سعید مجیدی

اما نویسنده، مغالطه‌وار و هر جا که ضرورت بحث ایجاب کند با نگاهی تکثرگرا به نقد و رد تقابل دوگانه می‌پردازد، نمونه‌وار نگاه «دوقطبی«ما و غرب» را یک بیماری وخیم و عمیقاً ریشه‌دار در تفکر صدساله‌ی ماست. جهان، سیاره‌ی ما، قابل تقلیل به دوگانه‌ی ما/ غرب نیست؛ فقط ما و غرب در این جهان نزیسته‌ایم و همه‌ی هستی انسانی سیاره به رقابت ما دوتا تقلیل نمی‌یابد.»..

نویسنده در جستار ۱۵ «دُمینوی می‌گن‌ها»، نظرات عامه دربارۀ نخبه‌های ملی یا جهانی‌ را مشتی خزعبلات می‌داند که با پسوند «ترین» و با «می‌گن» آغاز می‌شود (ص ۱۶۷)، در حالی که جملۀ آغاز کتاب نیز با  «نقل است…»(ص۷) آغاز می‌شود، حال چه فرقی بین «می‌گن» با «نقل است» وجود دارد که آن خزعبلات است و این دُر.

جستار چهارم کتاب با عنوان یا اصطلاح جعلی «دُنبُلیسم موسیقایی» یا «سندرم از ما گرفته‌اند» آغاز شده، اصطلاحی گنگ و ناسازه،که اشکالات جدی بر آن‌ وارد است، هرچند بوردیو معتقد است اکثر مفاهیم بیان شده با ایسم‌ها، «چه در تاریخ هنر، تاریخ ادبیات، یا تاریخ فلسفه و چه در نظریۀ سیاسی، مفاهیمی تاریخی هستند که به خاطر نیازهای مربوط به فلان بحث و جدل ابداع شده‌اند، پس در یک بافت تاریخی مشخص  قرار دارند، اما در خارج و فراتر از این بافت به کار گرفته می‌شوند و بدین ترتیب ارزشی فرا تاریخی دارند». (بوردیو ۱۳۹۵: ۱۰۵)

این عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی، با پرکردن نوشتارش از اسامی و اصطلاحات خارجی از حوزه‌های دیگر و البته مد روز مانند (هیبریدی، فست فودی، شومن، کنسپتوفیلی، کانسپت میکینگ، کنسپتوالیزاسینیسم، میس‌کنسپتوالیزاسینیسم، هرمتیک، لایف‌استایل، پروفایل، فَن، انگلوساکسن، دومینو، دوپینگ و…) به نوعی سعی در به‌روزنمایی اندیشه و مرعوب کردن دیگران دارد، مشکلی که دیگران را به آن متصف می‌کند. پرسش اینجاست: چگونه دیگران را به آتش‌بازی اصطلاحات(ص ۱۱۸) و عاشق کلمات دهان پرکن (ص۱۳۰)، دهان‌هایی پرگو، با یک کرور اسم اصطلاح(ص۱۵۰) متهم می‌کنید، اما به نوشتارتان که به همان مشکلات مبتلاست، نیندیشیده‌اید.

بوردیو، جامعه‌شناس فرانسوی، همان اندیشمندی که گاهی برای مرعوب‌سازی در جستاری به ایشان اشاره‌ای می‌شود، بر این باور است که برای سخن گفتن از جهان اجتماعی واژگانی خنثی وجود ندارد:

در تعریف جستار نوشته‌اند قالبی کوتاه با لحنی صریح و صمیمی است که نویسنده بی‌نیاز از ارجاعات دقیق، اندیشه و احساس در موضوع مورد نظرش را در آن به رشتۀ تحریر درمی‌آورد. در این نوع نوشتار، نویسنده لایه‌های زیرین و چگونگی تفکر خود را آزادانه و به‌دور از تعارفات مرسوم عرضه می‌کند‌. شاید بیان دغدغه‌ها و سخن از هر دری گفتن در این گونه نوشتار آزاد است، اما داشتن چارچوب و سامان اندیشگی و منطقی و با استدلال سخن گفتن از ضروریات آن است. البته این شیوه یا قالب نگارش معمولاً شجاعتی می‌طلبد که محافظه‌کاران آکادمیسین از آن پرهیز می‌کنند. به هر حال، جستار تیغ دو لبه‌ای است که نحوۀ تفکر یا ضعف و قوت‌های نویسنده را بهتر روشن کرده و گاه دست او را رو می‌کند.