد و این موضوع باعث به هم خوردن کل این سیستم نمی شود. مسئله آنجا رخ می کند که وزن های دو یا چندزمانه در صورت کاهش سرعت به صورت وزن های مختلط ادراک می شوند؛ و در وزن های مختلط هرچه سرعت افزایش یابد ادراک وزن متمایل به دریافت وزن های لنگ دو یا چند زمانه می شود. می توان چنین نتیجه گرفت که وزن های لنگ به وزن های مختلط و بالعکس قابل تبدیل است پس در اینجا با جایگزینی (Substitution) وزن ها روبرو هستیم.
در همین زمینه برای ضرب زدن میزان های دارای وزن نامتقارن ماکس رودُلف به رهبران ارکستر چنین پیشنهاد داده «برای ضرب زدن الگوهای نامتعارف دو روش وجود دارد. اگر تمپو خیلی سریع نباشد، هر شماره یک ضرب دریافت می کند. وقتی تمپو آن قدر سریع باشد که این کار به خوبی عمل نشود، چند شماره در یک اشاره گنجانده میشود» (رودُلف ۱۳۷۸: ۲۱۳) و این توصیه به نظر من کاملاً بیانگر دخیل بودن عامل سرعت در ادراک وزن است.
وزن های دو یا چندزمانه
ناحیه بینابینی
وزن های مختلط
در نهایت اینکه «ما نباید تمام انحرافات از نسبت های ریاضی را به “بیانگری” ارتباط دهیم، اما آزادیم که هرگونه تقسیمات زیرشاخه ای را در مدل های الگوی متریک وارد کنیم. اما مسئله ی نحوه ی نمایش این الگوها در نت نویسی استاندارد حل نشده باقی می ماند» (Kvifte2007: ۸۰).
منابع
آلکین، گلین
1394 ضبط و پخش صدا، ترجمه ی محمدمهدی چرخنده، تهران: سروش.
آلونسو، مارچلو و فین، ادوارد
1364 فیزیک عمومی، جلد یک: مکانیک، ترجمه ی لطف کاشگر، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ابن سینا
1394 جوامع علم موسیقی، ترجمه ی سیدعبدالله انوار، همدان: بنیاد علمی و فرهنگی بوعلی سینا.
استراوینسکی، ایگور
1394 بوطیقای موسیقی، ترجمه ی میترا شهبازی، تهران: هم آواز.
اسعدی، هومان
1384 «جستاری در مفهوم موسیقایی«زمان» از منظری پدیدارشناختی»، فصلنامه ی موسیقی ماهور، شماره ی ۲۸: ۸۳- ۹۱.
اِوَنز، مری
1393 تکوین جهان مدرن، ترجمه ی محمد نبوی، تهران: آگاه.
پارسا، محمد
1382 بنیادهای روانشناسی (روانشناسی عمومی)، تهران: سخن.
پوپل، ارنست
1389 مرزهای آگاهی، شکل گیری زمان و واقعیت در عملکرد مغز، ترجمه ی مهرنوش خاشابی، تهران: آگه و ارجمند.
پورتراب، مصطفی کمال
1374 تئوری موسیقی، تهران: چشمه.
1387 دانستنیهای علمی موسیقی، مجموعه مقالات، جلد اول، تهران: چشمه.
1391 دانستنیهای علمی موسیقی، مجموعه مقالات، جلد دوم، تهران: چشمه.
1394 شیوه ی اجرای تقسیمات ناهمگونِ زمانی دست راست و چپ در سازِ پیانو، تهران: سوره.
تیورِک، رَلف
1390 عناصر موسیقی، مفاهیم و کاربردها، ترجمه ی علیرضا سید احمدیان، تهران: ماهور.
حاتمی، جواد
1392 درباره ی علم شناختی (هوش مصنوعی، روان شناسی، زبان شناسی، علم اعصاب و فلسفه ی ذهن)، تهران: امیرکبیر.
رید، گاردنر
1394 نت نویسی موسیقی، راهنمایی برای روش امروزین، ترجمه ی کیوان پهلوان، تهران: نشر علم.
رودُلف، ماکس
1378 رهبری ارکستر (راهنمای جامع فنون و شیوه های رهبری)، ترجمه ی هوشیار خیام، تهران: عطائی.
زاکس، کورت
1392 «اصول مقدماتی ریتم»، ترجمه ی ناتالی چوبینه، فصلنامه ی موسیقی ماهور، شماره ی ۶۰: ۳۹- ۶۰.
سپهری، هادی
1394 «نگاهی به نحوه ی نگارش چند نوع ریتم و وزنِ خاص در موسیقی ایران»، فصلنامه ی موسیقی ماهور، شماره ی ۶۸: ۶۵- ۷۹.
سَوِیج، پاتریک ای و براون استیون
1394 «به سوی یک موسیقی شناسی تطبیقی جدید»، ترجمه ی لیلا رسولی، فصلنامه ی موسیقی ماهور، شماره ی ۶۷: ۱۱۹- ۱۵۴.
شریفیان، محمدسعید
1384 پایه های علمی موسیقی هنری، تهران: سرود.
شهمیری، امین
1388 درآمدی بر صوت شناسی در موسیقی، تهران: نشر نی.
فارسانی، سید امیرمحمد مرتضویان
1390 مبانی نظری موسیقی کلاسیک، تهران: اتا.
فاطمی، ساسان
1392الف «ریتم: از نقطه ی صفر تا وزن»، فصلنامه ی موسیقی ماهور، شماره ی ۶۰: ۱۲۳- ۱۵۳.
1392ب پیدایش موسیقی مردم پسند در ایران، (تأملی بر مفاهیم کلاسیک، مردمی، مردم پسند)، تهران: ماهور.
1394 «ریتم چندزمانه در موسیقی ایرانی ـ عربی ـ ترکی»، فصلنامه ی موسیقی ماهور، شماره ی ۶۷: ۵۱- ۸۴.
فیلدهال، ایگل
1388 هارمونی مدرن، ترجمه ی مصطفی کمال پورتراب، تهران: سرود.
کورِن، استنلی و دیگران
1390 دریافت حسی و ادراک، ترجمهی محمدعلی گودرزی، تهران: سمت.
کِیمی یِن، راجر
1384 درک و دریافت موسیقی، ترجمه ی حسین یاسینی، تهران: سرود.
گروه واژه گزینی
1394 هزار واژه ی هنر (مجموعهی واژههای سینما و تلویزیون، موسیقی، هنرهای تجسمی، هنرهای نمایشی)، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
مارتینینگ، اِی. پی
1393 مثل فیلسوف نوشتن (آموزش نگارش مقاله ی فلسفی)، مترجمان فاطمه و لیلا مینایی، تهران: هرمس.
مَگی، برایان
1389 سرگذشت فلسفه، ترجمه ی حسن کامشاد، تهران: نشر نی.
مهرانی، حسین
1383 کتاب سرایش، جلد ۱، مبانی نظری موسیقی غربی و ایرانی، تهران: مؤلف.
منصوری، پرویز
1374 تئوری بنیادی موسیقی، تهران: کارنامه.
نیوتون، راجر ج
1378 آونگ گالیله (از نواخت زمان تا گوهر ماده)، ترجمه ی بهرام معلمی، تهران: مازیار.
هولست، ایموجین
1388 الفبای موسیقی، ترجمه ی امید رهنمائی، تهران: ماهور.
Collins, Nick
2010 Introduction To Computer Music, New York : John Wiley & Sons
Cooper, Grosvenor & Meyer, Leonard B.
1960 The Rhythmic Structure Of Music, Chicago: University Of Chocago Press.
Damschroder, David
2006 Foundations Of Music And Musicianship, ? :Thomson Schirmer.
Duygulu, Melih
2014 Türk Halk Müziği Sözlüğü, İstanbul, Pan.
Feldman, Evan & Contzius, Ari
2011 Instrumental Music Education: Teaching With The Musical And Practical In Harmony, New York: Routledge.
Hasty, Christopher F.
1997 Meter As Rhythm, New York: Oxford University Press.
Karadeniz, M.Ekrem
2013 Türk Musikisinin Nazarye Ve Esasları, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Kuhn, Laura
1999 Baker’s Student Encyclopedia Of Music (3 Volumes), New York: SCHIRMER Books.
Kvifte, Tellef
2007 “Categories and Timing: On the Perception of Meter”, Ethnomusicology, Vol. 51, No. 1 (Winter, 2007), pp. 64-84.
London, Justin
1995 “Some Examples of Complex Meters and Their Implications for Models of Metric Perception.” Music Perception 13(1):59-77.
2004 Hearing In Time (Psychological Aspects Of Musical Meter), New York: Oxford University Press.
Özkan, İsmail Hakkı
2013 Türk Musikisi Nazariyatı Ve Usullri(Kudüm Velveleleri), İstanbul: Ötüken Neşriyat.
Pearsall, Edward
2012 Twentieth-Century Music Theory And Practice, New York: Taylor & Francis.
Pierce, John
1999 Music, Cognition, And Computerized Sound : An Introduction To Psychoacoustics, By Cook, Perry R., London: The MIT Press.
Reinhard, Kurt- Ursula
2007 Türkiyenin Müziği, Çeviren Sinemis Sun, Ankara: Sun Yayınevi.
Roads, Curtis
2001 Microsound, London: The MIT Press.
Sadie, Stanley
1980 The New Grove Dictionary Of Music And Musicians,London, Macmillan.
Sağer, Turan
2013 Müzik Kültürü Editörler, Zeki Nacakcı & Alaattin Canbay, Ankara: Pegem Akademi.
Stone, Kurt
1980 Music Notation in the Twentieth Century: A Practical Guidebook, New York:
- W. Norton & Company.
Tan, Siu-Lan and Pfordresher, Peter, and Harré, Rom
2010 Psychology of music : from sound to significance, New York: Psychology Press.
Tanrıkorur, Cinuçen
2011 Osmanlı Dönemi Türk Musikisi, İstanbul: Dergah Yayınları.
2014 Türk Müzik Kimliği, İstanbul: Dergah Yayınları.
Temperley, David
2007 Music and Probability, London: MIT Press.
Teymur, Ahmet Selim
2010 Türk Musikisi, İstanbul: Pan Yayıncılık.
Toussaint, Godfried T.
2013 The Geometry Of Musical Rhythm (What Makes A “Good” Rhythm Good?), New York: Taylor & Francis Group.
Turek, Ralph
2007 Theory For Today’s Musician, New York : Mcgraw-Hill
پی نوشت
۱۴- ریتم های متقارن- پالیندُرمی و وزن های دائماً متغیر (نه آزاد) ربطی به این دسته بندی کلی ندارند.
۱ نظر