علیرضا میرعلی نقی

جمع اضداد بود نزدیکان و شاگردانش برایم حکایت‌ها گفته اند که درستی این حرف را ثابت می‌کند هم حدی بود و هم عاطفی هم سخت‌گیر بود و هم باگذشت هم واقع‌گرا و هم آرمان‌خواه طبع شوریده و روحیه مدیریت را در کنار هم مثل آب و آتش نگه داشته بود و به قول شادروان استاد جواد معروفی همین تسلط بر نفس و خویشتن داری‌اش بود که زخم معده‌اش را پدید آورد و او را از درون در هم شکست و نابود کرده آری تنها شخصیت‌های بزرگ هستند که چنین ظرفیتی را دارند و می‌توانند کارهای بزرگ به انجام برسانند. خانم گلنوش خالقی دختر استاد بارها به یاد آورده اند که او همزمان چند نفر بود مدیر اداره معلم هنرستان رهبر ارکستر پدر همسر نویسنده و چه خوب از عهده تمام این ها بر می آمده تقریبا هیچ کدام از هنرمندان عصر او چنین نبودند.

در کرمان زاده شد در سالزبورگ از دست رفت، در تهران زیست و در شمیران به خاک سپرده شد. پدرش میرزا عبدالله خان از مستوفیان بود که به اقتضای شغلش مدام در سفر بود. اصل و ریشه او و همسر جوان مرگش را به درستی نمی‌دانیم. اقامت روح‌الله در کرمان بسیار کوتاه بود و امروز او را به هر روی کرمانی الاصل می‌شناسیم، چهره او و خانواده اش مادر خواهران و برادرش نیز قرابت‌هایی با چهره کرمانیان اصیل را نشان می دهد، مادرش، وطنش، همسرش و دخترش را از جان بیشتر دوست می‌داشت و بی‌تظاهر از مدافعان حقیقی حقوق زنان کشورش بود. شاید در تمام عمر دیگر گذارش به زادگاهش نیفتاد ولی وابستگی او به اندیشه‌های ترقی خواهان اوایل مشروطیت که شماری از آنها کرمانی الاصل بودند از گفته‌های دوستانش و از باقی مانده کتابخانه اش قابل مشاهده است.

شرایط فعلی ما، یکی از بحرانی‌ترین نمونه‌های شرایط فرهنگی در صد سال گذشته است و اینکه کدام ویژگی ابوالحسن صبا موجب شده است تا در چنین شرایطی گردهم بیاییم و در مورد او صحبت کنیم؛ سوالی بسیار بااهمیت است. ابوالحسن صبا، بسیار بیش از یک موسیقی‌دان ارزنده و یک واحد فرهنگی کامل در زمینه‌های گوناگون موسیقی بود.

اگر بپرسند رساترین تاریخ‌نگاری روح ایرانی در هنر موسیقی از کیست، بی تامل خواهم گفت: از استاد روح‌الله خالقی. موسیقی در ذات خود با همه انتزاعی که دارد، بازتاب دهنده روح اقلیمی خود است. نغمه‌های بومی، طبیعی ترین و بدوی ترین جلوه‌های این بازتاب هستند. حتی موسیقی دستگاهی و ردیف‌ها نیز به نوعی حاوی هم‌پیوندی جهان‌های درون و برون هنرمندان‌شانند. تجربه تجدد، پدید آمد که به موسیقی‌دان فرهیخته ایرانی، فرصتی زرین ببخشد.

 آقای امین‌الله رشیدی بعد از آقای جواد بدیع‌زاده دومین خواننده‌ای است که آهنگ آثارش را خودش ساخته است، امتیازش هم این است که بر نت‌نویسی مسلط است و نت آثارش را هم شخص خودش می‌نوشته است. پس از آقای رشیدی یعنی سومین شخصی که آثارش را خودش نوشته و می‌سازد، آقای جمال‌الدین منبری است که خودشان هم نت آثارشان را می‌نویسند و هم برای ارکستر تنظیم می‌کنند و هم با صدای گرم‌شان می‌خوانند و همچنین به نواختن دو ساز سنتور و تمبک هم مسلط هستند.