کنسرتو از دیروز تا امروز

کنسرتو فرمی از موسیقی است که برای یک یا چند سولیست و ارکستر ساخته شده است. تاریخ اولین کنسرتوها به قرن هفدهم بر می گردد و هنوز هم هر ساله موسیقی هایی در این فرم نوشته می شود. این ژانر بستگی زیادی به انگیزه اجرا کنندگان و شنوندگان دارد؛ چراکه این فرم به سولیست مستعد این شانس را می دهد تا توانایی های خود را به نمایش بگذارد. البته کنسرتو میتواند معنی عمیقتری هم داشته باشد در دستهای هنرمند آهنگساز؛ کنسرتو رابطه بین فرد و جمعیت را مجسم می کند.

تعداد زیادی از کنسرتوهای محبوب در دوره باروک ساخته شده اند. ۴ کنسرتو ویولن ویوالدی با نام ۴ فصل (۱۷۲۵) از رابطه متقابل سولیست و ارکستر استفاده می کند تا به طرز مهیج و خیره کننده ای تصاویری از زمستان، بهار، تابستان و پاییز خلق کند.

۶ کنسرتوی Brandenburg از باخ (ca. 1720 ) که در واقع نوعی کنسرتو گروسو (concerto grosso) را به نمایش می گذارد ( یک نوع از کنسرتو با یک گروه از سولیستها و یک بافت متنوع و پیچیده از چندصدایی را داراست که در دوره باروک قبل از رواج کنسرتو طرفداران زیادی داشت)

آمادئوس موزار، از پیشگامان دوره کلاسیک در خلق کنسرتو بود. ۲۷ کنسرتو پیانوی او کار بی نقص او را ثابت کرد و به زیبایی آتش بازی کیبورد را با ارکستر درهم آمیخت. (موزارت همچنین برای دیگر سازها نیز کنسرتو نوشته است، از جمله: فلوت، ابوا، هورن، ویولون، چنگ و …) اما بتهون بود که واقعاُ اصوات کنسرتو هایش را مطابق با فضای موسیقی قرن ۱۹ تنظیم کرد.

۵ کنسرتو پیانو بتهوون و یک کنسرتو ویولن او دوباره رابطه ارکستر و سولیست را تعریف می کرد؛ متمایز کردن زیرکانه آنها و اجرای قطعه ای سلو و اضافه کردن چاشنی های منحصر به آن ساز، از شگردهای آهنگسازی او بود.

قرن نوزدهم اوج شکوفایی تورهای ویرتوزها بود و آهنگسازان کنسرتوهای رومانتیک خوشحال بودند که نهایت تکنیکهایشان را بر دوش سولیستها می گذاشتند.

فرانتس لیست، یک ستاره تمام عیار پیانو نوازی و همچنین آهنگسازی خوش قریحه بود که ۳کنسرتو پیانو نوشت و همچنین چند کار ارکستر و پیانو برای خودش داشت که در کنسرتوهایش اجرا میکرد و شنوندگان را شگفت زده میکرد.

برامس کنسرتو ویولن سنگین خود را به نوازنده بین المللی جوزف یواخیم (Joseph Joachim) اختصاص داد.

یواخیم از ویرتوزهایی بود که به بالندگی و رشد کنسرتو ویولون ها در اواخر دوره رومانتیک کمک شایانی کرد. یواخیم همکار بسیار خوبی برای آهنگسازان بزرگ بود تا کنسرتو ویولون هایشان را مطابق با تکنیک این ساز بسازند؛ مخصوصا در قسمت کادانس که فنی ترین قسمت و گاهی مشکل ترین قسمت در کنسرتو است که نوازنده به صورت سولو در مدت زمان کوتاهی به اجرا میپردازد و مهارت های خود را به نمایش میگذارد. از دیگر کنسرتوهای مردمی قرن نوزدهم کنسرتو ویولن مندلسن در E minor, Op. 64، است (که امروز شاید مشهور ترین کنسرتو ویولون باشد)، کنسرتو پیانوی شومان در A minor, Op. 54 ، کنسرتو ویولن و کنسرتو پیانوی شماره ۱ چایکوفسکی ، ۲ کنسرتو پیانوی برامس و کنسرتو چلو دورژاک (Dvorák) در B minor هستند.

اگرچه کنسرتو ژانری بود که با رپرتوار سنتی اشتراکات زیادی داشت، ولی این فرم ثابت کرد که می تواند با ویژگی های موسیقی قرن بیستم (و بعد از آن) تطبیق پیدا کند.

از راخمانینف (که خود پیانیستی زبده هم بود) گرفته تا ادگار مایر (Edgar Meyer) آهنگساز و کنترباسیست، آثاری در فرم کنسرتو ولی در حال و هوای مدرن به جا مانده که گواهی بر زنده بودن این فرم در قرن جدید دارد.

دیمیتری شوستاکویچ، آهنگساز روس چندین کنسرتو ویولن، پیانو و ویلنسل نوشته است که نمونه های قابل توجهی از موسیقی مدرن روسیه است. بلا بارتوک مجارستانی نیز، در کارهایی چون کنسرتو برای ۲ پیانو و پرکاشن، از فرم کنسرتو استفاده کرده تا تجربیاتش را با ادغام ریتمهای موسیقی فولک شرق اروپا به نمایش بگذارد.

آلبان برگ با کنسرتو ویولنش نشان داد که فرم کنسرتو در این فرم تا چه حد قابلیت انعطاف دارد؛ حتی انبوه صداها و لایه های پیچیده در موسیقی لیگتی (György Ligeti) نیز به خوبی در کنسرتو پیانو، کنسرتو ویولن و کنسرتو ویلنسل او آمیخته است.

کنسرتو ویولون گلس یکی از کنسرتوهای تاریخی در موسیقی مینی مال بود که امروزه در کشورهای زیادی توسط نوازندگان مختلف به اجرا درآمده و معرف موسیقی مینیمال بوده است.

کنسرتو هنوز به عنوان یکی از پرطرفدار ترین فرم های آهنگسازی، بیشتر مواقع به صورت سه قسمتی و گاهی چهار قسمتی مورد استفاده قرار میگیرد. امروزه در تمام دنیا کنسرتوهایی برای سازهای گوناگون ساخته شده و اجرا میشود و به نظر می آید که کنسرتوها نوشته خواهند شد مادامیکه کسی ایده ای متفاوت با دیگران داشته باشد.

allmusic.com

3 دیدگاه

  • ارسال شده در آبان ۱۶, ۱۳۸۶ در ۹:۵۶ ب.ظ

    Mamnon az shoma
    age mishe malomate noty ham raje be conserto ham bedid.age kamel bashe behtar

  • Masha
    ارسال شده در آبان ۱۸, ۱۳۸۶ در ۳:۳۷ ق.ظ

    Concerto pour orchestre de Bartok.Concerto pour la main gauche(left hand) de Ravel
    Dar beyn e aasaar e mashhoor ast

  • kyoomars
    ارسال شده در آبان ۲۷, ۱۳۸۶ در ۹:۴۵ ب.ظ

    dar morede concertohaye mandolin ham benvisid

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«پالیز ۱» منتشر شد

گروه مستقل موسیقی ایرانی «پالیز» پس از حدود یک دهه فعالیت عملی و آکادمیک همراه با تمرینات آنسامبل مستمر در حوزه موسیقی ایرانی، اولین آلبوم خود با نام «پالیز۱» و در آواز بیات اصفهان با ۸ قطعه با عنوان‌های «لالایی، کمانچه، امشب، سنتور، شیدا، تنبک، رقص ژاله، یارمن» با نوازندگی و تکنوازی کیخسرو مختاری (کمانچه)، سولماز بدری (سنتور), ستار خطابی (تنبک) و با صدای علی صمدپور و سولماز بدری را منتشر کرد.

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (V)

موسیقی ایران موسیقی بی‌نهایت وسیعی است. به خاطر اینکه موسیقی ایران یک سیستم دوگانه «دوآل‌سیستم» (Dual System) دارد که از قرن‌های متوالی به ما رسیده است. بخشی از این سیستم که قدیمی‌تر است سیستم «مقام» است که از قرن هشتم میلادی تا قرن نوزدهم میلادی در ایران رواج داشته است. و به خاطر شرایطی تاریخی که من از آن آگاه نیستم، به علت اینکه موزیکولوگ نیستم، سیستم جدیدتری به اسم «دستگاه» در ایران رشد می‌کند ولیکن مقام از بین نمی‌رود و در موسیقی نواحی ایران هنوز با سیستم مقام سروکار داریم و هنوز مقام به زندگی خودش ادامه می‌دهد. درنتیجه با دو سیستم در موسیقی ایران مواجه هستیم. به همین خاطر وسعت این سیستم دوگانه بی‌نهایت زیاد است. نمی‌خواهم به مسائل تکنیکی بروم اما مثل اقیانوسی است که می‌شود از هر کجایش آب برداشت. هر نوع موسیقی‌ای که بخواهیم می‌شود از این سیستم درست کرد.

از روزهای گذشته…

موسیقی و معنا (X)

موسیقی و معنا (X)

این علوم، طبقه‌بندی پدیدارشناختی مستقلی برای این واکنش‌ها را، نه در مورد موسیقی و نه حتی در مورد دیگر اشکال هنر به رسمیت نمی‌شناسند. بنابراین گونه‌هایی از معنا که از منظر روان‌شناختی، حاصل درگیری حسی با موسیقی هستند به مقدماتی وابسته نیستند که در نظریه‌های فیلسوفانی چون دیویس و اسکراتون برای قدرت بیانگری در موسیقی ارائه شده است.
تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (I)

تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (I)

گسترش دین مبین اسلام و تسخیر کشورهای وسیع متمدنی، مانند ایران و روم و مصر و تشکیل یک حکومت بزرگ به نام دولت اسلامی، سبب شده که گنجینه‌های هنری و علمی کشورهای گشوده شده از آن جمله ایران، دستخوش بهم خوردگی و دگرگونی و احیاناً نابودی‌ها گردد. اما گاهی بر قسمتهایی که آثار پیشینش از بین رفته، اغلب از تمدن اسلامی یعنی تمدنی که از کشورهای متمدن پیش از خود بوجود آمده می‌توان پی برد. زیرا تازیان که دارای فرهنگ و تمدن چشمگیر و پر اهمیتی نبودند، در اثر تسلط بر اقوام متمدن، تحت تأثیر آن فرهنگ‌ها قرار گرفتند و پایه تمدن عظیم اسلامی گذارده شد.
پایانی بر آغاز (II)

پایانی بر آغاز (II)

فعالیت اصلی بنیاد رودکی مسائل اداری تالار وحدت و رودکی و یا به عبارتی کل ساختمان است، اما دفتر موسیقی بیشتر فعالیتش معطوف به بخش فرهنگی و هنری میباشد و اگر ما بخواهیم همکاری خوبی داشته باشیم باید هماهنگی دقیق بین دو سازمان وجود داشته باشد. البته گاهی مشکلات و ناهماهنگی هایی پیش می آید ولی ما همیشه راه حلی را برای خارج شدن از بن بست ها پیدا کرده ایم، مطمئنا وجود دو سازمان در این مرکز نسبت به مراکزی که توسط یک سازمان اداره میشوند هماهنگی و همکاری بیشتری را نیازمند است.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XI)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XI)

فرم «پیش درآمد» که توسط درویش خان و همکار دیگر او رکن الدین مختاری در این دوره ابداع شد، اهمیت ویژه ای در تاریخ موسیقی ایرانی دارد. قبلا اشاره شد که موسیقی همیشه فرعی از یک اتفاق اصلی بود و اولین بار در «کنسرت» به عنوان اتّفاق اصلی مطرح شد. علاوه بر آن موسیقی ایرانی در سنّت اجرائی خودش هم فرعی بود بر شعر و سخن. مهم ترین فرم موسیقی ایرانی، که هنوز هم غالباً قسمت اصلی هر برنامه موسیقایی را تشکیل می دهد «آواز» نام دارد که فرمی است برای خواندن شعر که در اوزان عروضی و با ساز تنها هم اجرا می شود. تصنیف هم اساس اش بر شعر و سخن استوار است و همینطور قطعات «ضربی» در دستگاه ها. «رنگ» هم فرمی است که در اصل برای همراهی رقص ساخته شده است. (۹)
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (X)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (X)

ابولقاسم عارف قزوینی و غلامحسین درویش ملقب به درویش خان، اولین موسیقی سازانی هستند که فرم متجدد «کنسرت موسیقی» برای عموم را در ایران، تهران سالن گراند هتل (سالن کنسرت نیست اما محلی است متجدد) دایر کردند. موسیقی قبل از کنسرت همیشه فرعی بوده است از یک جریان اصلی دیگر، مانند مجلس جشن و سرور، مراسم نظامی، تعزیه، و غیره که موسیقی چاشنی و تشدیدکننده اثر آن جریان می بود. اما در کنسرت غیر از موسیقی اتفاق دیگری نمی افتد. از این رو در کنسرت توجه بیشتر و دقیق تری به موسیقی می شود که در جمع باعث و بانی پیشرفت و تحول است و همین طور هم شد. موسیقی سازان برای تهیه برنامه کنسرت و پاسخ به انتظارات شنوندگان به سوی نوآوری کشیده شدند. درویش و همکار دیگرش رکن الدین مختاری، فرم «پیش درآمد» را برای شروع کنسرت قبل از «درآمد آواز» ابداع کردند. عارف در همین راستا نوع متعالی و حتی سیاسی و اجتماعی «تصنیف» را درست کرد و در راه جلب توجه همگان به موسیقی متجدد بسیار موفق هم بود. روح الله خالقی در «سرگذشت موسیقی ایران» می نویسد:
رویکردی فلسفی به موسیقی (II)

رویکردی فلسفی به موسیقی (II)

در بیشتر بخش های این نوشتار، توجه خود را بر موسیقی «ناب» یا موسیقی «مطلق» معطوف می نماییم؛ آن موسیقی سازی که هیچ یک از عناصر غیر موسیقایی (شعر، کلام، حرکت، تصویر) را به همراه خود ندارد. بسیاری از فلسفه پژوهان که ذکر فعالیت هایشان در ادامه بحث ما خواهد رفت، تمرکز اصلی خود را بر این شاخه موسیقی قرار داده و برای این منظور نیز غالباً سه دلیل محوری را ارائه می نمایند:
متبسم: موسیقی باید شما را متاثر کند نه متحیر!

متبسم: موسیقی باید شما را متاثر کند نه متحیر!

من در دانشسرای هنر (روزانه) و هنرستان ملی موسیقی (شبانه) درس موسیقی خواندم، مدرسه غیر رسمی دیگر نظیر خانه مان، چاووش، دستان و غیره … نیز زیاد دیده ام که تاثیرش بسیار بیشتر از رسمی هایش بود.
کنترباس (III)

کنترباس (III)

درامز و باس از مهمترین سازهایی هستند که پس از سولیست در موسیقی Jazz ایفای نقش می کنند. استفاده از یک ساز با صدای باس در موسیقی Jazz به سالهای ۱۸۹۰ باز می گردد، هر چند در اوایل این دوران از توبا (Tuba) یا نوع خاصی از ساکسیفون با صدای باس برای این بخش از موسیقی استفاده می شد.
هارمونی یکی از کارهای التون جان

هارمونی یکی از کارهای التون جان

با وجود سادگی ظاهری و زیبایی مردم پسند کارهای التون جان، هارمونی موسیقی او اغلب خیلی هم ساده و پیش پا افتاده نیست. یکی از این ترانه ها Your Song است که می خواهیم راجع به آن صحبت کنیم.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (II)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (II)

جوامع اروپایی در اواخر قرن ۱۹ و شروع قرن ۲۰، تحت تأثیر صنعت و دانش جدید، دچار دگرگونی های بنیادی در بسیاری از ابعاد زندگی اقتصادی و اجتماعی خود شده بودند. جنگ اول جهانی حکومت های چند صد ساله سلطنتی و سنتی (امپراطوری های اطریش، آلمان عثمانی و روسیه تزاری) را که با چنین دگرگونی هایی مناسبت نداشتند از میان برداشت. در اروپای غربی، برعکس ایران، پارلمانتاریسم و دموکراسی استقرار یافت و به جای حکومت های خودکامه نشست، چرا که زمینه این تغییرات از مدت ها قبل – بعد از انقلاب فرانسه- ایجاد شده بود.