علیرضا میرعلی نقی
برخی از مهم‌ترین آثار حنانه عبارت‌اند از: اوراتو ریو، برای کر و سُلوها و ارکستر؛ صبر و ظفر، برای ارکستر مجلسی با پیانو و هارپ؛ ترجمه جلد اول کتاب ارکستراسیون تألیف شارل کوکلن؛ تفسیرِ مقاصدالالحانِ عبدالقادر مراغی (چاپ نشده)؛ و تألیف کتاب گامهای گمشده (ملّاح، ص ۵۹۶).
نظریه مرتضی حنانه در موسیقی نوین ایرانی، «هارمونی زوج» است. وی با این نظریه در جهت ارکستره کردن موسیقی ایرانی تلاش می‌کرد و معتقد بود هارمونی زوج، با در برداشتن حالات گوناگون موسیقی ایرانی، می‌تواند به خوبی جوابگوی نیاز این موسیقی چند صدایی باشد. با این حال وی هیچگاه به تشریح دقیق این نظریه نپرداخت و نحوه کاربرد آن در موسیقی ایرانی و نظام محاسبه آکوردها و تسلسل آنها را توصیف نکرد (روشن‌روان، ص ۴۹).
وجه تمایز موسیقی حنانه با آثار دیگر آهنگ‌سازان ایرانی، نوع صدا دهندگی آن در ارکستر است که درباره قرابت و تأثیر صوتی آن در موسیقی ایرانی، نظریات متفاوتی بیان شده است (همان، ص 62ـ63).
دیگر وجه تمایز موسیقی حنانه، بیشتر به هارمونی‌های او و سازآرایی (ارکستراسیون)های او مربوط است تا فرازهای ملودیک یا چگونگی تلفیق شعر و موسیقی. قطعاتی که وی ساخته بیشتر سازی است تا آوازی. وی به پیروی از استادش، پرویز محمود، به رنگ‌آمیزی و جلوه‌های ویژه ارکستری بسیار توجه داشت، اما به استفاده از سازهای ایرانی و فواصل و پرده‌های موسیقی سنتی (و نیز زیورها و زینت‌های نغمگی خاص موسیقی ایران) چندان علاقه‌ای نداشت (درویشی، ص 99ـ100). او افزون بر گرایش به ساخت موسیقی فیلم و نوشتن موسیقی سمفونیک، برای ترانه‌های ایرانی و موسیقی مجلسی نیز ملودی می‌ساخت (همان، ص ۹۹).
مرتضی حنانه از اولین کسانی است که ساختن موسیقی فیلم را در قالب کار حرفه‌ای در ایران آغاز کرد (رجوع کنید به زاهدی، ص 191ـ213؛ نوری، ص 107ـ111). موسیقی متن برای فیلم‌های کاکو (1349ش)، صمد و فولادزره (1350ش)، جعفرخان از فرنگ برگشته (1365ش) و مجموعه تلویزیونی هزاردستان (1359ـ 1366ش) و چند مستند از ابراهیم گلستان از کارهای حنانه است (زاهدی، همانجا).
او از اولین کسانی بود که دوبله فیلم‌های خارجی را در ایران به راه انداختند. وی از اوان تحصیل در ایتالیا نیز در فیلم‌های کمدی که به فارسی دوبله می‌شد، به جای «توتو» (کمدین ایتالیایی) حرف می‌زد (شمسایی، ص ۱۸۱).
منابع
سعدی حسنی، تاریخ موسیقی، (تهران) 1336ش؛
مرتضی حنّانه، گامهای گمشده، تهران 1367ش؛
محمدرضا درویشی، «حنانه، موسیقی و… چند حاشیه»، در یادنامه مرتضی حنانه: مجموعه مقالات، به کوشش شهین حنانه، تهران: نشر قطره، 1369ش؛ کامبیر روشن‌روان، «حنانه و هارمونی زوج»، در همان؛
تورج زاهدی… به رهبری مرتضی حنانه، (تهران) 1369ش؛
منوچهر شمسایی، «یک خاطره»، در یادنامه مرتضی حنانه، همان؛
حسینعلی ملّاح، «مرتضی حنانه»، آینده، سال ۱۶، ش 5ـ8 (مرداد ـ آبان ۱۳۶۹)؛
محمد نوری، «حنانه و موسیقی فیلم»، در یادنامه مرتضی حنانه، همان.
دانشنامه جهان اسلام
۱ نظر