هشتاد و هشت روز خاموشی گفتگوی ما!

هشتاد و هشت روز خاموشی گفتگوی ما!*
درست ۸۸ روز برابر با بیش از دو هزار و صد ساعت ایران از جهان ناپدید شد. نه این که از روی نقشه پاک شده باشد، نه. پس چطور کشوری که جنگ و جدالش درست در همان روزها خبر اول تمام خبرگزاری‌های جهان بود ناپدید شد؟ مگر می‌شود؟ شد. در واقع صدایش خاموش شد، آن هم به دست خودش، نه دشمن. اینترنت خاموش شد و ناگهان همه همهمه پر از شور و زندگی که حاصل گفتگوی نسبتا آزاد در دنیای مجازی بود متوقف شد. شد سکوت محضِ محض. عمده ارتباط‌ها گسست و بسیار کارها خوابید. برای همین می‌گوییم ناگهان ایران ناپدید شد.

جهان مجازی امروز از حقیقی هم حقیقی‌تر است. خاموشی و نبودن در آن را می‌شود معادل خودِ نبودن گرفت. به ویژه که باقی جهان اگر نگاهی هم به ما بکند (که اغلب نمی‌کند) از طریق همین ارتباط دیجیتال است. و ما، خودمان راه را بستیم. دیواری کشیدیم بر ارتباط دیجیتال که مبادا درون بیرون را ببیند و بیرون درون را. دنیای گفتگوی سیاسی-اجتماعی که از قضا چندی قبل از این سکوت بزرگ بسی داغ و پرهیاهو شده بود، هیچ. آن را کنار می‌گذاریم. ایران فرهنگی و ایران فناوری و تجاری ناگاه در یک جعبه‌ سیاه بسته افتاد.

و آن مایی که حکم و رایش بر این تاریکی بود غافل بود از این که اینترنت قائم به پیشوند «اینتر»ش است؛ محلی نمی‌شود؛ پاره پاره نمی‌شود؛ یک جهان یک‌پارچه است؛ وجود داشتن در آن ملزوماتی دارد؛ برای این که باشی باید تو را ببینند؛ باید تو هم آنها را ببینی؛ مدتی که نبینندت به سیاق از دل رفتن هر آن‌که از دیده رفت، حذف می‌شوی. در نتیجه، خیلی ساده بخش بزرگی از محتوای فرهنگی از دسترس خارج شد. در ظاهر نباید این طور می‌شد. از محتوای ممنوعه صحبت نمی‌کنیم؛ برعکس، صحبت بر سر محتواهایی است که هیچ مانع رسمی برای انتشارشان نیست. چرا؟ چون اینترنت جا و مکان ندارد.
وبگاهی درباره‌ موسیقی ایرانی را به زبان فارسی فرض کنید.

سرور سرویس دهنده‌اش خارج از دیوار قرار گرفته است. نتیجه این که ناگهان از چشم کاربران اصلی‌اش پنهان می‌شود. دیگر باز نمی‎‌شود. وقتی کاربران به آن مراجعه نمی‌کنند و محتوایش در جستجوهای تازه نمی‌آید، آن وقت موتورهای جستجو آرام آرام اطلاعات مربوط به آن را از بایگانی‌ها حذف می‌کنند. فراموشش می‌کنند. معنی این کم و بیش این است که دیگر وجود ندارد. بیست و اندی سال زحمت شبانه‌روزی در یک چشم به هم زدن دود می‌شود و به هوا می‌رود.

برای آن وبگاه فرضی با نرخ به‌روزرسانی روزی یک پست، کوچک‌ترین ضرر همان ۸۸ پستی است که گذاشته نمی‌شود و بعد باید جبران شود یا مثل یک شکاف بدترکیب باقی بماند به یادگار طولانی‌ترین تاریکی دیجیتال تاریخ بشر. اما ضررهای اصلی همان‌هاست که در نظر اول دیده نمی‌شود و جز بر اهل فن و فناوری آشکار نیست. حتا بعضی‌هایش را خود اهل فن هم دقیقا نمی‌دانند در عمل چطور خواهد شد. گوگل با ما چه خواهد کرد؟ حذف شدن از آن چه اثری بر استفاده از محتوای ما در پاسخ‌های هوش مصنوعی دارد؟ فضای ابری چه پاسخی به ما خواهد داد؟ ما هنوز دقیقا نمی‌دانیم…

* به دلیل مشکلاتی که پس از اتصال اینترنت بر بعضی از سرورهای ایرانی پیش آمد، تعداد بی‌شماری از سایت‌ها از جمله گفتگوی هارمونیک با قطعی بیشتر از ۸۸ روز مواجه شد که این قطعی به ۹۲ روز رسید.