کنسرتو از دیروز تا امروز

کنسرتو فرمی از موسیقی است که برای یک یا چند سولیست و ارکستر ساخته شده است. تاریخ اولین کنسرتوها به قرن هفدهم بر می گردد و هنوز هم هر ساله موسیقی هایی در این فرم نوشته می شود. این ژانر بستگی زیادی به انگیزه اجرا کنندگان و شنوندگان دارد؛ چراکه این فرم به سولیست مستعد این شانس را می دهد تا توانایی های خود را به نمایش بگذارد. البته کنسرتو میتواند معنی عمیقتری هم داشته باشد در دستهای هنرمند آهنگساز؛ کنسرتو رابطه بین فرد و جمعیت را مجسم می کند.

تعداد زیادی از کنسرتوهای محبوب در دوره باروک ساخته شده اند. ۴ کنسرتو ویولن ویوالدی با نام ۴ فصل (۱۷۲۵) از رابطه متقابل سولیست و ارکستر استفاده می کند تا به طرز مهیج و خیره کننده ای تصاویری از زمستان، بهار، تابستان و پاییز خلق کند.

۶ کنسرتوی Brandenburg از باخ (ca. 1720 ) که در واقع نوعی کنسرتو گروسو (concerto grosso) را به نمایش می گذارد ( یک نوع از کنسرتو با یک گروه از سولیستها و یک بافت متنوع و پیچیده از چندصدایی را داراست که در دوره باروک قبل از رواج کنسرتو طرفداران زیادی داشت)

آمادئوس موزار، از پیشگامان دوره کلاسیک در خلق کنسرتو بود. ۲۷ کنسرتو پیانوی او کار بی نقص او را ثابت کرد و به زیبایی آتش بازی کیبورد را با ارکستر درهم آمیخت. (موزارت همچنین برای دیگر سازها نیز کنسرتو نوشته است، از جمله: فلوت، ابوا، هورن، ویولون، چنگ و …) اما بتهون بود که واقعاُ اصوات کنسرتو هایش را مطابق با فضای موسیقی قرن ۱۹ تنظیم کرد.

۵ کنسرتو پیانو بتهوون و یک کنسرتو ویولن او دوباره رابطه ارکستر و سولیست را تعریف می کرد؛ متمایز کردن زیرکانه آنها و اجرای قطعه ای سلو و اضافه کردن چاشنی های منحصر به آن ساز، از شگردهای آهنگسازی او بود.

قرن نوزدهم اوج شکوفایی تورهای ویرتوزها بود و آهنگسازان کنسرتوهای رومانتیک خوشحال بودند که نهایت تکنیکهایشان را بر دوش سولیستها می گذاشتند.

فرانتس لیست، یک ستاره تمام عیار پیانو نوازی و همچنین آهنگسازی خوش قریحه بود که ۳کنسرتو پیانو نوشت و همچنین چند کار ارکستر و پیانو برای خودش داشت که در کنسرتوهایش اجرا میکرد و شنوندگان را شگفت زده میکرد.

برامس کنسرتو ویولن سنگین خود را به نوازنده بین المللی جوزف یواخیم (Joseph Joachim) اختصاص داد.

یواخیم از ویرتوزهایی بود که به بالندگی و رشد کنسرتو ویولون ها در اواخر دوره رومانتیک کمک شایانی کرد. یواخیم همکار بسیار خوبی برای آهنگسازان بزرگ بود تا کنسرتو ویولون هایشان را مطابق با تکنیک این ساز بسازند؛ مخصوصا در قسمت کادانس که فنی ترین قسمت و گاهی مشکل ترین قسمت در کنسرتو است که نوازنده به صورت سولو در مدت زمان کوتاهی به اجرا میپردازد و مهارت های خود را به نمایش میگذارد. از دیگر کنسرتوهای مردمی قرن نوزدهم کنسرتو ویولن مندلسن در E minor, Op. 64، است (که امروز شاید مشهور ترین کنسرتو ویولون باشد)، کنسرتو پیانوی شومان در A minor, Op. 54 ، کنسرتو ویولن و کنسرتو پیانوی شماره ۱ چایکوفسکی ، ۲ کنسرتو پیانوی برامس و کنسرتو چلو دورژاک (Dvorák) در B minor هستند.

اگرچه کنسرتو ژانری بود که با رپرتوار سنتی اشتراکات زیادی داشت، ولی این فرم ثابت کرد که می تواند با ویژگی های موسیقی قرن بیستم (و بعد از آن) تطبیق پیدا کند.

از راخمانینف (که خود پیانیستی زبده هم بود) گرفته تا ادگار مایر (Edgar Meyer) آهنگساز و کنترباسیست، آثاری در فرم کنسرتو ولی در حال و هوای مدرن به جا مانده که گواهی بر زنده بودن این فرم در قرن جدید دارد.

دیمیتری شوستاکویچ، آهنگساز روس چندین کنسرتو ویولن، پیانو و ویلنسل نوشته است که نمونه های قابل توجهی از موسیقی مدرن روسیه است. بلا بارتوک مجارستانی نیز، در کارهایی چون کنسرتو برای ۲ پیانو و پرکاشن، از فرم کنسرتو استفاده کرده تا تجربیاتش را با ادغام ریتمهای موسیقی فولک شرق اروپا به نمایش بگذارد.

آلبان برگ با کنسرتو ویولنش نشان داد که فرم کنسرتو در این فرم تا چه حد قابلیت انعطاف دارد؛ حتی انبوه صداها و لایه های پیچیده در موسیقی لیگتی (György Ligeti) نیز به خوبی در کنسرتو پیانو، کنسرتو ویولن و کنسرتو ویلنسل او آمیخته است.

کنسرتو ویولون گلس یکی از کنسرتوهای تاریخی در موسیقی مینی مال بود که امروزه در کشورهای زیادی توسط نوازندگان مختلف به اجرا درآمده و معرف موسیقی مینیمال بوده است.

کنسرتو هنوز به عنوان یکی از پرطرفدار ترین فرم های آهنگسازی، بیشتر مواقع به صورت سه قسمتی و گاهی چهار قسمتی مورد استفاده قرار میگیرد. امروزه در تمام دنیا کنسرتوهایی برای سازهای گوناگون ساخته شده و اجرا میشود و به نظر می آید که کنسرتوها نوشته خواهند شد مادامیکه کسی ایده ای متفاوت با دیگران داشته باشد.

allmusic.com

3 دیدگاه

  • ارسال شده در آبان ۱۶, ۱۳۸۶ در ۹:۵۶ ب.ظ

    Mamnon az shoma
    age mishe malomate noty ham raje be conserto ham bedid.age kamel bashe behtar

  • Masha
    ارسال شده در آبان ۱۸, ۱۳۸۶ در ۳:۳۷ ق.ظ

    Concerto pour orchestre de Bartok.Concerto pour la main gauche(left hand) de Ravel
    Dar beyn e aasaar e mashhoor ast

  • kyoomars
    ارسال شده در آبان ۲۷, ۱۳۸۶ در ۹:۴۵ ب.ظ

    dar morede concertohaye mandolin ham benvisid

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بیانیه هیات داوران هفتمین جشنواره نوشتارها و وب‌سایت‌ها موسیقی

شکی نیست سلیقه عمومی و شناخت صحیح نسبت به موسیقی در جامعه نیازمند راهبری و هدایت فکری است و این مهم در سایه نگارش و انتشار مقالات، نقدها، یادداشت و گزارش‌های پر مغز در رسانه‌ها تقویت می‌شود. و همین اهمیت بوده است که هر گاه سخن جدی گفتن از موسیقی در رسانه‌ها جدی گرفته شد سطح سلیقه عمومی و دانش شنیداری جامعه نسبت به آنچه به نام موسیقی تولید می‌شود بالاتر رفت و امروز که جدیت این مهم رنگ‌باخته شاهد زوال سلیقه موسیقایی در جامعه هستیم.

بیانیه دبیر هفتمین دوره جشنواره نوشتار ها و وبسایت های موسیقی

هفتمین جشنواره‌ی رقابتیِ سایت‌ها و نوشتارهای موسیقی با تأخیری یک‌ساله، و با تجدیدِ نظر در ساختار و اساسِ جشنواره، سرانجام، جمعه ۲۴ اسفندماه ۱۳۹۷ اختتامیه‌ی خود را پشتِ‌سر گذراند. ازاین‌دوره برمبنای اساس‌نامه‌ی نو-دیوانِ جشنواره هیأتِ محترم اُمنا، به‌نمایندگیِ پژوهش‌گرِ ارجمند، آروین صداقت‌کیش مستقیماً هیأتِ داوران و دبیر هر دوره را انتخاب می‌کنند. امید است برمبنای این اساس‌نامه، جشنواره شاکله‌ی مشخص‌تر و منسجم‌تری به‌خود بگیرد.

از روزهای گذشته…

هفتادمین شماره فصلنامه ماهور منتشر شد

هفتادمین شماره فصلنامه ماهور منتشر شد

هفتادمین شماره فصلنامه ماهور منتشر شد. این شماره با همکاری هیئت تحریریه: ساسان فاطمی، محمد موسوی، بابک خضرایی، آرش محافظ، سعید کردمافی و مدیر مسئول: محمد موسوی با مطالبی در حوزه موسیقی شناسی به انتشار رسیده است.
سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (I)

سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (I)

سیستم تقسیم مساوی طول یا “Equal divisions of length EDL” روش تعیین فواصل موسیقی است که در آن به جای به کارگیری نسبت های فرکانسی فواصل از روابط طولی و تقسیم طول سیم به فواصل مساوی و سپس برآورد نسبت های فرکانسی استفاده می شود. در این سیستم مفروضات زیر را داریم:
ناظم پور: ایران باید خانه عود داشته باشد

ناظم پور: ایران باید خانه عود داشته باشد

نوشته ای که پیش رو دارید، گفتگویی است با مجید ناظم پور نوازنده و محقق ساز عود (بربت) که توسط الوند زندی تهیه شده است. مجید ناظم پور در اسفند ماه سال جاری خانه عود (بربت) ایران را بنیانگذاری کرده است و قرار است در این مرکز، همانند خانه عود هایی که در دیگر نقاط جهان است به گسترش و ارتقای فرهنگ عود نوازی بپردازد.
نوازنده و تمرین (II)

نوازنده و تمرین (II)

در مطلب قبل به پنج مورد از نکاتی که برای تمرین کردن باید به آنها توجه کرد اشاره کردیم، در این قسمت توجه شما را به ادامه نکات جلب می کنیم.
مروری بر آلبوم «در ستایش تونالیته»

مروری بر آلبوم «در ستایش تونالیته»

حکمت بردن یک قطعه که برای سازی نوشته شده به ساز دیگر (یا همان انتقال) چیست؟ چرا می‌خواهیم قطعه‌ای را که برای یک ساز مشخص ساخته شده با سازهای دیگر بنوازیم؟ ترانسکریپسیون سوییت‌های باخ برای دیگر سازها، کار بسیار مرسومی است پس بعید است که پاسخ این دو سوال را برای آنها بتوان به «بازیگوشی»، «ماجراجویی موسیقایی» یا صرفا «تصادف» حواله داد.
“مثل رولینگ استون”

“مثل رولینگ استون”

باب دیلن درژوئن ۱۹۶۵ پس از نوشتن و ضبط بهترین آهنگ زندگی خود می گوید : “بالاخره آنرا نوشتم، موفق شدم، کار چندان مشکلی هم نبود”. درباره ترانه Like a Rolling Stone هیچ توصیفی بهتر از اجرای متحول کننده مرد جوان خالق این آهنگ که بیست و چهار سال بیشتر نداشت، نبوده و نیست.
نمودی از جهان متن اثر (IV)

نمودی از جهان متن اثر (IV)

نظریه‌ی موسیقی به عنوان مجموعه‌ی قوانین و دستورالعمل‌های موسیقی بر تجزیه و تحلیل موسیقایی عمیقاً تاثیرگذار است. همان‌طور که در مثال به شکلی بسیار ابتدایی مشخص شد یکی از نمودهای تعریف‌ آنالیز موسیقی در تشخیص عناصر ساختاری و تجزیه‌ی یک اثر موسیقایی تجلی می‌یابد و درست از همین نقطه است که حضور نظریه‌ی موسیقی به عنوان یک امر لازم پدیدار می‌شود.
یادداشتی بر آلبوم «با فراقت چند سازم»

یادداشتی بر آلبوم «با فراقت چند سازم»

امروزه مقید بودن به اجرای دقیق سوئیت دستگاهی در آلبوم‌هایی در ژانر موسیقی کلاسیک ایرانی به ندرت دیده می‌شود؛ چیزی که در دهه‌های شصت و هفتاد تا حد زیادی معمول بود. همین تقید کافی‌ست که دومین اثر مستقل سپیده مشکی، ما را یاد نگرش‌های مرکز حفظ و اشاعه بیاندازد؛ آلبومی به تمامی در یک دستگاهِ واحد و با بیش از چهل دقیقه آواز دستگاهی. همچنین وزن ضربی‌ها اوزان مألوفِ قطعات متریک سوئیت دستگاهی در کارگانِ (۱) موسیقی دستگاهی هستند. در مکتبی بودن این اثر، این نکته‌ی تکمیلی را هم اضافه کنیم که عبور و عدول از تک‌صدایی و باهم‌نوازی، در قطعات این آلبوم، دغدغه‌ی صاحب اثر نبوده است.
تولد موزار

تولد موزار

شش سال پس از مرگ یوهان سباستیان باخ که از سردمداران بزرگ موسیقی باروک بود، در سالرزبورگ کودکی بدنیا آمد که دنیای موسیقی را متحول ساخت.
مجید کیانی و «طبیعت در هنر موسیقی» (V)

مجید کیانی و «طبیعت در هنر موسیقی» (V)

با ظهور” ابن‌ هیثم‌ “(متوفّی‌ به‌ سال‌ ۴۳۰/۱۰۳۹) ما به‌ اثری‌ چون‌ “شرح‌ قانون‌ اقلیدس”‌ راه‌ می‌بریم‌، آن‌ هم‌ به‌ همراه‌ اثری‌ دیگر چون‌ “مقاله‌ فی‌ شرح‌ الارمونیقی”‌ . این‌ اثر به‌ احتمال‌ با مقدمه‌ بر هارمونیک”‌ Introductio Harmonica” نوشته‌ی‌ “کلئونیدس‌ Cleonides ” یکی‌ است‌. “رساله‌ فی‌ تأثیرات‌ اللحون‌ الموسیقیه‌ فی‌ النّفوس‌ الحیوانیه‌” اثر دیگری از ابن‌هیثم‌ بود که‌ به‌ بررسی‌ انبوه‌ بی‌شمار پدیده‌هایی‌ می‌پرداخته‌ که‌ اذهان‌ ملّتهای‌ مسلمان‌ را طّی‌ ادوار متوالی‌ به‌ خود سرگرم‌ می‌داشته‌ است‌ – پدیده‌هایی‌ از این‌ شمار که‌ گامهای‌ اشتران‌ را می‌توان‌ به‌ قدرت‌ موسیقی‌ تندتر و یا کندتر کرد، و اسبان‌ را می‌توان‌ با جادوی‌ موسیقی‌ به‌ آب‌ خوردن‌ واداشت‌، و خزندگان‌ را می‌توان‌ جادو کرد و بر جای‌ میخکوب‌ نمود، و پرندگان‌ را می‌توان‌ به‌ نیروی‌ آن‌ به‌ دام‌ افکند.